سيب

ميوۀ درختى است كه به فارسى «سيب» و درخت سيب و در مناطق مختلف جنگلى شمال كه اين درخت بهطور وحشى مىرويد با نامهاى محلى مختلفى ناميده مىشود از جمله در لاهيجان و رودسر «آسيب، هسى و هسيب» ، در طوالش «سيف» ، در رامسر و شهسوار «ترشهسى و تلخهسى» ، در مازندران «سه» ، در آستارا و ارسباران و گلىداغى «آلما» ، در كردستان و سردشت «سيو» و سرانجام در مهاباد «سو» گويند. در كتب طب سنتى با لغت عربى آن «تفاح» نام برده مىشود. به فرانسوى آن را Pomme و درخت آن را Pommier و به انگليسى Apple و درخت آن را Apple treeمىنامند. گياهى است از خانوادۀ Rosaceae ، نام علمى آن در مدارك مختلفۀ علمى به شرح زير آمده است:

در مدارك گياهشناسان ايرانى نام علمى آن Malus orientalis Ugl. و نامهاى مترادف آن Malus pumila Grossh. وPyrus malus L. . در مدارك گياهشناسان اروپايى نام علمى آن را Malus communis L. و مترادفهاى آن Malus communis Desf. و Pyrus malus L. . در مدارك گياهشناسان امريكايى Malus pumila Mill. و Pyrus malus L. var tomentosa Koch . و در مدارك گياهشناسان هندى در عدهاى از مدارك Malus pumila Mill. و مترادف آنPyrus malus L. و در عدهاى ديگر Malus pumila Mill. و مترادف آن را Malus sylvestris Hort. non Mill. وPyrus malus L. ذكر كردهاند.

بههرحال تمام نامهاى علمى فوق نامهاى سيب است كه گياهشناسان مختلف نامگذارى كردهاند، منتهى اختلاف فقط عمدتا بر سر اين است كه نام اصلى و نامهاى مترادف را در هر دستهاى به نحوى ارائه مىنمايند.

مشخصات

سيب درختى است به ارتفاع متوسط، پوست تنۀ آن خاكسترى برگهاى آن ساده، بيضى كشيده، روى برگ كركدار به ابعاد حدود u200a۵u200a/u200a٣u200a-u200a۵u200a/u200a١u200a*u200a٨u200a-u200a٣u200a سانتىمتر. گلهاى آن درشت به قطر u200a۵u200a-u200a۴u200a سانتىمتر، رنگ گلها سفيد و پشت آنها صورتى است. ميوۀ آن گرد، انواع اهلى و پرورشى آن درشت آبدار و انواع وحشى آن كوچك و مزه و طعم آن در بعضى ارقام شيرين و در بعضى ارقام ترش و در برخى ترش و شيرين است.

سيب اهلى در اغلب مناطق عالم كاشته مىشود بخصوص در مناطق كوهستانى و معتدل خوب رشد مىكند.

در ايران بهطور وحشى در جنگلهاى شمال ايران در ارتفاعات مختلف از جلگه تا قسمتهاى فوقانى جنگل حتى نواحى استپى انتشار دارد. در دامنههاى جنوبى البرز نيز مىرويد و به علاوه در دشت ارژن، نيريز، دژ شاهپور در كردستان، در باختران، هرسين، بيستون و در لرستان در دورود انواع وحشى آن ديده مىشود. انواع اهلى و پرورشى آن نيز در اغلب مناطق ايران كاشته مىشود.

تكثير سيب از طريق پيوند ارقام پرورشيافته مورد نظر روى پايههاى سيب وحشى است. معمولا، نوع پيوند شكمى و در تابستان در فاصلۀ u200a٨u200a-u200a۶u200a سانتىمترى خاك انجام مىشود.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در برگهاى سيب در حدود يك درصد گلوكوزيد فلوريزين ^u200a١u200aو در تخم آن علاوه بر آميگدالين در حدود u200a٨u200a درصد وزن تازهاش نيز گلوكوزيد فلوريزين وجود دارد ]G. I. M. P[ .

بررسى ديگرى نشان مىدهد كه در برگهاى سيب يك مادۀ ضد باكترى به نام فلورتين ^u200a٢u200a(در حدود u200a۴u200a/u200a٢u200a درصد) وجود دارد. اين ماده ضد باكترى از رشد تعداد زيادى از باكترىهاى گرام مثبت ^u200a١u200aو باكترىهاى گرام منفى ^u200a٢u200aكه تراكم آنها كم و در حدود ppm u200a٣٠u200a باشد جلوگيرى مىكند. در ميوۀ رسيدۀ سيب مقدار قابل ملاحظهاى هيدراتهاى كربن وجود دارد كه حدود u200a٨٠u200a درصد آن را انواع قندها تشكيل مىدهند.

اين قندها در حدود u200a۶٠u200a درصد فروكتوز و u200a٢۵u200a درصد گلوكوز و u200a١۵u200a درصد سوكروز است ]S. G. I. M. P[ .

در قسمت قابل خوردن سيب در حدود u200a٩۶u200a/u200a٠u200a-u200a١۴u200a/u200a٠u200a درصد پكتين به صورت كلسيم پكتات ^u200a٣u200aوجود دارد.

در سيب رسيده u200a۵٠u200a درصد مواد ازته غير پروتئينى را مادۀ آسپاراژين ^u200a۴u200aتشكيل مىدهد.

ويتامينهايى كه در ميوۀ تازۀ سيب وجود دارند بيشتر در پوست سيب و در بشرۀ قرمزرنگ آن متمركز است و عمدتا عبارتاند از تيامين، رايبوفلاوين، نياسين و اسكوربيك اسيد ^u200a١u200a. در نژادهاى وحشى سيب مقدار ويتامينها بيشتر است. در ميوۀ رسيدۀ سيب ماليك اسيد، سيتريك اسيد، لاكتيك اسيد و سوكسينيك اسيد وجود دارد و قسمت عمدۀ جمع كل اسيدهاى سيب را ماليك اسيد تشكيل مىدهد.

در دانۀ سيب علاوه بر آميگدالين در حدود u200a٢۵u200a درصد روغن ثابت و مقدارى نيز از انزيمهاى مختلف وجود دارد.

در هريك صد گرم قسمت قابل خوردن ميوۀ سيب خام مواد زير يافت مىشود:

آب حدود u200a٨۵u200a گرم، هيدراتهاى كربن u200a۵u200a/u200a١٣u200a گرم، كلسيم u200a٧u200a ميلىگرم، آهن u200a٣u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، سديم u200a١u200a ميلىگرم، پتاسيم u200a١١٠u200a ميلىگرم، ويتامين A حدود u200a٩٠u200a واحد بينالمللى، تيامين u200a٠٣u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، رايبوفلاوين u200a٠٢u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، نياسين u200a١u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، ويتامين C 4 ميلىگرم و فسفر 10 ميلىگرم.

خواص-كاربرد

در هند: خوردن ميوۀ سيب براى جلوگيرى از يبوست مفيد است و ملين مىباشد.

دمكردۀ پوست درخت سيب به عنوان تببر و در موارد تبهاى نوبهاى، تب مالاريا و تبهاى صفراوى تجويز مىشود. ريشۀ آن طبق نظر [استوارت]در چين به عنوان ضد كرم و خنككننده و خوابآور استفاده مىشود ]G. I. M. P[ و در مدارك ديگر پوست ريشۀ آن عامل اصلى ذكر شده است. برگ درخت سيب مدر است و از دمكردۀ آن براى رفع التهاب كليه و مثانه استفاده مىشود. ميوۀ سيب ضد اسهال، ملين، مدر و آرامكننده است و توصيه اين است كه با پوست خورده شود. سيب پخته ملين است و براى رفع بىخوابى مفيد است. سيب مانع تشكيل اسيد اوريك در بدن مىشود و خوردن آن براى نقرس، روماتيسم و تصلب شريانها مفيد است. عصارۀ سيب يا آب تهيهشده از فشردن سيب رسيدۀ شيرين در موارد سرماخوردگى، گرفتگى صدا و سرفه آثار نافع دارد.

در مقالۀ پزشكى كه در مجلهاى به نام داروى امريكايى در سال u200a١٩٢٧u200a منتشر شده آمده است كه سيب براى درمان انواع شرايطى كه منجر به اسيدوز در بدن مىشود و همچنين براى نقرس، روماتيسم، زردى و انواع اختلالات كبد و كيسۀ صفرا و بيمارىهاى اعصاب و پوست كه ناشى از نارسايى كار كبد باشد و ازدياد ترشى و حالات مسموميتهاى داخلى مختلفه مفيد است.

براى تهيۀ دمكردۀ برگ سيب مقدار u200a١٢٠u200a گرم برگ سيب و براى دمكردۀ پوست درخت سيب مقدار u200a١٢٠u200a گرم پوست درخت سيب را در هزار گرم آبجوش در حدود u200a١۵u200a دقيقه دم مىكنند و يك دو فنجان مىخورند.

ميوۀ سيب پخته ملين و خوابآور و آرامشبخش است. براى تهيۀ جوشاندۀ پوست خشك ميوۀ سيب ده گرم پوست براى صد گرم آب كه در حدود u200a١۵u200a دقيقه جوشيده شود مصرف مىشود.

سيب از نظر طبيعت طبق نظر حكماى طب سنتى شيرين آن گرم و تر و ترش آن سرد و خشك و ميخوش يا ترش و شيرين آن در حرارت و برودت معتدل و كمى خشك است و اعضاى درخت همه سرد و خشك است و برگ و ميوۀ آن قدرت ضد سمى نيز دارد.

از نظر خواص مقوى دماغ و كبد چه از طريق خوردن يا بوييدن و براى خفقان و سخت نفس كشيدن و تقويت دهانۀ معده خوب است و اشتهاآور مىباشد. شيرين آن فرحآور و لطيفكنندۀ روح و پختۀ آن براى سرفۀ خشك نافع است. آب آن با كمى سركه و آبگوشت براى رفع غش مجرب است و بخارپز آن در جميع خواص از جرم آن يعنى گوشت خام آن قويتر است و براى تفريح قلب و تقويت معده و كبد و رفع سودا و وسواس و دفع سموم خصوصا سم عقرب نافع است. مسكن حرارت است و مرباى سيب نيز همين خواص را دارد. اگر سيب مشوى يعنى سيبى كه در خمير گرفته زير آتش بگذارند تا پخته شود را بخورند براى اسهال خونى بسيار مفيد است و براى اشخاص مبتلا به سل و تنگى نفس و لاغرى نافع است. ضماد سيب كه بر چشم گذارده شود براى تسكين درد چشم نافع است. اسراف در خوردن سيب نارس بهاره تبآور است و فراموشى ايجاد مىكند و ايجاد ناراحتىهايى نظير نفخ و كشيدگى و درد عضلات و پريدن ناگهانى اعضاى بدن مىنمايد. در اين موارد بايد از دارچين و غذاهاى لطيف استفاده كرد.

سيب ترش قابض است، قى و عطش را تسكين مىدهد و براى معدههاى صفراوى مفيد است و پختۀ آن در خمير براى اسهال خونى نافع است. آب سيب ترش با آب انار و داروهاى مناسب براى تقويت معده و اسهال صفراوى و تسكيل قى نافع است.

اسراف در خوردن سيب ترش مضر سينه است، براى اصلاح آن بايد از گل قند و دارچين و عسل استفاده كرد.

سيب ترش و شيرين اخلاط مفيد و صالح توليد مىكند و تشنگى و قى صفراوى را تسكين مىدهد و در ساير خواص مانند سيب ترش است. سيب خام نارس بىمزه مضر است و ايجاد ناراحتى و تب مىنمايد.

رب سيب ترش كه آب آن را بدون شيرينى قوام آورده باشند، كمى سرد و از نظر خشكى و رطوبت معتدل و براى غلبه صفرا و غليان خون و اسهال صفراوى و قى صفراوى و رفع غم و دردهاى سوداوى نافع است. مضر اسهال خونى و ريه و ادامۀ خوردن آن مضر اعصاب است.

ضماد برگ سيب براى ورمهاى گرم در ابتداى ورم مفيد است و شكوفۀ سيب با داروهاى مناسب براى رفع اخلاط متعفن مؤثر است و مرباى شكوفۀ سيب يا به عبارت ديگر گل قند از گل سيب براى ضعف دل و دماغ و برانگيختن نيروى جنسى نافع است و براى اين كار شكوفۀ سيب را با دو برابر وزن آن شيرۀ گل قند گل سرخ مخلوط نموده و مىخورند. توصيه مىشود كه گرممزاجان هميشه سيب ترش بخورند يا ترش و شيرين و سيب شيرين را سردمزاجان بخورند. البته سيب شيرين براى گرممزاجان هم مضر نيست.

ويتامينهاى سيب بيشتر در پوست سيب قرار دارد بنابراين سيب اگر با پوست خورده شود (البته براى اشخاصى كه از نظر وضع معده اجازۀ خوردن پوست سيب خام را داشته باشند) مفيدتر است. در مناطق خاور دور در جوشاندههاى برگ سيب از پوست ميوۀ سيب به صورت خشكشده يا تازه نيز مىريزند كه آن را مطبوع سازد.

مصرف سيب رسيده آبدار تازه براى ورم حاد روده اطفال و اسهال خونى تبهاى حصبهاى و امثال آنها نافع است.

پوست سيب خشكشده به صورت جوشانده براى رفع ورم مفاصل، روماتيسم، نقرس و ناراحتىهاى كليه كه منجر به كاهش ادرار مىشود بسيار مفيد است، زيرا مدر است و دستگاه هاضمه را مرتب مىكند و دفع اسيد اوريك را تسهيل مىنمايد.

تهيۀ شربت سيب: سيب رسيدۀ اعلا را u200a٣u200a-u200a٢u200a عدد قطعهقطعه كرده در مقدارى آب بجوشانند كه جمعا u200a١٠٠٠u200a گرم به دست آيد و آن را صاف كرده و به آن شكر بيفزايند و شربت سيب تهيه مىشود. مصرف u200a۵٠u200a گرم از اين شربت بسيار گوارا و ضدعفونىكننده فرحآور و خنككننده است.

نظرى به تحقيقات جديد علمى در مورد خواص درمانى سيب

تحقيقات علمى جديد سيب را چون بستهاى جادويى مملو از داروهاى طبيعى شفابخش توصيه مىكنند و معتقدند كه سيب شايستگى اين شهرت را كه با وارد شدن آن به بدن پزشك دور مىشود واقعا دارا مىباشد.

سيب به عنوان حافظ و حامى قلب

سيب به حفظ سلامت سيستم عروق قلبى كمك مىكند. ابتدا دانشمندان ايتاليايى و بعدا محققان ايرلندى و پس از آن دانشمندان فرانسوى همه متفقا تأييد مىكنند كه سيب در كاهش كلسترول خون مؤثر است. يك تيم از دانشمندان به سرپرستى دكتر سابله آمپلى ^u200a١u200aدر دانشگاه پلساباتيه ^u200a٢u200a، مؤسسۀ فيزيولوژى در تولوز ^u200a٣u200aاز اولين گروههايى بودند كه در آزمايشهاى خود دريافتند كه خوردن سيب باعث كاهش u200a٢٨u200a درجه كلسترول خون در هامستر ^u200a۴u200aسالم (نوعى موش آزمايشگاهى) و خيلى بيشتر در حدود 52 درجه در جانورانى كه داراى كلسترول بالايى هستند، كلسترول خون را كاهش مىدهد.

اين بررسىها دكتر آمپلى را تشويق و وادار نمود از گروهى متشكل از u200a٣٢u200a نفر از دانشگاهيان مرد و زن خواهش كند بدون اينكه هيچ تغيير ديگرى در رژيم غذايى معمولى خود بدهند هر روز u200a٣u200a-u200a٢u200a سيب را براى مدت يك ماه اضافه بخورند، يك سيب در ساعت u200a١٠u200a صبح و دومى در ساعت حدود u200a۴u200a بعد از ظهر. در آخر يك ماه مشاهده شد كلسترول خون u200a٢۴u200a نفر يعنى u200a٨٠u200a درصد آنها كاهش يافته است. در نصف آن عده كاهش بيش از u200a١٠u200a درصد بود و در يكى از آنها u200a٣٠u200a درصد پايين آمده بود.

به علاوه سيب در بدن آنها طورى عمل كرده بود كه جزء مفيد HDL كلسترول خون افزايش يافته و جزء مضرّ و مخرّب كلسترول يعنى LDL كاهش يافته بود. به عقيدۀ دكتر آمپلى رمز اين خاصيت سيب در وجود پكتين ^u200a۵u200aسيب كه از الياف گياهى قابل حل است نهفته مىباشد. پكتين نظير مادهاى است كه در ژله وجود دارد. پكتين خالص كه در ميوهها وجود دارد يك عامل ضد كلسترول است. ولى توجه شود كه تنها پكتين نمايانگر نيروى كلسترولزدايى سيب نيست و سيب صرفنظر از داشتن پكتين با ساير موادى كه دارد خود يك كاهشدهندۀ نيرومند كلسترول است و حتى نيروى كلسترولزدايى آن از تمام پكتين كه از يك سيب خارج شده باشد نيز بيشتر است. نظر دكتر آمپلى اين است كه پكتين موجود در سيب با ساير مواد مؤثر سيب و شايد با ويتامين C سيب در آويخته و واكنش نموده و متفقا با نيروى بيشترى كلسترول را از خون خارج مىسازند. مطالعات جديدى در فرانسه آغاز شده كه مكانيسم حمايت قلبى سيب را بهطور علمى دريافته و توجيه و تشريح نمايند.

اثر سيب در قند خون

قدر مسلم اين است كه سيب براى بيماران ديابتيك و ساير اشخاصى كه در نظر دارند از سرعت افزايش قند خون خود بكاهند بسيار مفيد و مؤثر است. سيب در ليست گليسميك ايندكس ^u200a١u200aخوراكىها درست در پايين ليست و در رديف لوبياى خشك كه يكى از مؤثرترين مواد غذايى تنظيمكنندۀ قند خون است قرار دارد.

(گليسميك ايندكس اندازهاى است كه تعيين مىكند و نشان مىدهد كه پس از خوردن غذا قند خون با چه سرعتى بالا مىرود) . اين امر نشان مىدهد كه به رغم وجود قند طبيعى در سيب، خوردن سيب در افزايش سريع قند خون اثر نمىگذارد.

سيب در كاهش فشار خون نيز مؤثر است. محققان دانشگاه ييل ^u200a٢u200aمعتقدند سيب چنان در كاهش فشار خون مؤثر است كه حتى بوييدن آن نيز فشار خون را كاهش مىدهد.

دكتر گرى شوارتز ^u200a٣u200aمدير مركز مطالعات فيزيولوژى روانى دانشگاه ييل گزارش داده است كه عطر گونههاى مختلف سيب روى عدۀ زيادى اشخاص كه مايلند فشار خون آنها كاهش يابد اثر آرامبخش مىگذارد.

سيب از خوراكىهاى رژيم لاغرى

خوردن سيب بهطور كامل يعنى با پوست، سطح قند خون را براى مدتى بالا نگه مىدارد و لذا پس از خوردن سيب كامل شخص بيشتر احساس سيرى مىكند تا اينكه به جاى خوردن خود سيب، معادل كالرى حاصل از يك سيب، عصارۀ سيب يا پورۀ سيب بخورد. و اين خاصيت مورد استقبال اشخاصى است كه در رژيم لاغرى هستند.

عصارۀ سيب خيلى سريعتر ترشح انسولين را تحريك كرده و قند خون را پايين مىآورد و در نتيجه انسان زود گرسنه مىشود. بنابراين براى كاهش وزن بهتر است خود سيب بهطور كامل و طبيعى خورده شود و نه آب سيب يا پورۀ سيب.

سيب به عنوان ضد ويروس و ضد سرماخوردگى

ويروسها در عصارۀ سيب مدت زيادى زنده نمىمانند. مطالعات انجامشده در كانادا نشان مىدهد كه عصارۀ سيب براى غير فعال كردن ويروس پوليو ^u200a١u200aدر لوله آزمايشگاه آثار نيرومندى دارد. در آزمايشى براى مقايسه آثار ويروسكشى عصارۀ سيب با عصارۀ u200a١٨u200a نوع ميوۀ ديگر، عصارۀ سيب و عصارۀ انگور و چاى در بالاى ليست جاى داشتند زيرا تقريبا صد درصد ويروسها را از بين مىبرند. محققان همچنين دريافتهاند اشخاصى كه بيشتر سيب مىخورند كمتر به سرماخوردگى و ناراحتى قسمتهاى فوقانى جهاز تنفسى مبتلا مىشوند (منظور عفونتهاى مربوط به بينى، حنجره و برونشها و اين قسمتها مىباشد) .

محققان دانشگاه ايالتى ميشيگان معتقدند كه در واقع سيب يك خوراكى است كه سلامتى را از هر جهت تأمين مىكند. در سال u200a١٩۶٨u200a دانشمندان اين دانشگاه پروندۀ بهدارى u200a١٣٠٠u200a نفر از دانشجويان دانشگاه را از نظر مقايسۀ دفعات بيمار شدن آنها در مدت u200a٣u200a سال و تعداد سيب كه برحسب عادت هر دانشجويى خورده است مطالعه نموده و دريافتهاند دانشجويانى كه بيشتر علاقهمند به خوردن سيب هستند و سيب زياد مىخورند u200a٣٠u200a درصد كمتر از دانشجويانى كه اصولا سيب دوست ندارند و نمىخورند به بهدارى براى مداوا مراجعه كردهاند. زيرا خيلى كمتر مريض شده و كمتر دچار ناراحتىهاى حنجره و ناى و برونشها و بينى و. . . شدهاند.

سيب به عنوان ضد سرطان

خوردن سيب طبيعى تازه و رسيده بهطور كامل و با پوست آثار ضد سرطان دارد.

توصيهها:

-هر قدر سيب بهطور كامل و طبيعى خورده شود (البته تا حد منطقى) به همان نسبت بيشتر احتمال مىرود كلسترول خون كاهش يابد. البته اين خاصيت در اشخاص مختلف متناسب با فيزيولوژى و ساختمان شيميايى بدن هركس متفاوت است.

-به دلايل ناشناختهاى به نظر مىرسد كه پس از خوردن يك سيب كلسترول خون زنها بيشتر از مردان كاهش مىيابد.

-در اولين سه هفتهاى كه سيب زياد خورده شود ممكن است كلسترول توتال كمى بالا برود ولى پس از آن بتدريج كاهش مىيابد و از ميزان معمول نيز كمتر مىشود. در عين حال مطالعات فرانسوىها نشان مىدهد كه خاصيت كاهش كلسترول سيب، براى تمام اشخاص عموميت ندارد.

-هميشه سعى شود كه سيب با پوست خورده شود (البته اگر وضع سلامت معده اجازه بدهد) و خوب جويده شود و سيب شيرين و رسيده و تازه باشد. پوست سيب از نظر پكتين خيلى غنى است ولى در عصارۀ سيب مقدار خيلى كمى پكتين وجود دارد در حدى كه نمىتوان انتظار داشت كلسترول و فشار خون را كاهش دهد و قند خون را متعادل سازد. همچنين در عصارۀ سيب يا آب سيب عوامل شيميايى ضد سرطان بسيار كم است.

احتياطها:

-شراب سيب يا عصارۀ تخميرشدۀ سيب خاصيت طبيعى حل كردن لخته خون را سركوب مىكند بنابراين بايد از خوردن آن پرهيز شود زيرا خوردن آن باعث مىشود كه خون آسيبپذير شده و احتمال لخته شدن در آن افزايش يابد. ولى عصارۀ طبيعى سيب چنين اثر منفى ندارد.

-عصارۀ سيب حتى به مقدار كم ممكن است در برخى كودكان اسهال مزمن را تشديد كند. محققان دانشگاه كونكتىكت ^u200a١u200aاعلام نمودهاند كه چند نفر از كودكان بيمار آنها در سنين u200a٣١u200a-u200a١٣u200a ماهگى پس از خوردن آب سيب عكس العمل نشان داده و علايم اسهال در آنها ظاهر شده است و محققان اينطور فكر مىكنند كه شايد برخى كودكان نمىتوانند مواد قندى سيب را كاملا جذب نمايند.