پاپايا

در ايران به نام «پاپايا» ، «درخت خربزه» ، «انبۀ هندى» ناميده مىشود. به عربى «بابايا» و به هندى «پاپايا» گويند. به فرانسوى Papayer و به انگليسى Papaya و Melon tree گفته مىشود. درختى است از خانوادۀ Papayceae ، نام علمى آن Carica papaya L. مىباشد.

مشخصات

درختى است با تنۀ استوانهاى كه ارتفاع آن u200a۶u200a-u200a۵u200a متر مىباشد. دو پايه است. گلهاى نر آن به رنگ سفيد مايل به زرد با بوى تند و گلهاى مادۀ آن سفيد است. برگهاى آن بزرگ، دندانهدار، منشعب كه بهطور گروهى از چند برگ شبيه برگ انجير به يك دمبرگ دراز متصل و دمبرگ به ساقه وصل مىشود، به طورى كه در انتهاى هر دمبرگ تعدادى بهطور متوسط u200a٨u200a برگ قرار دارد. ميوۀ آن به شكل خربزۀ كوچك به طول u200a٣۵u200a-u200a٢٠u200a سانتىمتر و قطر u200a١٠u200a-u200a٨u200a سانتىمتر كه پوست آن پس از رسيدن به رنگ نارنجى درمىآيد. در داخل ميوه تعداد زيادى دانۀ قهوهاى رنگ در ابعاد سياهدانه يا دانۀ هل وجود دارد.

تكثير پاپايا از طريق كاشت تخم آن صورت مىگيرد و هميشه بايد به يك نسبتى پايههاى نر بين پايههاى ماده كاشته شود. اين درخت بومى مناطق حارۀ امريكاى لاتين است ولى در حال حاضر توسعه يافته و به حالت نيمهوحشى در هندوستان، جزاير موريس، جزاير آنتيل مناطق ديگر مىرويد. در ايران در بلوچستان مىرويد و ميوۀ آن را محلىها مانند خربزه مىخورند و خيلى مطبوع است.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در پاپايا مواد كارپايين ^u200a١u200a، كارپوزيد ^u200a٢u200a، پاپائين و كاريسين ^u200a٣u200aيافت مىشود.

مادۀ پاپائين را پپسين گياهى مىنامند و خواص آن نظير پپسين است كه در رفع سوء هاضمه و بىاشتهايى مفيد است. گوشت ميوۀ تازۀ پاپايا داراى سوكروز ^u200a۴u200a، قند انورت ^u200a۵u200a، يك مادۀ رزينى، پاپائين، ماليك اسيد، املاحى از تارتاريك اسيد و سيتريك اسيد مىباشد.

هر دو نوع ميوۀ رسيده و ميوۀ نارس آن بسيار غنى از پكتين است. در ميوۀ پاپايا مواد رنگى كاروتنوئيد ^u200a۶u200aوجود دارد. ميوۀ پاپايا منبع بسيار غنى از ويتامينها مىباشد.

تخمهاى پاپايا داراى يك سولفور است كه مادۀ قابل توجه كارپازمين ^u200a٧u200aمىباشد. در برگهاى درخت پاپايا يك گلىكوزيد، مادۀ كارپوزيد و يك آلكالوئيد كارپائين يافت مىشود. در تخمهاى پاپايا و همچنين در پوست و ريشۀ درخت نيز مادۀ كارپائين به مقدار كم وجود دارد. كارپائين يك سم قلبى است، از نوع گلوكوزيد قلبى نمىباشد ولى در عين حال يك آميبكش ^u200a٨u200aقوى است، يعنى خاصيت آميبكشى دارد. در برگهاى پاپايا ويتامين C و E وجود دارد. در ريشههاى پاپايا يك گلىكوزيد مشابه سىنىگرين ^u200a٩u200aكه احتمالا مشابه كارپوزيد است، يافت مىشود، به علاوه در ريشۀ پاپايا يك انزيم مشابه مايروزين ^{u200a١٠u200a}وجود دارد. از شيرابه يا لاتكس پاپايا دو نوع آنزيم به نامهاى پاپائين و كيموپائين ^u200a١u200aدر شكل متبلور آنها جدا شده است.

در بررسيهاى شيميايى ديگرى آمده است كه در برگها، ميوه، ساقه و ريشۀ پاپايا مواد زير وجود دارد:

انزيم پاپائين، فيتوكيناز ^u200a٢u200a، ماليك اسيد، كلسيم مالات ^u200a٣u200aو در شيرابۀ تازۀ آن مادۀ كيموپائين وجود دارد. در برگهاى آن كارپائين، كارپوزيد، ساكاروز، دكستروز، لوولوز و سيتراتها يافت مىشود و در تخم آن اسانس وجود دارد ]M. P. E. S. E. A[ .

خواص-كاربرد

شيرابه يا لاتكس كه در تمام اعضاى درخت وجود دارد، داراى يك انزيم مىباشد كه به هضم مواد آلبومى نوئيدى كمك مىكند و به علاوه روى انواعى از جرمها داراى خاصيت جلوگيرى از رشد باكترىها مىباشد [پتلو*]. اين لاتكس معمولا از ميوۀ نارس پاپايا گرفته مىشود و در بازار كشورهاى خاور دور بهطور وسيعى به عنوان داروى معالج سؤهاضمه عرضه مىگردد. خوردن لاتكس پاپايا اثر كرمكش دارد [توبانگى و بازاكا*]و براى كشتن كرمهاى نوع روند ورم ^u200a۴u200a[پتلو*]، نوع پينورم ^u200a۵u200a[واناستىنيس-كروزمان*]و در اسناد قديم آمده است كه بر ضد تيپ ورم ^u200a۶u200aنيز مؤثر است [تئوبالد*].

موارد استعمال ديگرى كه براى شيرابۀ پاپايا در مدارك طب سنتى خاور دور ذكر مىشود، معالجۀ ورم غشاى معده [تاناكا و اوداشيما*]مىباشد. همچنين براى معالجۀ طحال بزرگشده نيز مفيد است [تئوبالد*]. در استعمال خارجى از لاتكس پاپايا براى رفع درد سوختگى پوست استفاده مىشود و ضمنا به عنوان داروى زيبايى براى رفع لكههاى پوست [بركيل*]، و ككمك [والنزوئلا]، زگيل، اكزما و پزوريازيس ^u200a٧u200aكه نوع ديگرى بيمارى پوست است كه با ايجاد صفحات فلسمانند قرمز رنگ مشخص مىشود [پتلو*]، بسيار مفيد است. در اندونزى به محل گزيدگى مار ماليده مىشود [وك]. در فيليپين هم به عنوان كمكهاى اوليۀ مارگزيدگى استعمال مىشود و قسمت بالاى ميوۀ نارس را گرفته و روى محل نيش مار آنقدر مىمالند كه خون بيايد.

ريشۀ تازۀ پاپايا قرمزكنندۀ پوست است ولى وقتى خشك مىشود، اين خاصيت قرمزكنندگى آن كاسته مىشود [پتلو*]. از ريشۀ پاپايا بتنهايى و يا در تركيب با ساير داروها براى درست كردن مشمع دارويى استفاده مىشود كه براى معالجۀ تومورهاى رحمى مفيد است [مىنات*]، همچنين از ريشۀ پاپايا براى بند آوردن و جلوگيرى از خونريزى رحمى (خارج از موعد قاعدگى) و به عنوان مدر براى معالجۀ سنگ كليه مصرف مىشود [مىنات*]. در اندونزى از ريشه و تخم پاپايا به عنوان ضد كرم استفاده مىشود [واناستىنيس-كروزمان*]. از دمكردۀ ريشۀ پاپايا به عنوان داروى مدر براى رفع ناراحتىهاى مثانه و مجارى ادرار و ترشح ادرار استفاده مىشود [مىنات*]. در فيليپين از جوشاندۀ ريشۀ پاپايا براى تقويت معده و به عنوان مقوى و تونيك استفاده مىشود [گررو*]و در معالجۀ بواسير نيز به كار مىرود.

از برگهاى تازۀ پاپايا پمادى درست مىكنند و مانند ضماد براى التيام زخمها، ورمها [هاو]، جوش و كورك [بركيل و هانيف**]و قسمتهايى از بدن كه روماتيسمى هستند و همچنين التيام زخمهاى بد [كوئىزمبينگ]استفاده مىشود.

كارپائين، آلكالوئيد موجود در برگها و تخم آن در صورت مصرف خارج از حد ممكن است ايجاد فلج و بىحسى مراكز عصبى نمايد [كاريونه و كيمورا*]و قلب را نيز ضعيف مىكند [گيملت*و بركيل*]. و طبق نظر [فوكود]براى معالجۀ اسهال خونى (اسهال آميبى) مؤثر است.

ميوۀ پاپايا: مهمترين مصرف ميوۀ پاپايا تهيۀ لاتكس يا شيرابۀ آن است كه محتوى پاپائين مىباشد. از گوشت خشكشدۀ ميوۀ پاپايا در چين براى كاهش ورم پا استفاده مىشود [لوئى**]. در فيليپين ميوۀ رسيدۀ آن را به عنوان نيرودهنده و مقوى مىخورند [كوئىزمبينگ]. در هند و چين تخم پاپايا را در اوايل تشكيل جنين براى سقط جنين مىخورند و معتقدند براى سقط جنين در اوايل تشكيل جنين مؤثر است [گيملت*]و بههرحال قاعدهآور است [واناستىنيس-كروزمان*].

در مورد خاصيت آنزيم آن روى تسريع لخته شدن خون مطالعات شده است. دو عامل در گرد شيرابۀ پاپايا پيدا شده است يكى از اين دو عامل موجب تسريع و ديگرى موجب جلوگيرى از لخته شدن مىگردد [راما كريشنان].

معمولا شيرابۀ پاپايا مانند تيغ زدن ترياك با تيغهاى كمعمقى كه خراش سطحى روى سطح ميوه مىدهد، گرفته مىشود. شيرابه پس از خروج زود سفت مىشود و براى خشك كردن، در مقابل خورشيد و يا گرما آن را خشك مىكنند. خشك آن به رنگ قهوهاى و با بويى نامطبوع است. اين نوع را پاپائين خام مىگويند زيرا ناخالصى دارد. براى تهيۀ پاپائين خالص شيرابه را در محيط بدون هوا و در خلأ غليظ مىكنند، بعدا با ده برابر وزن آن الكل مطلق مخلوط مىنمايند و خوب بهم مىزنند و رسوب آن را در خلأ خشك مىكنند و مجددا الكل مطلق اضافه مىكنند و رسوب آن را گرفته خشك مىكنند. به اين ترتيب پاپائين خالصترى به دست مىآيد. پاپائين در آب حل مىشود ولى در الكل حل نمىشود.

خوردن دمكردۀ ريشۀ آناناس مخلوط با ريشۀ پاپايا براى معالجۀ سنگ كليه مفيد است [مىنات و پتلو**]. در هندوچين از تخم پاپايا براى كنترل و مداواى گزش حشرات سمى استفاده مىشود [مىنات*].

مقدار خوراك پاپائين خالص در رفع سوء هاضمه از u200a۴٠u200a-u200a١٠u200a سانتىگرم است كه به صورت شربت يا گرد يا الكسير مصرف مىشود و در برخى موارد در بزرگسالان براى كشتن كرم معده مقدار بيشترى حتى تا u200a٢u200a گرم در روز نيز زير نظر پزشك مىتوان خورد. ولى بههرحال توجه شود كه سمى است و خطرناك و اسراف در آن بىاحتياطى است.

مقدار خوراك از شيرابۀ گياه براى كشتن كرم در اطفال u200a٨u200a-u200a٧u200a ساله نصف قاشق چاىخورى و در جوانها يك قاشق چاىخورى است. شيرابه را در كمى آب پخته با قدرى عسل و روغن كرچك مخلوط كرده مىخورند.

در هندوستان از شيرابۀ ميوۀ نارس در زيبايى براى برطرف كردن چين و چروك و ساير انواع لكههاى پوست استفاده مىشود. اين شيرابه كرمكش است بخصوص در خارج كردن كرم نوع Lumbrici مفيد است، از ميوۀ رسيدۀ آن براى تقويت معده و به عنوان بادشكن و مدر و از هستۀ آن به عنوان كرمكش و قاعدهآور و براى فرونشاندن تشنگى استفاده مىشود.

در هريك صد گرم گوشت خام داخل ميوۀ پاپايا كه خورده مىشود مواد زير موجود است:

آب u200a٧u200a/u200a٨٨u200a گرم، انرژى u200a٣٩u200a كالرى بزرگ، پروتئين u200a۶u200a/u200a٠u200a گرم، چربى u200a١u200a/u200a٠u200a گرم، هيدراتهاى كربن بيشتر قند u200a٩u200a گرم، كلسيم u200a٢٠u200a ميلىگرم، فسفر u200a١۶u200a ميلىگرم، آهن u200a٣u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، سديم u200a٣u200a ميلىگرم، پتاسيم u200a٢٣۴u200a ميلىگرم، ويتامين A u200a١٧۵٠u200a واحد بينالمللى، تيامين u200a٠۴u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، رايبوفلاوين u200a٠۴u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، نياسين u200a٣u200a/u200a٠u200a ميلىگرم و ويتامين C 56 ميلىگرم.