ماميران كبير

در كتب طب سنتى با نامهاى «خليدونيون» ، «حشيشة الخطاطيف» و «عروق- الصباغين» ذكر شده و به فارسى «زردهچاو» ، «زردچوب» و «ماميران» گفته مىشود. به فرانسوى Grande eclaire و Eclaire و Grande chelidoine وHerbe aux verrues و Herbe d'hirondelle و به انگليسى Greater celandine گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ خشخاش Papaveraceae ، نام علمى آن Chelidonium majus L.

و مترادف آن C. sinensis DC. مىباشد.

مشخصات

گياهى است چندساله برگهاى آن به رنگ زنگارى يا سبز مايل به كبود كه به چندين قسمت تقسيم شده و هر قسمت دندانهدار مىباشد. گلهاى آن زرد است و بلندى گياه u200a١٠٠u200a-u200a۴٠u200a سانتىمتر است. ميوۀ آن سيليك دراز و باريك كه پس از رسيدن شكاف برمىدارد و دانهها كه در داخل آن ميوه قرار گرفتهاند، ديده مىشود.

در تمام گياه شيرهاى به رنگ زرد نارنجى وجود دارد كه سوزانندۀ پوست است و براى قطع ميخچه به كار مىرود.

اين گياه در كنار پرچينها روى ديوارهاى كهنه و در كنار ساختمانها مىرويد. اگر گياه لاى انگشتان ماليده شود يك بوى سمى از آن متصاعد مىشود. اين گياه از گياهان سمى است و بومى اروپا و آسيا مىباشد. در ايران در مناطق شمال در گيلان، رودبار، عمارلو (بين كبوترچاى و زردچين) و در گرگان در بندر گز، مازندران و. . . مىرويد.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در گياه ماميران كبير آلكالوئيدهاى كليدونين ^u200a١u200aيا شليدونين و كلريترين ^u200a٢u200a، پروتوپين ^u200a٣u200a، هوموكليدونين ^u200a۴u200a، آليكرىتوپين ^u200a۵u200a، هربرين ^u200a۶u200aو اسپارتئين ^u200a٧u200aوجود دارد [كاريونه و كيمورا]. طبق بررسىهاى Bandrupمعلوم شده است كه سميت گياه بهطور عمده مربوط به وجود آلكالوئيد شلريترين (كلريترين) است كه موجب فلج و تشنج ماهيچهها مىشود. كليدونين و هوموكليدونين عملى شبيه به مرفين دارند و پروتوپين موجب بالا رفتن فشار خون و به دنبال آن كاهش فشار خون توأم با صدماتى به قلب و به مراكز اعصاب كنترل عضلات جدار رگهاى خونى (وازوموتور) مىباشد. يك آلكالوئيد ديگرى كه در بالا ذكر نشد آلكالوئيد سانگينارين ^u200a٨u200aاست كه عامل تحريك حركات دودى رودهها و ازدياد ترشح بزاق است. مطالعات جديدى كه از Leclerc و ديگران در تأثير گياهدرمانى در مورد فشار خون شريانى منتشر شده، خواص ماميران كبير را در مورد تمام ناراحتىهايى كه علامت آنها اسپاسم در ماهيچههاى نرم ^u200a٩u200aمىباشد نشان مىدهد ]M. P. E. SE. A. [ .

در گياه يك مادۀ رنگى به نام كليدوكسانتين ^{u200a١٠u200a}و املاح فسفاتهاى كلسيم و منيزيوم و آمونيوم مشخص شده است.

خواص-كاربرد

در كره از شاخه و برگهاى ماميران كبير براى معالجۀ سرطان معده استفاده مىشود [چونگ]. در چين و ژاپن ماميران كبير يكى از اجزاء عمدۀ دارويى است كه براى معالجۀ سرطان معده به كار مىرود.

ماميران ضد تشنج است و در موارد آنژين دوپواترين و آسم و اختلالات مربوط به تشنج ماهيچهها مصرف مىشود و در تسكين دردهاى سرطانى معده مؤثر است و جوشانده يا دمكردۀ u200a٣٠u200a-u200a۵u200a گرم برگ خشك ماميران در هزار گرم آب كه قبل از هر غذا يك فنجان خورده شود اثر مفيد دارد. مصرف u200a٣u200a-u200a٢u200a گرم گرد ماميران به صورت دمكرده، قبل از خواب براى ضعف قواى دماغى و بىخوابى و اضطراب و رفع تصلب شرايين مغزى اثر مفيد دارد. دمكردۀ u200a۵٠u200a-u200a١۵u200a گرم ريشۀ آن در هزار گرم آب انگور كه u200a٢٠٠u200a گرم صبح خورده شود مدر و ملين است. مصرف داخلى عصارۀ ماميران از u200a٢۵u200a سانتىگرم تا يك گرم و همچنين مصرف گرد ريشۀ ماميران u200a٣u200a-u200a٢u200a گرم، مانند مسهل عمل مىكند. عرق ماميران طبق عقيدۀ يونانيان قديم براى امراض چشم مفيد است.

قدما معتقد بودند كه پرستو از اين گياه چيده و به مصرف خوراك بچههاى خود مىرساند كه عارضهاى براى چشم آنها حاصل نشود و دوربينى چشم پرستو را به اين علت مىدانستند و به همين دليل نام اين گياه را كليدون گفتند، زيرا كليدون به يونانى به معناى پرستو است.

در فرانسه مرسوم است u200a٢٠u200a-u200a١٠u200a گرم برگ ماميران را گرفته در يك ليتر آب مىجوشانند و از اين جوشانده براى حمام چشم در مورد التهاب ملتحمه استفاده مىكنند.

توجه: ماميران سمّى است و مصرف آن بايد زير نظر و مراقبت پزشك باشد.