توتفرنگى

بهطور كلى در ايران «توتفرنگى» و در مناطق آذربايجان با نامهاى محلى آذرى «چيالك» يا «چيلك» ناميده مىشود. به فرانسوى Fraise و به انگليسى Strawberry گفته مىشود. ميوۀ گياهى است كه گياه آن را به فرانسوى Fraisier و به انگليسى Alpine strawberry و Freiser و Strawberry مىنامند. از خانوادۀ Rosaceae و نام علمى آن Fragaria vesca L. و مترادف آن F. nubicola Lindl. مىباشد.

مشخصات

گياهى است چندساله. ساقۀ آن در عين حال كه ساقه هوايى است، مانند ساقۀ زيرزمينى عمل مىكند به اين ترتيب كه در نقاط مختلفه ساقه كه روى زمين و خاك گسترده است، پايههايى ريشهدار ايجاد شده به خاك مىرود و از آن نقطه به بعد منشأ گياه و بوتۀ جديد مستقلى مىشود و از همان محل گره، برگهاى آن به صورت رزت يعنى گروهى برگ كه دمبرگها همه به يك نقطه پايين وصل شدهاند مىرويد. ساقهها يك يا چند گل سفيد مىدهند. ميوۀ آن مركب شبيه توت ولى آبدار، بزرگتر، نرم و شيرين و يا ترش و شيرين بسته به ارقام آن مىباشد.

تكثير توتفرنگى از طريق كشت بذر آن است و در ماه مرداد بىدرنگ پس از برداشت در خاكى كه مخلوطى از ماسه و خاكبرگ و خاك باشد انجام مىگيرد. بذر كه كمى روى آن خاك ريخته شده در جاى نيمهسايه كاشته مىشود و همينكه برگها ظاهر شدند آنها را در شاسى به فاصلۀ u200a١٠u200a سانتىمتر نشا مىكنند و اين نهالها زمستان را در شاسى مىگذرانند و در اوايل بهار به فاصلۀ u200a٢۵u200a سانتىمتر در مزرعه كاشته مىشوند.

روش دوم كاشت پايههايى از بوتۀ توتفرنگى است كه براى تكثير جدا مىشود.

اين كار در اواسط تابستان انجام و از پايههاى مادرى جدا مىشوند. اين نهالها در خزانۀ انتظار براى ريشهدار شدن كاشته مىشوند و پس از آن در اوايل پاييز در محل اصلى با فاصلۀ u200a۴٠u200a-u200a٣٠u200a سانتىمتر منتقل و دوباره كاشته مىشوند. محصول اين پايهها در خردادماه سال بعد برداشت مىشود. از يك قطعه توتفرنگى نبايد بيش از u200a٣u200a-u200a٢u200a سال محصول برداشت و پس از آن بايد مزرعه و خاك آن تجديد و آماده شود.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در برگهاى توتفرنگى يك الاجىتانن ^u200a١u200aوجود دارد و رنگ قرمز ميوه مربوط به وجود پلارگونيدين-u200a٣u200a-گالاكتوزيد ^u200a٢u200aاست. در ريزومهاى توتفرنگى در حدود 10-8 درصد تانن و گلوكوزيد فراگاريانين ^u200a٣u200aيافت مىشود. در دانههاى توتفرنگى در حدود u200a١۵u200a درصد وزن دانۀ روغن ثابت وجود دارد. ميوۀ توتفرنگى از لحاظ ويتامين C بسيار غنى است.

در هريك صد گرم ميوۀ خام توتفرنگى مواد زير وجود دارد:

آب u200a٩u200a/u200a٨٩u200a گرم، مواد چرب u200a۵u200a/u200a٠u200a گرم، مواد قندى u200a۴u200a/u200a٨u200a گرم، كلسيم u200a٢١u200a ميلىگرم، فسفر u200a٢١u200a ميلىگرم، پتاسيم u200a١۶۴u200a ميلىگرم، ويتامين A برابر u200a۶٠u200a واحد بينالمللى، ويتامين C 59 ميلىگرم و به علاوه داراى حدود يك درصد اسيدهاى آزاد نظير ماليك اسيد، سيتريك اسيد، وينيك اسيد و لاكتيك اسيد مىباشد.

خواص-كاربرد

در هند: ميوۀ توتفرنگى به عنوان قابض و مدر و ساقههاى زيرزمينى آن در كشمير به جاى قهوه مصرف مىشود. دمكردۀ برگ توتفرنگى در موارد اسهال و ناراحتىهاى مجراى ادرار خورده مىشود. از مخلوط برگ توت فرنگى و دارچين و وانيل دمكردۀ بسيار مطبوعى مانند چاى كه فرحآور و مدر است تهيه مىشود. دمكردۀ ٣٠u200a گرم ريشۀ توتفرنگى در هزار گرم آب مدر است و بازكنندۀ گرفتگىها مىباشد.

اين دمكرده داراى رنگ قرمز قشنگى است.

جوشاندۀ u200a۵٠u200a در هزار ساقۀ زيرزمينى يا برگ يا توأم آنها از توتفرنگى در استعمال خارجى بهطور غرغره در رفع آنژين مفيد است. جوشاندۀ u200a٣٠u200a-u200a٢٠u200a در هزار برگ توتفرنگى براى موارد سنگ كليه و رفع اسهال خونى و به عنوان مدر براى استسقا نيز مفيد است كه يك قاشق سوپخورى صبح و شب خورده شود.

نظرى به تحقيقات علمى جديد در مورد خواص درمانى توتفرنگى

حقيقت اين است كه دانش جديد غذادرمانى تا به حال توجه كافى به بررسى ابعاد شفابخشى توتفرنگى مبذول نداشته است. لذا اسرار خواص درمانى آن بهطور كامل هنوز در دسترس نمىباشد. طبق تحقيقات دانشمندان كانادا توتفرنگى نيز مانند اغلب ميوهها وقتى كه له شده و به صورت عصارۀ مايع درآيد رشد تعدادى از انواع ويروسهاى بيمارىزا را در لولههاى آزمايش متوقف مىنمايد. در اين پژوهشها روشن شده است كه توتفرنگى ويروسهاى زير را از بين برده است.

-پوليووايروس ^u200a١u200a: عامل بيمارىزاى عفونت حاد مادۀ خاكسترى نخاع است و در اطفال به صورت فلج اطفال ظاهر مىشود.

-اكووايروس ^u200a٢u200a: ويروسى كه عامل تعدادى از بيمارىها از جمله مننژيت غير باكتريايى و تعدادى از عفونتهاى با و يا بدون تب و خارش است.

-رئووايروس ^u200a٣u200a: ويروسى كه در مسير جهاز تنفسى و جهاز هاضمه غالب اشخاص ظاهرا سالم وجود دارد.

-كوكساكيه وايروس ^u200a۴u200a: گروه ويروسهايى كه اولين بار در سال u200a١٩۴٨u200a از دو كودك ساكن كوكساكى نيويورك جدا شده است. از اين نوع ويروس u200a٢٣u200a گروه نوع B و 6 گروه نوع A تا به حال ديده شده است. عفونتهاى اين ويروسهاى كوكساكيه در غالب اشخاص معمولا شديد نيست و عامل انواعى از بيمارىها از جمله مننژيت غير عفونى، عفونتهاى قسمت فوقانى جهاز تنفسى و غيره است.

ويروس هرپس سيمپلكس ^u200a١u200a: ويروس تبخال.

هر قدر غلظت عصارۀ ميوۀ توتفرنگى بيشتر باشد اثر ويروسكشى آن نيرومندتر است.

دانشمندان معتقدند كه توتفرنگى براى سيستم عروق قلبى نيز مفيد است و ممكن است از سرطان پيشگيرى نمايد. در پژوهشهاى علمى مشاهده شده است كه نوع قرمز آن از نظر الياف گياهى داراى پكتين كه براى كاهش كلسترول خون خيلى مفيد است، بسيار غنى مىباشد. محققان ايتاليايى اخيرا اعلام كردهاند كه توتفرنگى قادر است از تشكيل يكى از نيرومندترين گروه عوامل سرطانزا به نام نيتروسامينها ^u200a٢u200aجلوگيرى نمايد.

نيتروسامينها معمولا در بستر رودهها در جريان واكنش شيميايى نيتريتها با آمينها تشكيل مىشود. به علاوه توتفرنگى از نظر برخى انواع پولىفنولها ^u200a٣u200aبسيار غنى مىباشد. پولىفنولها تركيبات شيميايى هستند كه با سرطان مىجنگند و ضد اكسيدكنندهها مىباشند.

در تحقيقى كه اخيرا روى گروهى متشكل از u200a١٢٧١u200a نفر امريكايى ميانسال در نيوجرسى در مورد سرطان به عمل آمده نشان داده مىشود كه توتفرنگى يكى از دو مادۀ خوراكى است كه نرخ ابتلاى به سرطان را كاهش مىدهد. در اين تحقيق روشن شده است گروهى كه مقدار زيادى توتفرنگى مىخورند سه بار كمتر از گروهى كه توتفرنگى نمىخورند يا كم مىخورند مبتلا به سرطان مىشوند. و سرانجام توت فرنگى ملين ملايم و مدرّ و قابض است.