نيشكر

به فارسى «نيشكر» و در كتب طب سنتى با نامهاى «قصب السكر» و «نيشكر» آمده است. به فرانسوى Canne ā sucre و به انگليسى Sugar cane گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ غلات Gramineae ، نام علمى آن Saccharum officinarum L.

مىباشد.

مشخصات

نيشكر گياهى است چندساله كه از آسيا برخاسته است. ساقۀ هوايى آن كه به بلندى u200a۵u200a-u200a٢u200a متر مىرسد، به شكل نى استوانهاى داراى گرههاى متعدد و مملو از مايع شيرينى است كه بهطور متوسط داراى u200a١۵u200a-u200a١٣u200a درصد قند ساكاروز مىباشد. رنگ نى ساقههاى آن برحسب ارقام مختلفه متفاوت و بين آنها رنگ زرد بيشتر و رنگهاى قرمز و ساير رنگها نيز ديده مىشود. برگهاى آن باريك دراز مانند روبان و داراى دندانههاى بسيار ريز در كنارههاى آن، طول برگها تا u200a٢u200a متر نيز مىرسد. نيشكر در سن u200a١۵u200a-u200a١٢u200a ماهه به گل مىنشيند. گلهاى آن معمولا اغلب عقيم و در مواقعى كه به دانه مىنشيند دانهها يا تخمهاى آن بسيار ريز كه معمولا داراى قوۀ ناميه نمىباشد، به همين علت تكثير نيشكر در زراعتهاى بزرگ معمولا از طريق كاشت قلمۀ آن است كه به سهولت انجام مىگيرد. قلمهها با فاصلۀ u200a۵٠u200a سانتىمتر از يكديگر روى خطوطى كه u200a۵u200a/u200a١u200a متر از هم فاصله دارند كاشته مىشوند. كشت دانهها و تخم نيشكر براى تكثير فقط در مراكز تحقيقات براى يافتن ارقام جديد معمول مىباشد.

معمولا u200a٣u200a ماه پس از گل كردن، نىها مىرسد. پس از قطع نىها كه از سطح زمين انجام مىشود، برگها و قسمت انتهايى آنها قطع و فورا به كارخانه براى شكرگيرى حمل مىشود. نيشكر در اغلب مناطق حاره و گرمسير كاشته مىشود. در ايران نيز در خوزستان مىكارند.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در نيشكر در حدود u200a١۵u200a-u200a١٣u200a درصد ساكاروز وجود دارد و به علاوه داراى كلسيم اكسالات است.

براى جزييات بيشتر تركيبات شيميايى نيشكر، علاقهمندان مىتوانند به u200a١٩۶٠u200a/u200a٢۶u200a:u200a۴u200a Lynn Index مراجعه نمايند.

خواص-كاربرد

در چين شيرۀ ساقۀ نيشكر را خنككننده، مقوى معده، نرمكنندۀ سينه مىدانند [استوارت]. و اغلب براى التيام زخمها و جراحتها، جوش و كورك روى موضع مىمالند. [هاو]. براى موارد فوق از شكر تصفيهشده نيز استفاده مىشود [استوارت].

پس از اينكه شيرۀ شيرين ساقههاى نيشكر گرفته شد، نىهاى باقيمانده را سوزانده و خاكستر آن را با روغن مخلوط مىنمايند و براى التيام زخم سر كودكان به صورت مرهم مىمالند [استوارت]و براى رفع خارش نيز مفيد است.

در هندوچين از جوشاندۀ ساقۀ نيشكر براى معالجۀ آبله و ناراحتى كمر، كليه و براى قطع قى و استفراغ استفاده مىشود [فوكود و كروست و پتلو**]. در شبهجزيرۀ مالايا در برخى مناطق لهشدۀ ساقۀ نيشكر را روى زخم مىاندازند، براى قطع خونريزى و التيام زخم مفيد است و در اندونزى لهشدۀ قسمتى از پوست ساقۀ مخلوط با شيرۀ آن را براى معالجۀ بواسير به كار مىبرند [وك*].

در فيليپين شيرۀ نيمگرم كه از ساقۀ نيشكر گرمشده گرفته شده باشد را براى معالجۀ ناراحتىهاى زكام مىخورند [پاردو دوتاورا].

قند نيشكر انرژىزا و مدر است و به عنوان نگهدارنده و محافظ كه اصطلاحا Preservative گفته مىشود، آن را با اغلب داروها مخلوط مىنمايند.

نيشكر طبق نظر حكماى طب سنتى ايرانى كمى گرم و تر است و از نظر خواص معتقدند كه خون را لطيف مىكند و براى قطع خونريزى مؤثر است. خشونت سينه و ريه و سرفه را رفع مىكند خصوصا اگر زير آتش گذارده و گرم شده باشد. مدر است و مثانه را پاك مىكند و ملين طبع و محرك نيروى جنسى است. خوردن آب نيشكر التهاب معده را فرومىنشاند و قى كردن را بند مىآورد. اسراف در خوردن نيشكر بخصوص بعد از غذا نفاخ است و گاز توليد مىكند و مضر ريه اشخاص سالمند و بلغمىمزاج مىباشد. براى رفع اين مضار آن، بايد آن را پخته و خورد و پس از آن نيز انيسون ميل نمود.

شكر تصفيهشدۀ حاصله از نيشكر را از نظر طبيعت گرم و خشك و نبات را گرم و تر مىدانند و از نظر خواص در اغلب موارد شبيه شيرۀ نيشكر براى رفع خشونت حلق، سينه و ريه و دفع نفخ و گاز رودهها و تقويت كبد و نيروى جنسى و توليد خون صالح مفيد مىدانند و اگر با كرۀ تازه مخلوط شود، براى پاك كردن و التيام زخم و رفع خارش مفيد است و در موارد جرب و خارش و ناراحتىهاى پوست اثر نافع دارد.

گرد شكر را براى بند آوردن خونريزى در اعضاى قطعشده و مجروح و از بين بردن گوشت زايد و فاسد زخم و رويانيدن گوشت نو و صالح بسيار مفيد مىدانند.

نيشكر براى اشخاص مسلول و داراى اسهال مضر است و در موارد دلپيچه و اشخاص صفراوىمزاج نبايد مصرف شود، زيرا ايجاد خون صفراوى مىكند خصوصا اگر در موارد گرسنگى مفرط خورده شود. و اگر با روغن و ترشى خورده شود ايجاد بلغم مىكند. در صورت بروز عوارض ناخوب شكر بايد از بادام و شير تازه و آب انار و به و تباشير و كاهو استفاده نمود.

بديهى است براى بيماران مبتلا به بيمارى قند نيز خوردن شكر در حد بيش از مقدار مجاز از طرف پزشك ممنوع مىباشد و خواص فوق در مواردى است كه خوردن نيشكر و شكر از جهات مختلف براى شخص منع نشده باشد.

در جريان استخراج قند از نيشكر مادهاى به نام ملاس گرفته مىشود كه از نظر دارويى مصارفى دارد كه جداگانه شرح آن داده مىشود.

نظرى به تحقيقات علمى جديد در مورد خواص درمانى شكر

در حالى كه اغلب مردم فكر مىكنند كه شكر يك مادۀ تحركزا مىباشد و بخصوص در اطفال ايجاد فعاليت مفرط مىكند، بهطور كلى تقريبا عكس آن است، و شكر يكى از آرامبخشها مىباشد و در مورد اغلب سيستمهاى اعصاب آثار آرامكننده دارد. شخص را آرام مىكند، تمركز را افزايش مىدهد و انسان را خوابآلود مىكند.

و در اغلب زخمها نظير عسل التيامبخش است.

نقش شكر در مغز انسان

افسانهها و باورهاى كهن دال بر اين است كه خوردن شكر موجب مىشود كه انرژى بيشترى ايجاد شود ولى طبق صدها تجربۀ علمى كه در ام-آى-تى ^u200a١u200aانجام شده، نشان داده مىشود كه مقدار قند در خون هيچ رابطهاى با سرحال بودن و يا انرژى شخص ندارد. قدرت تفكر و تمركز شخص هيچ مربوط به مقدار قند خون نيست بلكه مربوط به چگونگى شيمى مغز است. و خوردن قند يا غذاهاى قندى و شيرين باعث ايجاد تغييرات فيزيولوژيكى و تغييراتى در شيمى مغز مىشود كه در نتيجه آرامش ايجاد مىشود، نه اينكه انرژىزا مىباشد.

خوردن شكر و ساير انواع هيدراتهاى كربن، ورود انسولين به خون را تحريك و تشديد مىكند و نسبت تريپتوفان ^u200a١u200aرا افزايش مىدهد. تريپتوفان به سرعت به داخل مغز راه يافته و در آنجا سروتونين ^u200a٢u200aتوليد مىكند. و سروتونين يك مادۀ نوروترانس ميتر ^u200a٣u200aاست كه به عنوان مادۀ شيميايى آرامبخش شناخته شده است. طبق نظر دكتر وورتمن ^u200a۴u200aكه از محققان نامدار ام-آى-تى در اين رشته از علوم است، هرچه مقدار بيشترى تريپتوفان در اختيار مغز قرار گيرد به همان نسبت مقدار بيشترى سروتونين توليد مىشود. و در نتيجه شخص كمتر احساس اضطراب و نگرانى كرده و بيشتر متمركز و آرام مىشود. دكتر وورتمن معتقد است اگر شكر به عنوان آثار دارويى آن خورده مىشود مقدار دقيق آن خيلى مهم است.

براى ايجاد آرامش بايد در حدود u200a٣٠u200a گرم هيدرات كربن خالص خورد يعنى حدود u200a۵u200a/u200a٢u200a قاشق سوپخورى شكر. و اشخاصى كه وزن آنها u200a٢٠u200a درصد بيشتر از وزن نرمال است لازم است در حدود u200a۵٠u200a درصد بيشتر بخورند. آزمايشها نشان مىدهد اگر بيشتر از مقدارى كه فوقا ذكر شد خورده شود تأثير بيشترى در رفع افسردگى و اضطراب نخواهد داشت و يا موجب خواب سريعتر يا عميقتر بيشترى نخواهد شد، و آنچه كه مقدار توليد سروتونين را تحريك مىكند و افزايش مىدهد همان اولين ذرات شكر است.

در بعضى اشخاص شكر مانند داروى ضد دپرسيون و افسردگى عمل مىكند.

كارشناسان در تحقيقات خود دريافتهاند اشخاصى كه مقدار سروتونين توليدشده در اثر شكر، در مغز آنها كمتر است بيشتر افسرده شده و حتى ممكن است خودكشى كنند.

دكتر نورمن روزنتال ^u200a۵u200aدر مؤسسۀ ملى سلامت فكرى، ضمن بررسىها و تحقيقات خود با گروههاى خاصى برخورد كرده است كه از نوعى افسردگى به نام «سيزنال آفكتيو ديساوردر» ^u200a۶u200aكه معمولا در پزشكى به SAD معروف است رنج مىبرند. اين نوع افسردگى كه ناشى از آثار تغييرات فصلى است ظاهرا به علت كوتاهى روز در فصل زمستان در بعضى اشخاص پديد مىآيد. دكتر روزنتال فكر مىكند كه محروميت از روشنايى روز، سطح توليد سروتونين در مغز را در اشخاصى كه به اين تغييرات مقدار نور حساسيت دارند، پايين مىآورد. در كوششى براى حل اين مشكل و براى اينكه توليد سروتونين افزايش يابد و افسردگى كاهش پيدا كند يا از بين برود، عدۀ زيادى از اين قبيل اشخاص در ساعات روزهاى كوتاه و تاريك زمستان به عنوان خوددرمانى مقدار زيادى هيدراتهاى كربن مىخورند. دكتر وورتمن معتقد است كه در حقيقت مكانيسم تأثير شكر براى كاهش افسردگى ظاهرا شبيه داروهاى صناعى ضد افسردگى است و ديده شده است در بعضى جوامع همينكه مصرف هيدراتهاى كربن افزايش مىيابد نرخ خودكشى كاهش مىيابد. و بررسىهاى كالبدشكافى در مورد اشخاصى كه خودكشى كردهاند اغلب نشان مىدهد كه مقدار سروتونين در مغز آنها خيلى كم است. و برحسب تحقيقاتى كه محققان مؤسسات ملى بهداشت به عمل آوردهاند، برخلاف تصور عمومى شواهدى در دست نيست كه شكر در كودكان و نوجوانان موجب فعاليت و تحرك زياد و رفتارهاى آنچنانى شده باشد، بلكه درست برعكس، شكر و خوراكىهاى شيرين در جوانان ايجاد آرامش مىكند.

مستثنياتى بر مشاهدات فوق

عدهاى از اشخاص از جمله دكتر وورتمن كه خود را نيز يكى از آن عده مىداند، اصولا از بدو تولد ساختمان بدن و مغز آنها طورى است كه عكس العملهاى آنها در مورد شكر برعكس ساير مردم است، مثلا شكر و ساير انواع هيدراتهاى كربن براى آنها خوابآور نيست ولى باعث تمركز بيشتر و هوشيارى بيشتر مىشود، اين قبيل اشخاص كه به مشتاقان شكر و شيرينى معروفاند هر وقت احساس ميل شديد به خوردن شكر يا شيرينى مىكنند، طبق نظر دكتر وورتمن قبل از دسترسى به آن حالت احساس سستى و كمى انرژى و ناراحتى مىكنند و پس از خوردن شيرينى يا شكر، حالشان بهجا آمده و كمتر احساس ناراحتى مىكنند و بيشتر مىتوانند تمركز داشته و احساس آرامش بيشترى مىنمايند. و به علاوه هر وقت كه دارويى براى افزايش سروتونين مغز به اين قبيل اشخاص داده مىشود، ميل شديد آنها به شكر كاسته مىشود. و به اين ترتيب معلوم مىشود كه به دلايل خاص نامعلومى در شيمى مغز آنها كمبودهايى وجود دارد.

نقش شكر در التيام جراحتها و زخمها

شكر مانند عسل از مواد التيامبخش براى زخمهاست. دكتر ريچارد كنوتسون ^u200a١u200aاز جراحان مركز پزشكى دلتا در گرينويل مىسىسىپى، شكر را براى سوختگىها و اولسرها، و پارگى گوشت و زخمهاى ناشى از گلوله تفنگ و شكستگىهاى باز و محلهاى قطع اعضا، روى u200a٣٠٠٠u200a نفر بيمار آزمايش كرده و تقريبا موفقيت كامل در التيام زخمها مشاهده كرده است. او مىگويد در موارد زيادى كه داروهاى صناعى آنتىبيوتيك كارساز نبوده شكر تأثير كامل داشته است بخصوص در مورد سوختگىها بسيار مؤثر بوده است. ابتدا دكتر كنوتسون بيم داشت مبادا با مصرف شكر در اينطور جراحات و زخمهاى سوختگى زمينهاى براى رشد باكترىها فراهم شود ولى كاملا برعكس او مشاهده كرد كه شكر عفونتها را بسرعت از بين مىبرد. در انگلستان، آلمان و بخصوص در آرژانتين در روش پزشكى مدرن از شكر براى التيام سريع استفاده مىشود. گروهى از پزشكان محقق به رهبرى دكتر لئون هرساژ ^u200a٢u200aدر بوئنوسآيرس ^u200a٣u200aبراى التيام زخمهاى u200a١٢٠u200a بيمار وقتى هرگونه داروى ديگرى نتيجهاى نداد از شكر سفيد استفاده كردند. نرخ موفقيت آنها در اين آزمايش u200a٩٩u200a درصد بود.

براى اينكه شكر براى التيام زخم خوب عمل كند، معمولا دكتر كنوتسون تقريبا u200a۴u200a قسمت شكر سفيد خوراكى و يك قسمت مرهم روغنى بتادين ^u200a۴u200aرا با كرۀ بادام زمينى مخلوط مىكند تا به شكل پماد نسبتا سفتى درآيد و آن را مىمالند.

توصيههاى عملى: نظراتى از دكتر وورتمن

-براى اينكه بهترين نتيجه از شكر براى آرامش گرفته شود، بهتر است هيدرات كربن مورد علاقۀ خود را بدون هيچ پروتئين و با خيلى كمچربى بخوريد. پروتئين و چربى باعث كاهش سرعت عمل و يا اصولا موجب توقف تشكيل سروتونين و ورود آن به مغز مىشود.

-قند ميوهجات اثرى در ايجاد مواد شيميايى آرامبخش ندارد.

-برخى اشخاص پس از چند دقيقه آرامش خود را بازمىيابند، ولى معمولا در حدود u200a٢٠u200a دقيقه طول مىكشد تا شكر يا خوراكى شيرينى كه خورده شده جذب شده و اثرش وارد مغز شود. و در عين حال برخى اشخاص تا يك ساعت پس از خوردن شكر هم اثرى نمىبينند. اگر شما از آن گروه هستيد كه شكر در شما دير اثر مىكند سعى كنيد كه قهوه بدون كافئين تهيه كرده و با شكر زياد بخوريد و يا از چاى و يا از ساير دمكردههاى گياهى با دو قاشق سوپخورى شكر استفاده كنيد و يا يك فنجان كاكائوى رقيقشدۀ شيرين بخوريد.

-براى كمك به رفع بىخوابى بهتر است u200a۵٠u200a-u200a٣٠u200a گرم شيرينى يا نشاسته بىدرنگ قبل از خواب بخوريد. در برخى اشخاص اين كار اثرش در حد اثر يك قرص خوابآور است با اين تفاوت كه هيچ عوارض جانبى شديد و زيانآور قرصهاى خوابآور را ندارد.

احتياطها و زيانهاى شكر

-شكر سفيد به استثناى مواردى كه به عنوان دارو مصرف مىشود محسناتى ندارد، زيرا بجز ايجاد كالرى و انرژى بىمحتوا هيچ ارزش غذايى ندارد. اگر در خوردن غذاهاى شيرين و شكر افراط شود موجب افزايش وزن غير طبيعى مىشود و بدتر از آن در كودكان جانشين مواد خوراكى مغذى و پرمحتوا شده و بدن كودكان را از داشتن مواد مقوى و مغذى لازم محروم مىكند.

-شكر بهطور مسلم در دندانها ايجاد حفره پوسيدگى و فساد مىكند.

-شكر موجب بالا رفتن سريع قند خون و انسولين مىشود. و در اشخاصى كه نارسايى لوز المعده دارند و مبتلا به ديابت مىباشند زيانآور و مضرّ است.

-شكر در التيام زخمها مفيد است ولى جانشين داروهاى مناسب لازم براى زخمها در كليۀ انواع زخمها نيست، لذا بايد با نظر پزشك مصرف شود.

اگر قبل از اينكه خونريزى قطع شود و يا قبل از پاك شدن زخم، شكر روى زخم گذارده شود خطرناك است.

توضيح: شكر بهطور كلى در اين بخش به عنوان يك دارو مطرح مىباشد و فقط در موارد خاص و براى استفاده از خواص درمانى آن به مقدار مشخص تعيينشده بايد مصرف شود و توجه شود كه شكر سفيد به عنوان مادۀ خوراكى كه مستمرا در غذاها مورد استفاده قرار گيرد داراى زيانهايى است كه بايد به آن توجه شود. اصولا براى هضم و جذب شكر در بدن وجود عنصر كروم ضرورى است البته به مقدار جزيى و در ابعاد ميكروگرم. و در مواردى كه بدن انسان از اين نظر به عللى كمبود داشته باشد و شكر سفيد يعنى شكر تصفيهشده كه فاقد مادۀ معدنى كروم است، بخورد اختلالاتى در بدن ايجاد مىشود و به همين دليل است كه طبق توصيۀ دانشمندان طبيعتدرمانى اغلب اشخاص از خوردن شكر سفيد تصفيهشده منع مىشوند. زيرا در جريان تصفيۀ شكر خام و قهوهاى و براى تهيۀ شكر سفيد متبلور، ضمن استفاده از تكنولوژى شيميايى خاص سفيد كردن، شكر خام قهوهاى را تا درجات خيلى بالايى حرارت مىدهند و با اين عمل كليۀ ويتامينها و مواد معدنى كه در شيرۀ خام چغندرقند و نيشكر بهطور طبيعى وجود دارد از جمله مادۀ معدنى كروم از بين مىرود. كروم جزء اساسى مادۀ شيميايى جى-تى-اف ^u200a١u200aمىباشد و طبق تحقيقات جديد روشن شده است كه مادۀ شيميايى جى-تى-اف كه براى تنظيم كنش هورمون انسولين روى گلوكوز و در نتيجه جذب گلوكوز لازم است در شكر سفيد تصفيهشده وجود ندارد و بنابراين شيرۀ طبيعى چغندرقند و نيشكر كه در حالت طبيعى مادۀ خوراكى بسيار مفيدى است، پس از اينكه در كارخانه در جريان تصفيه شدن و سفيد شدن قرار گرفت به صورت يك مادۀ شيرين بىمحتوا درمىآيد و پس از خوردن آن براى اينكه جذب شود چون خالى از هرگونه مواد معدنى و املاح است ناچار از مواد معدنى و املاح موجود در خون و استخوانها و نسوج برداشت مىشود و در بدنهايى كه از اين جهات نارسايىهايى دارند، موجب ايجاد اختلال در سلامت آنها مىشود. به علاوه چون بتدريج كه انسان پا به سن مىگذارد توانايى نگهدارى مادۀ كروم در بدن كاهش مىيابد، بنابراين اختلالات ناشى از خوردن شكر سفيد تصفيهشده براى اشخاص سالخورده بسيار محتمل الوقوع است و بهتر است به جاى شكر سفيد از شكر قهوهاى تصفيهنشده و مواد شيرين طبيعى استفاده كنند.