نفله

نفله و نفل گياهى است كه در كتب طب سنتى با نام «ذرق» ، «نفله» و «حندقوق» بستانى آمده است. در بعضى مناطق ايران «شبدر معطر» و در مازندران «شرويت» گفته مىشود. به فرانسوى Melilot و Melilot officinal وMelilot des champs و به انگليسى Sweet clover و Melilot trifoil و Field melilot نامند. گياهى است از خانوادۀ Leguminosae تيرۀ فرعى Papilionaceae ، نام علمى آن Melilotus officinalis Lam. كه به انگليسى Yellow sweet clover گويند و مترادف آن Melilotus arvensis Wall. مىباشد.

توضيح: در كتب قديم فارسى لغت مذرّق به معناى كسى كه ذرق مخلوط با سرمه را براى اكتحال چشم مصرف مىنمايد، آورده شده است.

مشخصات

گياهى است دوساله و چندساله به ارتفاع تا u200a٨٠u200a سانتىمتر كه در مراتع به سبب بلندى در بين ساير گياهان از دور با گلهاى زرد مشخص است. برگهاى آن مركب از u200a٣u200a برگچه كه هر برگچۀ كوچك، بيضى، دندانهدار و نوكتيز است و مركز سه برگچه با دمبرگى به ساقه وصل مىشود. گلهاى آن زرد و بسيار معطر مىباشد. ميوۀ آن به شكل غلاف بىكرك به رنگ نخودى مايل به سبز است كه در آن دانهها قرار دارند. غلاف ميوه در بعضى ارقام كمى هلالى است و در بعضى ارقام قوس آن كمتر است و هلالى نيست. اين گياه در مراتع و در جنگلها و در خرمنها زياد ديده مىشود.

سرشاخههاى گلدار آن در آغاز برداشت محتوى مادهاى است به نام كومارين ^u200a١u200aكه آنها را با آب مخلوط كرده جوشانده و تقطير مىكنند و اسانس آن را مىگيرند، عطر خيلى دلپذيرى دارد كه بوى آن شبيه علف تازه بريده و چيده شده است و به علت همين عطر است كه توصيه مىشود در مراتع مخلوط با ساير علوفه كاشته شود، ما دام كه اين گياه جوان است علوفۀ خوبى براى گوسفند است، ولى پس از چندى شاخه و ساقههاى آن سفت مىشود و ديگر از نظر علوفه مورد توجه نيست و به علاوه در تخمهاى آن مادهاى است كه براى اسبها مسمومكننده مىباشد، ولى چون گياه دوساله است براى تثبيت شيبهاى مراتع و جلوگيرى از فرسايش نافع مىباشد و به علاوه گلهاى آن براى زنبور عسل مفيد است.

اين گياه در مناطق شمال ايران در مازندران، لاهيجان، اطراف گيلان، اسپيلى و عمارلو و در اطراف تهران، پل جاجرود، آبگرم، قلهك و در اطراف تبريز، بلوچستان و مشهد در فريمان بهطور خودرو ديده شده است. براى تكثير آن از كاشت بذر آن استفاده مىشود. چون دانهها خيلى سخت است،u200a١۵u200a-u200a١٠u200a ساعت آن را در آب جارى خيس مىكنند تا متورم شود سپس آن را باد داده كه رطوبت آن برود و مىكارند.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى عصارۀ سرشاخههاى گلدار و برگ اين گياه داراى حدود u200a٩u200a/u200a٠u200a درصد مادۀ كومارين است و در حدود u200a٢u200a/u200a٠u200a درصد نيز هايدروكومارين ^u200a١u200aدارد و به علاوه مواد فلاوون ^u200a٢u200aنيز در آن يافت مىشود. از گلهاى خشك آن در حدود u200a١٢u200a/u200a٠u200a درصد اسانسى با بوى مطبوع بهدست مىآيد. در دانههاى نفله در حدود u200a٨u200a درصد مواد چرب و مقدار جزئى نيز كومارين وجود دارد. در سرشاخه گلدار آن وجود مليلوتيك اسيد ^u200a٣u200aتأييد شده است. كومارين مادۀ سفيد متبلورى است با بوى شبيه وانيل، فرمول خام آن Cu200a٩u200aHu200a۶u200aOu200a٢u200a است كه در عطرسازى مصرف دارد و بهطور طبيعى از گياهان گرفته مىشود و در صنعت نيز بهطور مصنوعى ساخته مىشود.

خواص-كاربرد

برگها و ساقههاى گياه را در روغن زيتون مىجوشانند و براى پيشگيرى از عوارض وخيم گزيدگى مار آبى روى موضع مىمالند. از دمكردۀ u200a۵٠u200a گرم سرشاخۀ گلدار و برگ گياه خشك در هزار گرم آب جوش براى شستوشوى چشم و رفع ورم پلك چشم بهطور كمپرس و شستوشو استفاده مىشود. اگر از اين دمكرده روزى u200a٣u200a-u200a٢u200a فنجان خورده شود براى نرم كردن سينه و رفع بىخوابى مؤثر است. ضمنا مدر مىباشد و دردهاى عصبى، سردردهاى يكطرفه يا ميگرن و دردهاى روماتيسمى را تسكين مىدهد. اسراف آن يا مداومت در مصرف ممكن است در بعضى اشخاص ايجاد سردرد و سرگيجه و آشفتگى و تهوع نمايد. لذا مصرف داخلى آن بايد با احتياط و زير نظر پزشك انجام گيرد. اين گياه براى گوسفند علوفۀ خوبى است ولى خوردن دانههاى آن در اسب مسموميت ايجاد مىكند.