كىوى

درختچهاى است كه ميوۀ آن را به انگليسى Kiwi fruit مىنامند، به فرانسوى نيز Kiwi گفته مىشود. اروپاييان آن را در بعضى از مناطق اروپا اشتباها Chinese gooseberry مىخوانند و اين صحيح نيست. زيرا Chinese gooseberry طبق شرحى كه در Pentsao آمده نامى است براى ميوۀ Averroha carambola ولى نام علمى كىوى Actinidia مىباشد. كىوى گياهى است از خانوادۀ Dilleniaceae جنس Actinidia و داراى چهارگونۀ معروف است:

u200a١u200a. Actinidia polygama) Sied. & Zucc. (Planch. ex Maxim.

u200a٢u200a. Actinidia arguta) sied. & Zucc. (Planch. ex Maxim.

u200a٣u200a. Actinidia chinensis Planch.

u200a۴u200a. Actinidia rufa Planch.

از چهار گونۀ فوق دو گونۀ A. chinensis و A. rufa داراى ميوۀ مأكول و خوردنى است. اين درختچه به ايران وارد و در رامسر كاشته شده و براى جانشينى مركبات كه در شرايط نامساعد جوى رامسر هرچند سال يكبار در اثر سرما دچار سرمازدگى مىشوند در نظر گرفته شده است، زيرا اين درختچه مقاوم به سرما مىباشد و به علاوه ميوۀ آن از نظر ويتامين C منبع بسيار غنى است. اين نهالها در حال حاضر به صورت درختانى درآمده و براى تكثير به ساير نقاط شمال ايران نيز برده شده و بارور گرديده و ميوۀ آن به بازار آمده است.

مشخصات

كىوى درختچهاى است كه بعضى گونههاى آن بالارونده است. برگهاى آن نسبتا گرد و پوشيده از كرك. ميوۀ آن به رنگ مايل به سبز در ابعاد يك تخممرغ يا يك آلو درشت. ميوۀ آن خوردنى است با مزۀ ترش. نارس آن داراى ترشى بيشتر است.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در ميوۀ A. polygama ماتاتابيك اسيد ^u200a١u200aوجود دارد و ميوۀ A. chinensis از نظر مقدار ويتامين C بسيار غنى است [روا*].

خواص-كاربرد

در چين و ژاپن از ميوۀ A. Polygama شربتى به نام پلىگامول ^u200a٢u200aدرست مىكنند و براى تقويت قلب مصرف مىنمايند [كاريونه و كيمورا*]. و معتقدند كه مدر مىباشد [چيو*]. جوشاندۀ ميوۀ رسيده خشكشدۀ آن براى معالجۀ روماتيسم و كوليك ^u200a٣u200aمصرف مىشود [ايچىمورا].

در كره از ميوه و از برگهاى A. arguta به عنوان تببر و رافع تشنگى و حشرهكش استفاده مىشود [چونگ**].

در چين ميوۀ ترش A. chinensis را به عنوان قابض و براى فرونشاندن تشنگى و منبع غنى ويتامين C براى رفع عوارض كمبود ويتامين C مىخورند [روا*]. و از برگ و شاخۀ گياه به عنوان حشرهكش و از جوشاندۀ آن براى تهيۀ حشرهكش استفاده مىشود [چونگ كوئوتونونگ يائوچى].

در چين از ميوۀ A. rufa براى معالجۀ فيستول آنال ^u200a۴u200aاستفاده مىشود [كروست و پتلو**].