زیزفون

در كتب طب سنتى با نام «زيرفون» و «زيزفون» آمده است. به فرانسوى Tilleul و Tilleul sauvage و به انگليسىLittle leaf linden و Linden و Teil tree گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ Tiliaceae ، داراى گونههاى متعددى است كه در اروپا و بخصوص در فرانسه و در امريكا و تعدادى از گونههاى آن نيز در جنگلهاى شمال ايران مىرويند. در اينجا نام دو گونۀ عمدۀ آن كه از نظر دارويى طرف توجه هستند به شرح زير ذكر مىشود.

u200a١u200a. Tilia sylvestris Desf. و مترادفهاى آن Tilia cordata Mill. و Tilia parviflora Ehrh. و Tilia europea از طرف گياهشناسان مختلف نامگذارى شده است. اين گونه را به فرانسوى Tilluel a petites feuilles و به انگليسى Little leaf linden گويند.

u200a٢u200a. Tilia grandifolia Ehrh. و مترادفهاى آن Tilia platyphyllos Scop. و Tilia macrophylla Hort. ex. c. Koch.از طرف گياهشناسان نامگذارى شده است.

اين گونه را به فرانسوى Tilleul ālarges feuilles و به انگليسى Big lenf linden و Female lime گويند. دو گونۀ بالا در ايران نمىرويند و در اروپا و در جنگلهاى فرانسه مىرويند و داراى خواص دارويى هستند.

تكثير زيرفون: زيرفون معمولا از سن u200a٢٠u200a سالگى تلقيح آن شروع مىشود و از آن به بعد ميوه دادن آن شروع و هرساله ادامه دارد. ميوهها را در پاييز جمعآورى كرده و لاى ماسه مىخوابانند و تا بهار نگهدارى مىكنند و پس از آن در خاك مىكارند. اين دانهها سال بعد مىرويند. نهالهاى جوان داراى رشد بطئ مىباشند و به آسانى از جايى به جاى ديگر مىتوان آنها را حمل نمود و در محل اصلى كاشت.

مشخصات

u200a١u200a. زيرفون برگريز يا T. sylvestris كه گونۀ اروپايى است درختى است بزرگ، برگهاى آن كوچك، ساده، كامل، دندانهدار، نوكتيز تقريبا گرد، قاعدۀ آن داراى دمبرگ. گلهاى آن با دمگل دراز به رنگ سبز روشن مايل به زرد، ميوۀ آن پوشينه است.

u200a٢u200a. گونۀ T. grandifolia يا زيرفون برگدرشت، درختى است بزرگ، برگهاى آن پهن، متناوب، ساده، كامل دندانهدار با دمبرگ. گلهاى آن بزرگ بسيار معطر و به رنگ زرد.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى گلهاى زيرفون داراى اسانسى است كه شامل مادهاى به نام فارنزول مىباشد.

فارنزول يا فارنسول يك الكل ابتدايى است كه ايزومر نروليدول ^u200a١u200aاست كه از اسانس گل زيرفون و آمبرت ^u200a٢u200aبه دست مىآيد. فرمول خام آن Cu200a١۵u200aHu200a٢۶u200aO مىباشد.

فارنزول در ارتباط با فيتول ^u200a٣u200aمادۀ كلرفيل است.

خواص-كاربرد

دمكردۀ گل زيرفون به مقدار u200a١٠u200a گرم گل در u200a١٠٠٠u200a گرم آب جوش محرك، ضد تشنج، آرامبخش، معرق و مدر است. براى تهيۀ دمكرده گلها را از گل جدا نمىكنند. دمكردۀ غليظتر آن به صورت غرغره براى رفع التهاب مخاط دهان مفيد است. در استعمال داخلى در عرض روز چند فنجان از دمكرده را مىتوان خورد.

دمكردۀ فوق را با برگ نارنج نيز درست مىكنند كه بيشتر مفيد است، به اين ترتيب كه u200a۵u200a گرم گل زيرفون را گرفته با u200a۵u200a گرم برگ نارنج در هر u200a١٠٠٠u200a گرم آب جوش مدت نيم ساعت دم مىكنند. دمكردۀ مطبوعى است كه محرك است، ضد تشنج، مدر، معرق و آرامبخش.

حمام زيرفون:u200a۵٠u200a گرم گل زيرفون را در u200a١٠u200a ليتر آب جوش براى مدت يك ساعت دم مىكنند و با فشار صاف مىنمايند و در يك وان آب مخلوط مىكنند. اگر مقدار گل را به جاى u200a۵٠٠u200a گرم مقدارى در حدود u200a٢٠٠٠u200a-u200a١۵٠٠u200a گرم كنند و دم كنند، استحمام در اين آب ضد تشنج، محرك، آرامبخش و فرحآور است.