گريپفروت

از مركبات است، نوعى از آن را به فرانسوى Pamplemousse و به انگليسى Grape fruit و Pomelo و Shaddock pomelo گويند. گياهى است از خانوادۀ مركبات Rutaceae ، نام علمى آن Citrus paradisi Macf. مىباشد.

عدهاى از گياهشناسان معتقدند كه گريپفروت از موتاسيون مركبات ديگرى به نام توسبز به وجود آمده و برخى آن را هيبريدى از توسبز ) C. decumana( مىدانند.

مشخصات

درختى است متوسط خاردار، برگهاى آن سبز چرمى ساده و كامل با دمبرگ بالدار بيضى نوكتيز موجدار، گل و شكوفههاى آن سفيد شبيه ساير انواع مركبات، ميوۀ آن درشت و خيلى بزرگتر از پرتقال، پوست آن وقتى كه رسيده باشد نازك، رنگ آن ابتدا سبز و پس از رسيدن به رنگ زرد روشن گوگردى درخشان و صاف و اگر از حد رسيدن گذشته و باز چيده نشود پوست آن كلفت و اسفنج سفيد داخل پوست آن ضخيم و پولپ آن كمآب مىشود. ميوۀ رسيدۀ آن داراى پولپى آبدار به رنگ زرد كمرنگ با طعم ترش و يا ترش و شيرين و كمى تلخ و لطيف است. واريتهاى از آن داراى پولپى قرمزرنگ است كه آن را در شمال ايران توسرخ مىنامند.

گريپفروت در چين و هند و مناطق خاورميانه چون يونان، فلسطين، سوريه و ايران پرورش داده مىشود. در ايران در شمال ايران و بيشتر در مناطق جنوب كشور كاشته مىشود.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى پولپ گريپفروت گونۀ C. paradisi منبع غنى ويتامين C و Bu200a١u200a است. پوست آن از نظر پكتين بسيار غنى است و داراى نارينگين ^u200a١u200aمىباشد.

اسانس روغنى پوست آن داراى ليمونن و سسكىترپن ^u200a٢u200a، آلدئيد ^u200a٣u200a، ژرانيول ^u200a۴u200a، كادينن ^u200a۵u200a، تركيبات فرّار اكسيژنه ^u200a۶u200a، سيترال و. . . است. علاوه از پوست گريپفروت از برگها و سرشاخههاى سبز گريپفروت نيز اسانس پتىگرين مىگيرند.

در هريك صد گرم پولپ گريپفروت ارقام پولپ سفيد يا قرمز يا صورتى بهطور متوسط مواد زير وجود دارد:

آب u200a٨٨u200a گرم، پروتئين u200a۵u200a/u200a٠u200a گرم، انرژى غذايى u200a۴١u200a كالرى بزرگ، چربى u200a١u200a/u200a٠u200a گرم، هيدراتهاى كربن (بيشتر قند)u200a۶u200a/u200a١٠u200a گرم، كلسيم u200a١۶u200a ميلىگرم، آهن u200a۴u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، سديم u200a١u200a ميلىگرم، پتاسيم u200a١٣۵u200a ميلىگرم، ويتامين A u200a٨٠u200a واحد بينالمللى، تيامين u200a٠۴u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، رايبوفلاوين u200a٠٢u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، نياسين u200a٢u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، ويتامين C 38 ميلىگرم و فسفر 16 ميلىگرم.

خواص-كاربرد

در هندوستان از آب گريپفروت براى افزايش مقاومت بدن در مقابل سرماخوردگى استفاده مىنمايند و همچنين خوردن آب گريپفروت مقاومت بدن را در مقابل گسترش و ناراحتى زخمهاى عفونى افزايش مىدهد. بقيۀ خواص آن بخصوص پوست آن از نظر خواص شبيه خواص گونۀ C. grandis يا سلطان مركبات است كه در دنبالۀ گريپفروت شرح داده مىشود.

نظرى به تحقيقات جديد علمى در مورد خواص درمانى گريپفروت

گريپفروت ميوۀ دارويى بسيار مؤثر و شفابخش براى قلب است، زيرا داراى تركيبات نيرومندى است كه كلسترول خون را كاهش مىدهد و حتى شريانها را از زوايد ريزى به نام پلاك ^u200a١u200aپاك نموده و روند پيشرفت تصلب شرايين را برعكس مىنمايد. اولين و شايد مهمترين تركيبات شيميايى گريپفروت از نظر اين خاصيت، يك پولىساكاريد ^u200a٢u200aاست كه در پكتين گريپفروت وجود دارد. طبق نظر دكتر جيمز سردا ^u200a٣u200a، استاد كرسى گاسترو اينترولوژى ^u200a۴u200aدانشگاه فلوريدا كه از كارشناسان معروف در اين رشته است، پكتين گريپفروت از نظر ميزان اثر در كاهش كلسترول، برابر قدرت تأثير داروى شيميايى معمول و معروف كولستيرامين ^u200a۵u200aبراى كاهش كلسترول مىباشد. مطالعات دكتر سردا نشان مىدهد گروهى كه داراى كلسترول خون زيادى بودهاند (بين u200a٣٠٠u200a-u200a٢٠٠u200a) ، پس از اينكه روزانه u200a١۵u200a گرم پكتين گريپفروت خوردهاند پس از مدت u200a۴u200a ماه بهطور متوسط u200a٨u200a درصد كلسترول خون آنها كاهش يافته است و در ثلث آن گروه كه مدت u200a۴u200a ماه رژيم خوردن پكتين گريپفروت داشتهاند، كلسترول خون u200a١٩u200a-u200a١٠u200a درصد كاهش داشته است، به علاوه در نيمى از آن عده كيفيت كلسترول يعنى نسبت بحرانى HDL اصلاح شده و بهتر شده است. دكتر سردا مىگويد در حالى كه معمولا هريك درصد كاهش كلسترول، خطر بيمارىهاى قلبى را دو درصد كاهش مىدهد، چنين نتيجهاى كه از خوردن پكتين گريپفروت براى آن گروه حاصل شده واقعا هيجانانگيز است. دكتر سردا اضافه مىكند اگر گريپفروت بهطور كامل يعنى با پوست و پولپ تمام خورده شود احتمالا تأثيرش بيشتر از خوردن پكتين تنها مىباشد زيرا به نظر مىرسد ساير مواد شيميايى موجود در گريپفروت نظير ويتامين C نيز خاصيت كلسترولزدايى گريپفروت را بيشتر مىكند.

چنانچه در مورد خوردن سيب هم اگر بهطور كامل و با پوست خورده شود اثرش در كاهش كلسترول بيشتر از خوردن فقط پكتين خالص آن است. و ضمنا مقدار مصرف درمانى پكتين ممكن است كمتر از u200a١۵u200a گرم باشد. حال چقدر بايد گريپفروت كامل خورد تا لااقل u200a١۵u200a گرم پكتين خورده شود به نظر دكتر سردا بهطور دقيق مشخص نيست. تجزيههايى كه اخيرا به عمل آمده ارقام متفاوتى را نشان مىدهد. در يك آزمايش فقط در دو گريپفروت u200a١۵u200a گرم پكتين وجود داشته است ولى در آزمايش ديگرى اين مقدار پكتين در u200a١۵u200a گريپفروت بوده است. ولى بههرحال اگر هر روز يك گريپفروت خورده شود به نظر مىرسد آثار درمانى لازم را تأمين نمايد.

دكتر سردا معتقد است كه مواد شيميايى موجود در گريپفروت در معكوس نمودن روند پيشرفت تصلب شريانها نيز از طريق حل كردن پلاكهايى كه در جدار شريان رسوب كرده و آن را تنگ و سخت نموده است، تأثير دارند. و چون تنگ و سخت شدن شريانها احتمال وقوع حملههاى قلبى را افزايش مىدهد بنابراين گريپفروت در جلوگيرى از حملههاى قلبى نيز مؤثر است. در آزمايشهايى كه در مورد خوك شده است، خوكهايى كه در رژيم غذايى آنها پكتين اضافه شده و به موازات آن حتى هر روز غذاهاى پرچربى و كلسترول به خوك داده شده، معهذا در تشريح جسد حيوان ديده شده است كه نه تنها شريانهاى اكليلى قلب و آئورت محسوسا خيلى كم بيمار و تنگ شدهاند بلكه در عين حال كلسترول خون حيوان نيز u200a٣٠u200a درصد كاهش داشته است. بنابراين پكتين گريپفروت به ميزان محسوسى با آثار بيمارىزايى غذاهاى پرچربى نيز مقابله و مبارزه مىكند.

نظريه در اين مورد اين است: مقدار متراكم و غليظ گالاكتورونيك اسيد ^u200a١u200aموجود در گريپفروت از نظر شيميايى در برابر LDL كلسترول كه عامل اصلى انباشته شدن پلاكها در شريان است واكنش نشان مىدهد و اين واكنش موجب جلوگيرى از انباشته شدن پلاكها شده و آنها را از صحنه خارج ساخته و شريانها را پاك نموده و به وضع سلامتى و عادى بازمىگرداند.

گريپفروت يا نيروى ضد سرطان

اصولا تمام مركبات و از جمله گريپفروت بهطور مسلم داراى توانايى ضد سرطان هستند. دانشمندان معتقدند در مناطقى كه ساكنين آن مقدار زيادى مركبات مىخورند معمولا ابتلاى به سرطان خيلى كم است. ممكن است تصور شود كه قسمتى از اين رخداد مديون وجود مقدار زيادى ويتامين C در مركبات است زيرا ويتامين C يك مادۀ شيميايى ضد اكسيدكنندهها مىباشد و مىتواند عوامل سرطانزا را خنثى كند، ولى بههرحال ساير مواد متعدد مفيدى كه در گريپفروت يافت مىشود نيز قطعا در اين ماجرا سهم دارند.

در آزمايشهايى كه روى جانوران آزمايشگاهى به عمل آمده گريپفروت آثار قطعى ضد سرطان از خود نشان داده است. در تحقيقاتى كه ژاپنىها انجام دادهاند، پس از اينكه عصارۀ گريپفروت زير پوست تعدادى موش تزريق شد، رشد تومور متوقف و روند پيشرفت بيمارى معكوس گرديده است. پس از چندى بهطور كامل و يا نسبى بهبود يافتهاند. ژاپنىها معتقدند كه در پوست گريپفروت يك نوع آنتىموتاژن ^u200a١u200a، يعنى عامل ضد ايجاد موتاسيون سلولى وجود دارد و پوست گريپفروت با داشتن اين خاصيت با تغييرات جهشى سلولى كه منجر به سرطان مىشود مبارزه مىكند.

دانشمندان سوئدى در مطالعات و تحقيقات مربوط به رژيمهاى غذايى مشهور هستند. در يك تحقيقى u200a١٩٨۶u200a مادۀ غذايى گروهى را مورد مطالعه قرار دادند. در اين گروه عدهاى مبتلا به سرطان لوز المعده بوده و عدهاى سالم مىباشند. پس از تجزيه و تحليل انواع رژيمهاى مختلف دريافتهاند كه مركبات و هويج مؤثرترين مواد غذايى براى حمايت از سرطان انسان هستند.

اشخاصى كه تقريبا هر روز مركبات مىخورند احتمال ابتلاى به سرطان در آنها خيلى كمتر است. هلندىها نيز به نظير اين نتيجه دست يافتهاند و معتقدند كه رژيم مركبات در كاهش خطر ابتلاى به سرطان معده بسيار مؤثر است.

توصيههاى عملى: در مورد بيمارىهاى قلبى سعى شود گريپفروت حتى الامكان با پيه سفيد زير پوست و همچنين با غشاء نازكى كه قسمتهاى مختلف پولپ را از هم جدا مىكند خورده شود. پكتين درمانى گريپفروت در ديوارههاى سلولى پيه زير پولپ و غشاء مركبات بيشتر است و براى كاهش كلسترول بايد قسمتهاى جويدنى ميوه نيز خورده شود. عصارۀ مركبات و گريپفروت داراى مقدار زيادى پكتين نيست و كلسترول را كاهش نمىدهد.

ليمو هندى-سلطان مركبات

گونۀ ديگرى از مركبات است كه شبيه گريپفروت است و در برخى مناطق ايران آن را نيز گريپفروت نامند، درشتتر از گريپفروت مىشود. درخت آن شبيه درخت گريپفروت و خاردار است.

به فرانسوى Pamplemousse گفته مىشود. نام علمى آن Citrus grandis) L. ( Osbeck و مترادفهاى آن C. decumana L. و C. maxima Merr. مىباشد.

از اينگونه بيشتر در چين و در مناطق مختلف هندوستان نيز مىرويد و بيشتر مصرف دارويى دارد. در ايران تك و توك در شمال ايران يافت مىشود.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى شبيه گريپفروت است و در آن نارينگين مشخص شده است.

در اسانس پوست آن دى-ليمونن و آلفا-پينن ^u200a١u200a، لينالول، ژرانيول و. . . وجود دارد. از برگها و سرشاخههاى جوان و سبز اينگونه نيز اسانس پتىگرين گرفته مىشود.

خواص-كاربرد

در هندوستان از آب ترش آن به عنوان مقوى قلبى و خنككننده استفاده مىشود.

و از برگهاى آن در موارد صرع و سرفههاى با تشنج مصرف مىشود.

در چين از جوشاندۀ پوست آن كه تلخ و معطر است به عنوان مقوى معده و ضد سم و براى معالجۀ سوء هاضمه استفاده مىكنند [استوارت].

ضمنا در موارد قى، تهوع، وبا و سرماخوردگى مفيد مىباشد [لوئى**]. به علاوه به محلولهاى شستوشو براى رفع خارش و كورك و جوش اضافه مىشود [هو].

دانههاى آن را در آب با باديان يا انيسون مىپزند و آب آن را براى رفع فتق [هو]، و دردهاى مثانه و ورم دستگاه تناسلى مصرف مىكنند [لوئى**].

در شبهجزيرۀ مالايا جوشاندۀ برگهاى آن براى شستوشوى زخم مصرف مىشود و از جوشاندۀ گرم آن براى كاهش درد ورمها به صورت كمپرس استعمال مىشود [بركيل و هانيف**].

به علاوه برگهاى آن را براى معالجۀ سردرد روى شقيقهها مىگذارند [استوارت و گروف**].

در هند و چين ميوههاى نارس آن را نصف كرده خشك مىكنند و به عنوان مقوى و ضد اسهال خونى مصرف مىنمايند [فوكود و پتلو*].

در فيليپين از دمكرده و يا جوشاندۀ برگها و شكوفهها و پوست آن به عنوان مسكّن در موارد ناراحتىهاى اعصاب مىخورند و به علاوه براى تهيۀ حمام معطر كاربرد دارد [گررو و كوئىزمبينگ]. آب ترش آن را با جوشاندۀ پوست درختچۀ اوجن ^u200a١u200aمخلوط كرده و مىخورند براى معالجه و قطع ترشحات خونى ^u200a٢u200aنافع است.

توسبز

نوع ديگرى از مركبات است كه ظاهرا منشأ اوليه گريپفروت بوده و در اثر تغييرات ناگهانى و جهشهاى ژنتيكى گريپفروت از آن حاصل شده است. شكل آن كمى كشيده و گلابىشكل، رنگ گوشت يا پوست داخل آن مغزپستهاى يا سبز و طعم آن خيلى ترش و آبدار و الياف پولپ آن خشن است. پوست آن ضخيم و پنبهاى و خارج آن ناصاف و به رنگ زرد است. توسبز را در شمال ايران «بشقابى» نيز مىگويند.

نام علمى آن Citrus decumana Murray var piriformia است.

دارابى

نام علمى آن Citrus decumana Murray var است، پوست آن صاف، گوشت يا پوست داخل آن زرد و طعم آن ترش و شيرين و كمآب و خشك است. در شمال ايران تك و توك از درخت آن در خانهها و باغات وجود دارد. خواص پوست ارقام اخير كموبيش شبيه گريپفروت مىباشد.