اكليل الجبل

به فارسى «اكليل كوهى» و باغبانها در تهران «رومارن» مىگويند و در كتب طب سنتى با نام «اكليل الجبل» نام برده شده است. به فرانسوى Romarin و Romarin officinal و به انگليسى Rosemary گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ Labiatae ، نام علمى آن Rosmarinus officinalis L. مىباشد.

مشخصات

گياهى است چندساله به صورت درختچۀ كوچك كه ارتفاع آن u200a٢u200a-u200a١u200a متر مىشود. برگهاى آن متقابل، باريك، دراز، نوكتيز و كمى خشن است. روى برگ بدون كرك و سبز ولى پشت آن پوشيده از كرك پنبهاى و سفيد است. گلهاى آن سفيد مايل به بنفش مىباشد و در اواخر بهار از لابلاى برگها بيرون مىآيد. ميوۀ آن چهار فندقه و به رنگ قهوهاى و سفت و گرد و تخم آن كوچك كه در داخل ميوه است.

تمام برگ و شكوفه و اعضاى گياه معطر و خوشبو و برگ و شكوفۀ آن كمى تلخ و تند است.

اين گياه در منطقۀ مديترانه و بيشتر در سواحل مديترانه ولى در عين حال در تپهها و ارتفاعات مناطق خشك صحرا نيز مىرويد. در ايران اكليل الجبل كاشته مىشود.

تكثير آن از طريق كشت بذر آن و قلمۀ آن در خزانه صورت مىگيرد و روش قلمه معمولتر مىباشد و پس از اينكه قلمهها ريشهدار شدند در فصل مناسب به مزرعه اصلى منتقل مىشوند. روش كاشت اين است كه فاصلۀ بين خطوط u200a١u200a متر و فاصلۀ بين بوتهها روى خطوط u200a۴۵u200a سانتىمتر گرفته شود. برداشت سرشاخههاى نازك و برگ آن ممكن است سالى دو بار انجام شود، برگها كه برداشت مىشود براى اينكه اسانس آن از دست نرود بايد فورا پس از برداشت در محل سايه پهن شده و خشك شوند و به اين ترتيب برگها رنگ سبز و بوى مطبوع تلخ و شيرين خود را حفظ خواهند كرد.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى اكليل الجبل داراى اسانس روغنى فرّار است (در گياه تازه در حدود u200a۵u200a/u200a١u200a-u200a۵u200a/u200a٠u200a درصد) . اسانس اكليل الجبل شامل آلفا-پينن، سينئول ^u200a١u200a، بورنئول، كامفن و رزمارن ^u200a٢u200aاست. گلها و سرشاخهها گلدار و برگها و اسانس آن هم در طب سنتى كاربرد دارد [والنزوئلا].

خواص-كاربرد

در تايوان، اكليل الجبل به عنوان مهيج و سقطكنندۀ جنين مورد توجه است و مصرف زيادتر از حد مجاز آن را سمّى مىدانند. در فيليپين جوشاندۀ برگهاى آن را به عنوان مقوى تونيك، بادشكن، محرك، معرق و قاعدهآور مصرف مىكنند، ولى در مصرف داخلى خيلى كم و به مقدار كم استعمال مىشود. در استعمال خارجى آب خيساندۀ برگهاى آن براى شستوشوى چشم در موارد ورمهاى ملتحمه زكامى به كار مىرود و براى حمام كردن زنان كه تازه وضع حمل كردهاند، به عنوان حمام معطر و همچنين براى حمام كردن بيماران روماتيسمى و فلجها كاربرد دارد [ديگانگكو، پاردو دوتاورنا و كوئىزمبينگ]. اسانس اكليل الجبل براى جلوگيرى از ريزش مو مؤثر است [پاردو دوتاورنا]. و برگهاى آن به عنوان ادويۀ معطر در آشپزخانه به كار مىرود [گررو*].

اكليل الجبل از نظر طبيعت طبق نظر حكماى طب سنتى خيلى گرم و خشك است و خوردن آن براى سرفههاى رطوبى مزمن و تنگى نفس و خفقان سرد و استسقاى زقى (زردآب در پرده صفاق شكم جمع شود) كه با حرارت و عطش شديد توأم نباشد و براى باز كردن گرفتگىها، انسداد كبد، طحال، پاك كردن ريه، تحليل بادها، تسكين درد كبد، معالجۀ يرقان سوداوى، خرد كردن سنگ كليه و مثانه، ازدياد ترشح بول و حيض مفيد است. ضماد آن براى تحليل ورمهاى مزمن مفيد است و ضماد برگ آن از ساير اعضا قوىتر است و اگر ضماد برگ آن را در موارد چشمدرد سرد به كار برند، درد را كاهش مىدهد.

اكليل الجبل براى گرممزاجان مضر است از اين نظر بايد با سكنجبين خورده شود، مقدار خوراك آن تا u200a١٢u200a گرم و جانشين آن از نظر خواص دارويى افسنتين است.

در مورد مصرف دمكردۀ آن u200a٢٠u200a-u200a۵u200a گرم برگ يا سرشاخۀ گلدار آن براى هزار گرم آب كافى است. در مواردى كه نتيجه خوب گرفته شود اين مقدار تا u200a۵٠u200a گرم امكان افزايش دارد. خيسكردۀ u200a۴٠u200a-u200a٣٠u200a گرم برگ و سرشاخههاى گلدار آن در سركه رقيق كه مدت u200a٣u200a-u200a٢u200a روز بماند و پس از آن روزى u200a۵u200a-u200a۴u200a قاشق خورده شود به عنوان مدر براى ازدياد ترشح بول و استسقا نافع است.

الكولاتور اكليل الجبل: سرشاخههاى گلدار تازۀ اكليل الجبل u200a١٠٠٠u200a گرم، الكل u200a٨٠u200a درجه u200a٣٠٠٠u200a گرم، عرق اكليل الجبل u200a١٠٠٠u200a گرم، مدت u200a۴u200a روز بخيسانند و سپس در حمام ماريه تقطير كنند تا جمع محصول تقطيرشده به u200a٢۵٠٠u200a گرم برسد. مقدار خوراك u200a٢٠u200a-u200a١٠u200a گرم بسته به مورد در يك شربت مناسب ريخته روزانه خورده شود.

در فرانسه u200a١٠u200a-u200a۵u200a گرم سرشاخۀ گلدار و گلهاى گياه را در يك ليتر آب جوش دم مىكنند و u200a٣u200a-u200a٢u200a فنجان در روز به عنوان ضد اسپاسم در موارد آسم روزانه مىخورند.

همچنين به عنوان محرك در موارد سوءهاضمه u200a٢٠u200a-u200a١٠u200a گرم گياه اكليل كوهى خشك را در يك ليتر سركه رقيق خوب ريخته مدت يك شب مىگذارند خيس بخورد و سپس صاف كرده و در هر وعده غذا يك ليوان از آن را مىخورند.

در موارد گريپ نيز مرسوم است u200a۶٠u200a گرم گياه خشك را در يك ليتر آب جوش دم مىكنند و u200a٣u200a-u200a٢u200a فنجان در روز به عنوان ضد اسپاسم مىخورند.