مشكدانه

در كتب طب سنتى و به عربى «حب المسك» و به فارسى «مشكدانه» ناميده مىشود. تخم يا دانۀ گياهى است كه گياه آن به فرانسوى Graine de musc و Ambrette و Ketmie musquee و به انگليسى Musk seed و Amberseed وAbelmosk گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ Malvaceae ، نام علمى آن Abelmoschus moschatus Medic. وHibiscus abelmoschus L. مىباشد. از تخم گياه روغن معطرى گرفته مىشود كه به نام مشك گياهى معروف است و جانشين مشك حيوانى است.

مشخصات

گياه مشكدانه از گياهان خانوادۀ پنيرك يا به عبارت ديگر از Ketmie ها مىباشد.

گياهى است يكساله گرمسيرى، شكل خارجى گياه شبيه پنيركها، برگها به همان شكل، گلهاى آن درشت زرد يا سفيد است. كپسول ميوه دراز و وجه تمايز آن اين است كه دانههاى آن بسيار معطر است كه همان مشك گياهى مىباشد، از دانۀ آن در اثر فشار روغن معطرى گرفته مىشود كه جانشين مشك است [ليو]. اين گياه در مناطق گرم هند كاشته مىشود و به هندى نيز مشكدانه گويند. در ساير مناطق آسيا نيز كاشته مىشود.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى روغن معطرى كه از دانۀ آن گرفته مىشود داراى آمبرتوليد ^u200a١u200a، آمبرتول ^u200a٢u200a، پالمىتيك اسيد ^u200a٣u200a، فارنزول ^u200a۴u200a[هوپ و دراگن كونده]و فورفورال ^u200a۵u200a[واناستىنيس -كروزمان]مىباشد.

خواص-كاربرد

از گياه مشكدانه در سرتاسر مناطق خاور دور در طب سنتى استفاده مىشود و عملا تمام اعضاى گياه براى معالجه و درمان ناراحتىهاى مختلف به كار مىرود. در چين از گرد ريشۀ آن ضمادى درست مىكنند كه براى جوش و كورك و تحليل ورمها مفيد است [گروف و ديگران و تاناكا و اوداشيما]. در شبهجزيرۀ مالايا براى تهيۀ ضماد از ريشه و برگ آن توأما استفاده مىشود [بركيل]. ضماد آن براى رفع التهاب مثانه [گيملت و بركيل]، سردرد، روماتيسم، رگهاى واريسى و تب تجويز مىشود [بركيل و هانيف]. در فيليپين جوشاندۀ ريشه و برگ گياه را براى معالجۀ سوزاك و روماتيسم مىخورند [سوريانو]. تخم آن نيز در همه جا به كار مىرود و به عنوان تونيك، مقوى معده و مدر ضد هيسترى و ضد اسپاسم و محرك مصرف مىشود [گررو و كوئى زمبينگ]. از دمكردۀ گلهاى آن براى معالجۀ خروج غير ارادى و غير موقع اسپرم استفاده مىشود [فوكود، كرووست و پتلو]. در اندونزى از گرد تخم كوبيدۀ آن مخلوط با گرد مناسب ديگرى براى معالجۀ Prickly heat يا عرقسوز (ورم اطراف غدد عرق كه با خارش پوست توأم است و معمولا در هواى گرم ايجاد مىشود) به كار مىرود [واناستىنيس -كروزمان]. گياه مشكدانه داراى يك گونۀ خاصى نيز مىباشد كه ريشۀ آن غدهاى است و در حقيقت يك تحتگونهاى از مشكدانۀ يادشده است. نام علمى آن Abelmoschus moschatus ssp tuberosus Span. Borss.

مىباشد و مترادف آن A. sagittifolius) Kurz(Merr. كه گياهشناس ديگرى آن را نامگذارى كرده است. در هندوچين ريشۀ اين گياه براى معالجۀ ترشحات زياد سوزاكى مهبل يا بلنورآ و براى ترشحات سفيدرنگ مهبل يا لوكورآ ^u200a۶u200aبه كار مىرود و خيلى مفيد و مؤثر است. گلها و برگها روى محلهاى مبتلا به جرب ماليده مىشود و نافع است. در داروخانههاى طب سنتى چين غدههاى اين گياه جاى والايى دارد و شايد از نظر خواص به جاى ژينسنگ از آن استفاده مىشود [پتلو].