درخت كاج نوئل

در ايران با نامهاى «كاج نوئل» و «درخت نوئل» شناخته مىشود. در كتب طب سنتى با نام «صنوبر» ، «تنوب» و «صنوبر صغير» آمده است و دانۀ آن را «حب الصنوبر» گويند. درخت نوئل به فرانسوى Epicea و Sapin pectine و به انگليسى Spruce و Norway spruce گفته مىشود.

گياهى است از خانوادۀ Pinaceae قبيلۀ Abietinae ، نام علمى آن Picea abies) L. ( Karst. و مترادفهاى آن Pinus abies L. و Abies pectinata Gilib.) non DC. ( و Abies excelsa Poir. و Abies picea) Mill. () non DC. ( و Picea excelsa Link.

از طرف گياهشناسان مختلف نامگذارى شده است.

مشخصات

كاج نوئل درختى است بسيار زيبا بلند مخروطى شكل، برگهاى آن سوزنى كوتاه كه در سطح زيرين برگ دو خط موازى سفيد ديده مىشود. گلهاى آن يك پايه به صورت شاتونهاى نر و شاتونهاى ماده روى شاخههاى يكساله ظاهر مىشود. ميوۀ آن به صورت مخروطهاى قائم كه نوك آن به طرف بالا و فلسهاى آن بتدريج كه ميوه مىرسد به صورت منفصل و جدا از هم درمىآيد و پس از رسيدن، دانۀ آن مىافتد.

دانه بدون مغز، رزينى و صمغدار است. شاخههاى درخت نوئل بهطور روبهروى هم در اطراف تنۀ اصلى واقع شدهاند و جوانهها و سرشاخههاى جوان اين درخت مورد استعمال طبى دارند.

اين درخت بومى اروپاست و در جنگلهاى Vosges فرانسه مخلوط با ساير درختان مىرويد. داراى ارقام و واريتههايى است كه به نامهاى Sapin commun (بهطور كلى) و ارقام آن را Sapin argente و Sapin des vosges مىنامند. در شرايط آب و هواى معتدل و سرد نيمكره شمالى در اغلب مناطق مىرويد. در ايران به طور جنگلى وجود ندارد ولى به عنوان درخت زينتى در نقاط مختلف مىكارند و در سالهاى اخير براى جنگلكارى در ارتفاعات البرز در جنگلهاى راش در نظر گرفته شده و رشد رضايتبخشى دارند.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در شاخهها و برگهاى سوزنى درخت نوئل در حدود u200a۵۶u200a/u200a٠u200a درصد اسانس روغنى فرّار وجود دارد و به علاوه يك مادۀ تلخ و گلوكوزيدى به نام كونيفرين ^u200a١u200aدر آن يافت مىشود. رزين موجود در اين درخت داراى آبيهتيك اسيد ^u200a٢u200aاست. آبيهتيك اسيد يك اسيد زرد متبلورى است به فرمول خام Cu200a١٩u200aHu200a٢٩u200aCOOH كه در صابونسازى و ورنىسازى نيز مصرف دارد.

خواص-كاربرد

درخت نوئل يا صنوبر از نظر طبيعت طبق نظر حكماى طب سنتى خيلى گرم و خشك است و پوست آن گرمتر و خشكتر است. از نظر خواص، خوردن برگ و پوست درخت براى درد گلو و جراحت ريه و بند آوردن خون از بينى و قطع خون از جراحتهاى تازه نافع است و خوردن u200a۵u200a گرم از پوست درخت با آب عسل براى ناراحتىهاى كبد و ورم آن مفيد است و خوردن خشك آن با آب سرد شكم را بند مىآورد. گرد پوست آن براى نقاط ضربديدۀ بدن مفيد است، خصوصا اگر گرد پوست سوختۀ آن مصرف شود و ماليدن مخلوط پوست و برگ آن با دود كندر براى التيام سوختگى آتش و اگر با موم و روغن مخلوط و ماليده شود، براى التيام زخمهاى نرم واقع در روى پوست و با زاج سرخ براى زخمهاى بد مفيد است. شستوشو با آب پختۀ برگ و پوست آن براى رفع كچلى و پاك كردن چرك بدن و رفع بوى بد عرق نافع است و نشستن در آب جوشاندۀ آن براى بيمارىهاى رحم و مقعد و مضمضۀ جوشاندۀ آن مخلوط با سركه براى درد دندان نافع است. ضماد برگ تازۀ كوبيدۀ آن براى قطع خونريزى جراحتهاى تازه و چوب آن كه مانند چوب چينى و عشبه مصرف مىشود، جانشين چوب چينى از نظر خواص در مورد بيمارى سيفيليس مىباشد. اگر خاك ارۀ چوب آن را با سركه بجوشانند و مضمضه كنند درد دندان را تسكين مىدهد و پوست ريشۀ آن قابض و خشككننده است و خوردن u200a١٠u200a گرم آن براى جلوگيرى از اسهال و دلدرد مفيد است. گرد پوست ريشۀ آن براى سوختگى آب جوش و آتش نافع مىباشد و درد ناشى از كوفتگى اعضا را تسكين مىدهد. رزين اين درخت محرك و قرمزكنندۀ پوست است.

حب الصنوبر يا تخم كاج نوئل گرم و تر است و قدرت دارويى آن فقط تا يك سال باقى مىماند. از نظر خواص، نيروى جنسى را تقويت مىنمايد و اشتهاآور است و اعصاب را تقويت مىبخشد. انسداد مجارى را باز مىكند و بادشكن است. اگر با تخم خيار خورده شود، براى ازدياد ترشح ادرار و جلوگيرى از زخم كليه و با عصارۀ خرفه براى تسكين درد معده و تقويت بدنهاى ضعيف نافع است. خوردن آن به اين ترتيب كه آن را كوبيده و در آب انگور بيندازند تا تخمير شود مانع زكام و سرفه است و اسهال را بند مىآورد و استسقا را شفا مىبخشد. اگر ضماد آن با افسنطين بر معده گذارده شود براى رفع دلپيچه مفيد است. مقدار خوراك از تخم آن تا u200a٨u200a گرم و از عصارۀ آن u200a١٢u200a گرم و از دمكردۀ آن تا u200a٣٠u200a گرم است.

تخم آن بطئى الهضم است و براى گرممزاجان مضر مىباشد و سردرد و دل به هم خوردگى مىآورد از اين نظر بايد با سكنجبين و ميوههاى ترش خورده شود، مانند انار ترش و به ترش ولى براى سردمزاجان خوب است و احتياج به اصلاح ندارد. براى تقويت نيروى جنسى بهتر است آن را با عسل و كنجد بخورند. جانشين آن در تقويت نيروى جنسى شقاقل و حب المحلب است.