زغالاخته

در كتب طب سنتى و به عربى با نامهاى «زقال» ، «قرانيا» ، «قرن» و «حب الشوم» نام برده مىشود. به فرانسوىCoier و Coouiller māle و Coier māle و Coelian cherry گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ Coaceae جنس Cous كه نام علمى آن Cous mas L. و مترادف آن Cous mascula L.

مىباشد.

مشخصات

زغالاخته درختى است كوچك به ارتفاع تا u200a٨u200a متر و قطر تنه (برابر سينه)u200a١٩u200a-u200a١۵u200a سانتىمتر، شاخههاى جوان آن زردرنگ مايل به سبزى و پوست تنۀ آن قهوهاى رنگ مايل به زردى است. برگهايش بيضى نوكتيز با قاعدهاى گرد و پشت برگ كمرنگ است. طول صفحه u200a٨u200a-u200a۴u200a سانتىمتر و عرض آن u200a٧u200a-u200a٣u200a سانتىمتر داراى دمبرگى كوتاه است. گلهاى آن كوچك زردرنگ و خيلى زود در اوايل بهار ظاهر مىشود. ميوۀ آن سفت به شكل و اندازۀ زيتون به رنگ سرخ تيره و خوردنى است. اين درختچه در جنگلهاى ارسباران مخلوط با ساير درختان جنگلى مىرويد و اهالى محل هر وقت جنگلتراشى مىكنند ساير درختان به جز زغالاخته را مىبرند و زغالاخته را در محل اصلى نگهدارى مىكنند كه از ميوۀ آن استفاده نمايند.

اين درختچه كه گلهاى آن به علت نوش فراوان جالب زنبور عسل مىباشد، علاوه بر ايران در اروپا، ارمنستان و قفقاز نيز مىرويد.

تركيبات شيميايى

پوست درخت زغالاخته داراى حدود u200a٨u200a-u200a٧u200a درصد تانن و مواد پكتيك و مالات دو كلسيم و گل آن داراى مادۀ كوئرستين^u200a١u200aو ميوۀ آن علاوه بر مواد قندى گلوكز و ساكاروز، داراى اسيدى به نام گليكوكساليك اسيد ^u200a٢u200aاست و ضمنا ميوۀ آن لعاب فراوان دارد.

خواص-كاربرد

ميوۀ زغالاخته داراى طعمى مطبوع ترش، قرمز تيره يا سياه كمى كشيده شبيه به آلوبالو يا زيتون است. ما دام كه ميوه خام است سبز است و پس از رسيدن رنگين مىشود. از نظر طبيعت طبق نظر حكماى طب سنتى كمى سرد مايل به اعتدال ولى خشك و قابض است. براى رفع اسهال و التيام زخم معده، تقويت معده، تسكين عطش، التهاب معده، كبد، غليان خون و صفرا نافع است. براى سينه مضر است و از اين نظر بهتر است با شكر خورده شود.