سنجد (درخت)

به فارسى بهطور كلى «سنجد» ولى در مناطق مختلف ايران داراى نامهاى محلى است، در كردستان آن را «سرينچك» ، در آذربايجان «ايده-ايكده» ، در اطراف تهران «پستانك» و در اصفهان «غبيده بادام» گفته مىشود. در كتب طب سنتى با نامهاى «غبيرا» ، «چوبدانه» ، «نقد» ، «بل» نام برده شده است. به فرانسوى Eleagne و به زبان عوام در فرانسه Chalef و به انگليسى Oleaster و Bohemian oleaster و Russian olive گفته مىشود. درختچه يا درختى است از خانوادۀ Elaeagnaceae از جنس Elaeagnus كه نام علمى آن Elaeagnus angustifolia L. مىباشد و گياهشناسان با نامهاى مشابه ديگرى از جمله E. spinosa L. و E. caspica) Sosn(. Grossh و E. inermis Mill. و E. hortensis M. B. و E. orientalis L. نيز نام بردهاند.

مشخصات

درخت سنجد كه به صورت درختچه بزرگ يا درخت كوچكى ديده مىشود داراى برگهاى بيضىشكل نيزهاى است روى برگها نقرهاى كبود و پشت آن نقرهاى است و به همين دليل است كه آن را غبيرا مىنامند چون اغبر است. گلهاى آن كوچك زردرنگ معطر با عطر قوى كه بوى آن تا فاصلۀ زيادى منتشر مىشود و اغلب ايجاد حساسيت مىنمايد. ميوۀ آن به شكل و ابعاد زيتون، گوشتدار، پوست نازك ميوه به رنگ قرمز نارنجى و گوشت آن سفيد نخودى با طعمى كمى شيرين و قابض و قابل خوردن است. درخت سنجد در اغلب مناطق معتدل و در سراسر ايران مىرويد و اطراف تبريز زياد است.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در پوست آن آلكالوئيد الهآگنين ^u200a١u200aو يك آلكالوئيد چسبناك روغنى ديگر وجود دارد و از اعضاى گياه و گل آن كمى اسانس روغنى جدا گرديده است.

خواص-كاربرد

در هند از روغن هستۀ آن لعوق يا شربت غليظى درست مىكنند كه در نزلهها و التهاب غشاهاى مخاطى همراه با ترشح، همانند موارد زكام و همچنين در موارد عفونتهاى برونشها مصرف مىنمايند. در اسپانيا از شيرۀ گل سنجد براى قطع تبهاى مهلك و خطرناك استفاده مىشود.

ميوۀ سنجد از نظر طبيعت طبق نظر حكماى طب سنتى سرد و خشك است و از نظر خواص عقيده داشتند كه مقوى و مفرح است و براى سرفههاى گرم مفيد است و قابض و مدر و مقوى معده و قوۀ ماسكه مىباشد. قى و آشفتگى را تسكين مىدهد و صفرا را قلع و قمع مىنمايد و مانع ريختن مواد به معده مىباشد. سنجد خصوصا خام آن براى بند آوردن اسهال نافع است. مقدار خوراك آن تا u200a۵٠u200a عدد مىباشد.

گل سنجد طبق نظر حكماى طب سنتى گرم و خشك و خيلى معطر است. از نظر خواص مهيج شهوت خصوصا در مورد زنان و دختران جوان مىباشد. جوشانده يا دمكردۀ آن براى بيمارىهاى دماغى مانند فلج و كزاز و همچنين براى قلب و زخمهاى ريوى و تنگى نفس مفيد است و براى تقويت معده و كبد و باز كردن گرفتگىها و تحليل گاز و نفخ و استسقا و يرقان نافع مىباشد. مقدار خوراك از گل آن u200a۵u200a گرم است كه به صورت دمكرده يا جوشانده مصرف مىشود.