خربزه

در كتب طب سنتى با نام عربى. آن «بطيّخ» نام برده شده است. به فرانسوى و انگليسى Melon گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ Cucurbitaceae ، نام علمى آن Cucumis melo L. مىباشد.

بوتۀ خربزه شبيه بوتۀ خيار است و مثل خيار خزنده و يكساله مىباشد. برگها پهن، پرزدار و خشن و پيچكدار و گلهاى آن زرد مىباشد. گلها يك پايه است. گلهاى نر روى اولين ساقهها و گلهاى ماده بعد از آن روى ساقههاى جوانتر ظاهر مىشوند.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در تخم خربزه ميريستيك اسيد، املاح فسفات، مادۀ گالاكتان ^u200a١u200a، ليزين ^u200a٢u200a، سيترولين ^u200a٣u200a، هيستيدين ^u200a۴u200a، تريپتوفان ^u200a۵u200aو سيستين ^u200a۶u200aگزارش شده است و در ميوۀ آن اورهآز، پپتيداز ^u200a٧u200a، پروتهآز و ويتامينهاى B، A وC يافت مىشود. در ريشۀ آن ملونامتين ^u200a١u200aيافت مىشود [روا*]. در مغز تخم خربزه مقدار قابل ملاحظهاى روغن ثابت وجود دارد.

در ميوۀ خام خربزه و طالبى در هريك صد گرم گوشت شيرين خوردنى آن مواد زير وجود دارد:

آب u200a٩١u200a گرم، هيدراتهاى كربن u200a۵u200a/u200a٧u200a گرم، كلسيم u200a١۴u200a ميلىگرم، پتاسيم u200a٢۵١u200a ميلىگرم، فسفر u200a١۶u200a ميلىگرم، ويتامين A u200a٣۴٠٠u200a واحد بينالمللى، تيامين u200a٠۴u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، رايبوفلاوين u200a٠٣u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، نياسين u200a۶u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، ويتامين C 33 ميلىگرم. به طورى كه ملاحظه مىشود خربزه و طالبى از نظر ويتامين B، A و C غنى مىباشند.

خواص-كاربرد

جوانههاى گل خربزه داراى يك مادۀ عامل تلخ است كه قىآور و استفراغآور است. در چين مرسوم است جوانههاى گل خربزه را چيده و بو داده و به صورت گرد در ظروف سربسته چينى نگه مىدارند و هر وقت كه براى پاك كردن شكم در موارد سنگينى معده و يا در موارد مسموميتها كه احتياج به قى و استفراغ باشد، از اين گرد به عنوان قىآور استفاده مىنمايند. اين گرد همچنين براى معالجۀ يرقان و زخمهاى داخل بينى به كار مىرود. در مورد زخمهاى بينى كمى از آن در داخل بينى فوت مىكنند [هاو]. تخم آن براى كمك به هاضمه و تسكين سرفه به كار مىرود [روا*]. در هند و چين از دم ميوۀ آن كه خشك كرده و به صورت گرد درمىآورند مخلوط با اجزاى ديگرى به عنوان ضد قى و براى تسكين آشفتگى مصرف مىشود [كروست و پتلو**و فوكود].

گرد پوست خربزه براى زود پختن گوشت مصرف مىشود. سابقا در ايران مرسوم بود كه از گرد ريشۀ خربزه به عنوان قىآور استفاده مىشود. و براى اين كار در حدود u200a٨u200a-u200a٧u200a گرم گرد ريشه مصرف مىشده است و مىخوردند]Schlimmer[ .

طبيعت خربزه از نظر حكماى طب سنتى معتدل و تر و شيرين آن گرم و تر است و گرمك از نظر حرارت و رطوبت معتدل است.

از نظر خواص معتقدند كه دماغ را مرطوب مىكند و براى چاق كردن بدن مؤثر است و براى يرقان و استسقا مفيد است. مدر است، قاعدهآور و ترشح شير را نيز زياد مىكند. براى اخراج سنگ مثانه مفيد است. اسراف در خوردن آن مسهل و براى كليه نافع است. اگر ناشتا خورده شود ايجاد تبهاى صفراوى مىكند و اگر بعد از طعام خورده شود موجب ترش كردن غذا مىشود و بهترين وقت خوردن آن بين دو طعام است. ضماد گوشت خربزه براى تسكين ورم و درد چشم و ورمهاى سخت نافع است.

خوردن u200a٨u200a گرم از گرد پوست خشك آن براى خرد كردن سنگ مثانه مفيد است و اگر در ديگ انداخته شود موجب تسريع در پختن گوشت مىشود.u200a١٠u200a-u200a۵u200a گرم از ريشۀ آن قىآور است. تخم آن از نظر طبيعت گرم و تر و بازكنندۀ گرفتگىهاى كبد و زيادكنندۀ ترشح ادرار است. كليه و مثانه را پاك مىكند و ملين است و نيروى جنسى را افزايش مىدهد. براى سرفههاى گرم، درد سينه، خشونت زبان و حلق، تبهاى گرم، تشنگى، سوزش مجراى ادرار و التيام زخم و خراش حادث در مجراى آلت مرد كه در اثر عبور سنگ مثانه ايجاد شده باشد، بسيار مؤثر است. مضر طحال است كه از اين نظر بايد با عسل و بنفشه خورده شود. مقدار خوراك مغز تخم آن از u200a٢٠u200a-u200a٨u200a گرم است. بخور پوست و تخم آن باهم براى تحليل ورمى كه از سرمازدگى و برف در چشم ايجاد شده باشد بسيار مؤثر است. براى اين مطلب بهتر است كه تخم و ريشۀ آن را يكجا در پوست گذارده خشك كنند و از جدا كردن تخم و تميز كردن آن خوددارى شود.

در چين از خربزههاى با گوشت زرد و طالبى براى درمان التهاب كبد استفاده مىكنند. در گواتمالا مغز تخم خربزه را كوبيده و براى اخراج انگل معده مىخورند.

در فيليپين از كوبيدۀ تخم خربزه براى درمان سرطان و افزايش ترشحات عادت ماهيانه استفاده مىكنند و مىخورند. در هند از تخم خربزه به عنوان مدرّ مصرف مىشود و در افريقا كوبيدۀ تخم خربزه را در آشى كه با غلات بخصوص يولاف درست مىكنند ريخته و براى سقط جنين مىخورند.

توضيح: از انواع خربزه «طالبى» و «گرمك» است كه به ترتيب نوع ديررس و زودرس طالبى است. به فرانسوى طالبى راCantaloup يا Melon Cantaloup گويند و با كيفيت متفاوتى از نظر شكل و نوع گوشت و رنگ و طعم هر دو نوع از يك خانواده و جنس هستند و خواص دارويى آنها تقريبا مشابه است.

نوع ديگر «دستنبو» يا «دستانبويه» است كه در بعضى از مناطق غرب ايران «شمامه» گفته مىشود. به فرانسوى آن را Shemma و Melon Jaune odorant گويند.

پوست آن مخطط است و معطر مىباشد و كوچك. نام علمى آن Cucumis Shemma است.

نظرى به تحقيقات جديد علمى دربارۀ خواص درمانى خربزه و طالبى

در يك تحقيق جالب جديد كه توسط پژوهشگران آرژانتينى و آلمانى به عمل آمده نشان داده شده است كه طالبى درست در رديف پياز و سير و زنجبيل خاصيت ضد انعقاد خون دارد. محققان مقدارى از پلاتلتهاى ^u200a١u200aخون خود را گرفته با كمى گوشت آبدار و شيرين طالبى كه در ماشين مخلوط كن آشپزخانه كاملا له شده بود مخلوط نموده و مشاهده كردند كه در طالبى عاملى وجود دارد كه شديدا مانع روىهم انباشته شدن غير طبيعى پلاتلتها مىشود و در نتيجه از انعقاد و لخته شدن خون كه عامل حملههاى قلبى است جلوگيرى مىنمايد.

توضيح: پلاتلتها يك ديسكهاى گرد يا تخممرغى شكل به قطر u200a۴u200a-u200a٢u200a هزارم ميلىمتر هستند كه در خون جانوران ذى فقار و انسان وجود دارد. پلاتلتها به تعداد u200a٢٠٠u200a هزار تا u200a٣٠٠u200a هزار در هر ميلىمتر مكعب خون انسان سالم يافت مىشود و خالى از هموگلوبين هستند. پلاتلتها عامل بسيار مهم بند آمدن خون و انعقاد خون هستند و اگر تعداد آنها خيلى بيش از حد نرمال شود علايم بيمارىهايى مىباشند كه بايد درمان شوند.

در آزمايش فوق همين اشخاص كه پلاتلت خون خود را براى بررسى داده بودند پس از خوردن چند آسپيرين مجددا از آنها خون گرفته شد مشاهده گرديد كه پلاتلتها باز خيلى كمتر تمايل به انباشته شدن و ايجاد لخته از خود نشان دادند. و نتيجه گرفته شد كه اگر آسپيرين و طالبى باهم خورده شود يك ضد انعقاد خون نيرومندترى تشكيل مىگردد.

ماده شيميايى ضد انعقاد خون در طالبى را محققان با نام آدنوزين ^u200a١u200aتشخيص دادند. و آدنوزين همان تركيب شيميايى طبيعى است كه در پياز و سير وجود دارد و به آنها خاصيت ضد انعقاد خون مىدهد. بنابراين طالبى يكى ديگر از خوراكىهايى است كه براى رقيق كردن خون و كاهش خطر حملههاى قلبى مىتواند كمك كند.

طالبى به عنوان ترياق سرطان

در بررسيهاى اپيدميولوژى كه ضمن آن رژيمهاى مختلف غذايى از نظر آثار مبارزه با سرطان مقايسه مىشوند، طالبى در رديف ساير گياهان و مواد خوراكى ضد سرطان مانند مركبات و سبزىهاى سبز و نارنجى خواص ضد سرطانى از خود نشان مىدهد. مثلا در سال u200a١٩٨۵u200a در پژوهشى كه روى u200a١٢٧١u200a نفر از ساكنين ايالت ماساچوست امريكا در سنين حدود u200a۶۶u200a سال به عمل آمده مشاهده شده است كه بين آنها عدهاى كه بيشترين مقدار ميوهها و سبزىهاى زرد و نارنجى و طالبى مىخوردهاند كمترين نرخ ابتلاء به سرطان را دارا بودهاند. و در حقيقت آن عدهاى كه از همه بيشتر مىخوردند كمتر از u200a٣u200a/u200a٠u200a درصد خطر سرطان آنها را تهديد مىكرده است. دانشمندان اين خاصيت طالبى را مديون مقدار زيادى مواد شيميايى ضد سرطان كاروتنوئيد كه در طالبى يافت مىشود، مىدانند.