كوكا

درختچهاى است كه به فارسى «كوكا» و به عربى «خشب الاحمر» گويند. به فرانسوى Coca و Cocaier و به انگليسىCoca و Cocaine tree نامند. گياهى است از خانوادۀ Erythroxylaceae ، نام علمى آن Erythroxylum coca Lamk.

مىباشد. دو گونۀ ديگر نيز كه براى گرفتن كوكائين مورد توجه هستند يكى E. novogranatensis) Morris(Hieron. و ديگرى E. spruceana Peyritsch.

مىباشند.

مشخصات

درختچهاى است به بلندى u200a٣u200a-u200a٢u200a متر، برگهاى آن ساده بيضى نوكتيز. ساقۀ ناصاف به رنگ مايل به سفيد و شاخهها به رنگ مايل به قرمز دارد. روى برگ سبز و زير برگ مايل به زرد است. شبيه برگ چاى، طعم آن تلخ و گس مىباشد. گلهاى آن كوچك به رنگ زرد روشن و ميوۀ آن تخممرغى دراز و قرمز گوشتى كه داخل آن يك دانه قرار دارد و از نظر گياهى از نوع شفت شبيه زردآلو است.

اين درختچهها امريكايى و بومى پرو-بليوى مىباشند و در برزيل و آرژانتين و جاوه و هندوستان به عنوان منبعى براى استخراج كوكائين پرورش داده مىشود. از نظر محل رويش دو واريته از نظر دارويى مورد توجه است يكى كوكاى بليوى است كه به انگليسى Bolivian coca و Hunuco coca گفته مىشود و نام علمى آن Erythroxylum coca var bolivianum Burk. است. و ديگرى كوكاى پرو كه به انگليسى Peruvian coca و Truxillo coca گفته مىشود و نام علمى آن E. coca var novogranatensis) Morris(Hieron. است.

تركيبات شيميايى

در برگ كوكا آلكالوئيدهاى متعددى وجود دارد كه عمدۀ آنها كوكائين ^u200a١u200aاست و وقتى برگهاى كوكا جويده شود تا مدت زيادى مىتوان در مقابل خستگى و بىخوابى و گرسنگى مقاومت كرد و نوعى سيرى كاذب ايجاد مىكند. آلكالوئيد كوكائين در طب براى بىهوشى موضعى به كار مىرود. در پوست و دانۀ درختچۀ كوكا نيز كوكائين يافت مىشود. در تجزيۀ برگهاى گياه كه از درختچۀ كاشتهشده در هندوستان به دست آمده مقدار آلكالوئيدهاى آن در حدود u200a٨u200a/u200a٠u200a-u200a۴u200a/u200a٠u200a درصد بوده كه قسمت عمدۀ آنها كوكائين بوده است. به علاوه در برگهاى كوكا در حدود u200a١٣u200a/u200a٠u200a-u200a٠۶u200a/u200a٠u200a درصد اسانس يافت مىشود ]G. I. M. P[ .

در برگهاى درختچۀ كوكاى بليوى كه مورد تجزيه قرار گرفته آلكالوئيدهاى كوكائين و كوسكوهيگرين ^u200a٢u200aديده شده و در برگهاى كوكاى جاوه مادۀ سيناميل كوكائين ^u200a٣u200aمشخص شده است ]S. G. I. M. P[ .

به علاوه در برگ كوكا دو نوع تانن به نامهاى كوكاتانيك اسيد ^u200a۴u200a، كلوروژنيك اسيد ^u200a۵u200aو. . . وجود دارد.

خواص-كاربرد

كوكائين يك آلكالوئيد تلخ متبلور است به فرمول خام Cu200a١٧u200a Hu200a٢١u200a NOu200a۴u200a كه در آب خيلى كم حل مىشود، ولى در الكل، اتر، كلروفورم، وازلين و اجسام چرب حل مىشود. به همين علت تنطور الكلى برگ كوكا به مقدار u200a١۵u200a-u200a۵u200a گرم و الكسير آن كه با خيساندن u200a۶٠u200a گرم برگ در هزار گرم شراب تهيه مىشود و به مقدار u200a٣٠u200a-u200a١۵u200a گرم در روز مصرف مىشود.

جويدن برگهاى كوكا مقاومت انسان در مقابل گرسنگى و خستگى و بىخوابى را افزايش مىدهد، دمكردۀ u200a١٠u200a گرم برگ كوكا در هزار گرم آب جوش غرغرۀ خوبى براى بيمارىهاى دهان و حلق و تورم لثه و آنژين مىباشد، زيرا بىحسكننده است و در مصارف داخلى به صورت تنطور و يا الكسير آن و يا u200a۶u200a گرم برگ در u200a٢۴u200a ساعت شش بار يعنى در هر دفعه يك گرم مصرف مىشود كه مسكن دردهاى معده و رافع سؤهاضمۀ دردناك مىباشد.

فرآوردههاى كوكائين به صورت كلريدرات كوكائين بىحسكنندۀ قوى است و براى آرام كردن درد و بىحس كردن گوش وسطى، حلق، حنجره، مخاط بينى، دستگاه ادرارى-تناسلى و. . . كاربرد وسيع دارد. كوكائين سمى قوى است و مصرف آن بايد با نظر و تجويز پزشك باشد.