فلفل (سياه-سفيد)

در كتب طب سنتى با نام «فلفل» نام برده شده، به فرانسوى Poivre و Poivre noire و به انگليسى Pepper و Black pepper و White pepper گويند. اين گياه از خانوادۀ Piperaceae است. نام علمى آن Piper nigrum و مترادف آنPiper aromaticum Lam. مىباشد.

مشخصات

فلفل سياه ميوۀ خشكشدۀ درختچۀ بالاروندهاى است كه به حالت خودرو و وحشى در مناطق مختلفۀ هند مىرويد. از گياهان ادويهاى بسيار قديم جهان است. در حال حاضر در اغلب مناطق حارۀ دنيا مانند هندوستان، مالاكا، هندوچين و كامبوج كاشته مىشود. گياهى است بالارونده نيمهانگلى كه در حين بالا رفتن از درختان مجاور ريشههاى اتفاقى از آن خارج مىشود و به ساقۀ درختان مجاور فرومىرود و مىچسبد و از مواد غذايى آن درخت براى حيات خود استفاده مىكند. برگهاى آن بيضى نوكتيز و پهن، سطح فوقانى آن به رنگ سبز تيره و سطح زيرين برگ سبز روشن به طول حدود u200a١۵u200a-u200a١٠u200a سانتىمتر. گلهاى آن سفيد كوچك به صورت سنبله و مانند شاتون فندق آويزان و ميوۀ آن گرد كوچكتر از نخود، ابتدا به رنگ سبز، و پس از رسيدن به رنگ قرمز تيره درمىآيد و به شكل خوشهاى به طول u200a٩u200a-u200a٨u200a سانتىمتر از ساقه آويزان مىشود. در هر سنبله ممكن است u200a۶٠u200a-u200a۵٠u200a دانۀ منفرد باشد.

ميوۀ آن به دو صورت فلفل سياه و فلفل سفيد مورد استفاده قرار مىگيرد و در بازار تجارت عرضه مىشود، معمولا u200a٩u200a ماه پس از ظهور گلها دانههاى فلفل رسيده و آمادۀ برداشت مىشود. در صورتى كه منظور برداشت و تهيۀ فلفل سياه باشد دانههاى فلفل موقعى كه كاملا رسيده و هنوز سبز است چيده مىشود و آنها را چند روز روىهم توده مىكنند كه تخمير شود و پس از آن دانههاى تخميرشده را روى پارچه و يا سطح صافى مثل بتون در مقابل اشعۀ آفتاب پهن مىكنند تا حدود u200a٢٠u200a ساعت يعنى تا موقعى كه رنگ پوست دانهها قهوهاى سير يا سياه شود و به اين ترتيب فلفل سياه تهيه مىشود كه آن را با پوست آسيا كرده به صورت گرد درمىآورند و در حقيقت گرد فلفل سياه مخلوطى است از گرد پوست خارجى دانه و گرد مغز آن كه داراى رنگ روشن مىباشد.

اگر منظور تهيۀ فلفل سفيد باشد دانههاى فلفل را موقعى از درخت مىچينند كه كاملا رسيده و پوست آن به رنگ كبود و زرد و كمى متمايل به قرمز تيره درآمده باشد و پس از چيدن دانهها را در كيسههايى ريخته و كيسه را مدت u200a٨u200a-u200a٧u200a روز در جريان آب جارى يك نهر يا جوى قرار مىدهند و پس از u200a٨u200a-u200a٧u200a روز كيسه را بيرون آورده و دانههاى خيسخورده را مىمالند تا پوست آن كنده شود و مغز دانهها را كه خاكسترىرنگ است كاملا شسته و براى چند روز در آفتاب پهن مىكنند تا خشك شود. در اين حالت رنگ مغز دانهها كرم مايل به سفيد مىشود و به اين ترتيب فلفل سفيد تجارتى به دست مىآيد.

گياه فلفل سياه معمولا در مناطق حارۀ مرطوب كه بارندگى ساليانۀ آن از u200a٣u200a-u200a٢u200a هزار ميلىمتر بيشتر باشد مىرويد. تكثير آن معمولا از طريق قلمه است ولى بههرحال بذر آن را نيز مىتوان كاشت و تكثير نمود. ارتفاع درختچۀ فلفل تا u200a١٠u200a متر ولى ضخامت ساقۀ آن كم و در حدود u200a۵u200a/u200a١u200a-u200a١u200a سانتىمتر مىباشد. به اين دليل ساقۀ آن ياراى ايستايى ندارد و در ابتدا و قبل از اينكه به درختى انگل شود بايد با كمك قيم آن را نگهداشت. برداشت دانه معمولا از سال سوم شروع مىشود ولى محصول كافى دانه از سال هفتم به دست مىآيد.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى بررسىهاى دانشمندان شيمى نشان مىدهد كه فلفل داراى اسانس روغنى فرّار و آلكالوئيدهايى به نام چاويسين ^u200a١u200a، پىپرين ^u200a٢u200aو پىپريدين ^u200a٣u200aمىباشد. و به علاوه در ميوۀ آن مادۀ پىپرتين ^u200a۴u200aوجود دارد.

از تقطير شاخهها و ساقههاى فلفل سياه در حدود u200a۴u200a/u200a٢u200a-u200a١u200a درصد اسانس روغنى فرّار به دست مىآيد. اين اسانس منشأ عطر خاص فلفل است و طعم تند مخصوص فلفل سياه در اثر وجود مادۀ رزينى چاويسين و سوزانندگى پس از مزه كردن آن در اثر وجود آلكالوئيد متبلورى به نام پىپرين مىباشد كه هر دو اجزاى رزين روغنى فلفل سياه مىباشند كه از طريق حلالها آنها را از فلفل سياه ساييدهشده به دست مىآورند.

اسانس فلفل و همچنين رزين روغنى فلفل هر دو در صنايع غذايى مصارف وسيعى دارد.

خواص-كاربرد

در سرتاسر خطۀ از چين تا هند و ساير مناطق خاور دور فلفل در استعمال خارجى به عنوان محرك و قرمزكنندۀ پوست به كار مىرود [واناستىنيس كروزمان*، گررو* و كوئىزمبينگ]. ضماد آن براى معالجه و رفع تورم غده يا آدنىتيس، و تحليل جوش، كورك [مىنات]، كوليك، روماتيسم و سردرد به كار مىرود [بركيل*].

در استعمال داخلى به عنوان مقوى معده و محرك اشتها [چيو*]، مدر، بادشكن، گرمكننده، ضد سم و براى رفع انواعى از مسموميتهاى غذايى [استوارت]به كار مىرود. براى معالجۀ اسهال تابستانه، اسهال خونى، وبا [استوارت و ايشىدويا]و دردهاى قاعدگى [هو]و سرماخوردگى، دردهاى روماتيسمى [لوئى**]نافع است.

توأم با سولفات دوسود براى دفع سنگ كليه [چوين*]مفيد است. در شبهجزيرۀ مالايا بومىها از روغن فلفل به عنوان داروى مخصوص وبا استفاده مىكنند [ريدلى].

فلفل از داروهاى تونيك و جزئى از تركيبهاى اشتهاآور است و معمولا پس از تولد نوزاد براى مادران تجويز مىشود [بركيل*]. از مخلوط فلفل با عسل و زنجبيل براى سقط جنين استفاده مىشود [گيملت*]. از مخلوط ميوۀ فلفل و برنك كابلى ^u200a١u200aبه عنوان ضد انگل و كرمكش استفاده مىشود [پتلو*]. در چين قديم از برگهاى فلفل براى معالجۀ سنگ در مجراى ادرار، اورينرى كالكولوس ^u200a٢u200a[ريد*]استفاده مىشده است.

در هندوستان از ميوۀ فلفل به عنوان ادويه در غذا و محرك استفاده مىكنند. در مورد وبا و در دوران نقاهت، ضعفهاى پس از تب، براى رفع سرگيجه، كوما ^u200a٣u200a، تقويت معده، كماشتهايى و نفخ تجويز مىشود و به كار مىرود. در استعمال خارج به عنوان قرمزكنندۀ پوست و ماليدن آن براى التهاب و زخم حلق و بواسير و بيمارىهاى پوست تجويز مىشود.

فلفل از نظر طبيعت طبق نظر حكماى طب سنتى ايران خيلى گرم و خشك است.

در مورد خواص آن معتقدند كه گرمكننده و پاككنندۀ بلغم و ترياق و ضد سم است.

مضمضۀ فلفل كه با پوست خشخاش جوشانيده باشند براى رفع درد دندان مفيد است.

مقوى معده و كبد و هاضمه و اشتهاآور است و آروغ ترش را رفع مىكند.

ماليدن آن به چشم براى رفع تارى و تيرگى چشم و درخشان كردن سفيدۀ چشم نافع است. فلفل براى رفع سرفۀ سرد رطوبى و تنگى نفس و دردهاى سينه نافع مىباشد و اگر با عسل خورده شود براى پاك كردن ريه مفيد است. مدر و قاعدهآور است و شياف آن براى اخراج جنين كمك مىكند. اگر با شير و شكر خورده شود براى تقويت نيروى جنسى نافع است.

ضماد آن با حنا براى رويانيدن ناخن كه در اثر چرك انگشت از بين رفته باشد مفيد است و مخلوط آن با پياز و نمك براى رويانيدن مو مفيد است و در مواضعى كه مو ريزش دارد بايد محكم ماليده شود. خوردن محلول فلفل در آب جوشيده براى رفع مسموميت مارگزيدگى و عقربگزيدگى و مسموميت حاصل از خوردن ترياك مفيد است كه مكرر بخورند و قى كنند تا آثار سم تمام شود.

فلفل براى گرممزاجان مضر است. سينه و حلق را خراش مىدهد و براى كبد و كليۀ گرم نيز مضر است. اگر در مجارى ادرار التهاب و زخم هست نبايد فلفل خورد زيرا تحريك و ناراحت مىكند، از اين نظر بايد با روغنهاى سرد خورده شود. مقدار خوراك آن تا u200a۴u200a گرم و جانشين آن از نظر خواص زنجبيل است.