انگور فرنگى خاردار

به فارسى «انگور فرنگى» و به تركى «فرنگ اوزومى» گفته مىشود، در اصطلاح مازندران در نور و كجور «گالش انگور» و «گالش انگورك» و در رودسر «ديوانگورى» ناميده مىشود. به فرانسوى Groseillier و Groseillier epineux وGroseillier ā mquereau و به انگليسى Gooseberry و European gooseberry و Catberry گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ Saxifragaceae ، نام علمى آن Ribes uva-crispa L. و مترادفهاى آن Ribes grossularia L. وGrossularia uva- crispa Mill. و Ribes reclinaum L. و Ribes caucasicum Adams. از طرف گياهشناسان مختلف نامگذارى شده است.

توضيح: گياهشناسان هندى نام اصلى اين گياه را R. grossularia L. و ساير نامها را نامهاى مترادف ذكر مىكنند.

مشخصات

انگور فرنگى خاردار درختچهاى است خاردار با خارهاى سه شاخه. ساقۀ درختچه خاكسترى و ارتفاع آن كمتر از u200a٢u200a متر است. برگهاى آن قلبى نوكتيز با قاعدهاى گرد، با دمبرگ دراز، داراى u200a۵u200a-u200a٣u200a قسمت كه كنارۀ هر قسمت با دندانه و پشت و روى برگها را كركهاى خزى پوشانيده است. گلها متمايل به سبزى يا متمايل به ارغوانى. ميوۀ آن سته در ابعاد يك نخود به رنگ سبز مغز پستهاى، پوست خارجى ميوه صاف كركدار است. تكثير اين درختچه از طريق قلمۀ آن معمول است.

اين درختچه در افريقاى شمالى و قفقاز تا مناطق هيماليا انتشار دارد. در ايران در ارتفاعات بالاى جنگلهاى شمال در جنگلهاى نور و كجور و گدوك و درۀ تالار در u200a٢۴٠٠u200a مترى از سطح دريا ديده مىشود.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در برگهاى تازۀ گياه وجود اسيد سيانيدريك ) HCN( گزارش شده است. در ميوۀ انگور فرنگى تيغدار مقدارى قند [شامل حدود u200a٧u200a درصد دكستروز ^u200a١u200aو لوولوز]و در حدود 5/1 درصد اسيدهاى آزاد نظير سيتريك اسيد، ماليك اسيد و وينيك اسيد ^u200a٢u200aو در ميوۀ نرسيده سوكسىنيك اسيد، كمى مواد آلبومينوئيدى، تانن و. . . يافت مىشود. در تخم آن مقاديرى لعاب وجود دارد.

خواص-كاربرد

ميوۀ انگور فرنگى به علت لعابى كه دانههاى آن دارد، ملين است و براى رفع يبوست مفيد مىباشد.

اسراف در خوردن ميوۀ انگور فرنگى مضر است و اختلالاتى بوجود مىآورد.

انگور فرنگى از نظر دارويى معمولا به عنوان مدر، خنككننده و ملين مصرف مىشود و اغلب به حالت خام و نارس خورده مىشود. براى روش تهيه عصارۀ انگور فرنگى به انگور فرنگى خوشهاى مراجعه فرماييد.

انگور فرنگى سياه

گونۀ ديگرى از انگور فرنگى است، به فرانسوى Cassis و Cassissier و Groseillier و به انگليسى Black currant گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ Saxifragaceae ، نام علمى آن Ribes nigrum L. و مترادف آن Ribes boreale Turcz.مىباشد.

مشخصات

درختچهاى است شبيه درختچۀ انگور فرنگى معمولى با اين اختلاف كه رنگ ميوۀ آن سياه است. اين گياه بيشتر در جنگلهاى مرطوب و عمق درههاى جنگلى و درههاى مرطوب مىرويد. در اروپا انتشار وسيعى دارد. با احتمال زياد در ايران در جنگلهاى مرطوب شمال وجود دارد ولى تا حال گزارشى از محل دقيق آن داده نشده است.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در غنچهها و جوانههاى گياه اسانس روغنى فرار وجود دارد. در ميوۀ آن ماليك اسيد، سيتريك اسيد، تارتاريك اسيد و پكتين ^u200a١u200aمشخص شده است. در اسانس جوانههاى آن نوپينن ^u200a٢u200a، السابىنن ^u200a٣u200aو دى-كاريوفيلن ^u200a۴u200aيافت مىشود.

خواص-كاربرد

ميوههاى انگور فرنگى سياه سرد و خشك است، خنككننده، ملين و مسكن درد است. در آلمان برگهاى آن به عنوان مدر، سرد، خنككننده و پاككنندۀ چرك مصرف مىشود. دمكردۀ برگها و سرشاخهها به عنوان مدر و براى تسكين روماتيسم و قابض و در موارد نقرس و ورم مفاصل و استسقا و سنگ كليه اثر مفيد دارد. به علاوه در اغلب انواع ميگرنها و سرفههاى سخت و سياهسرفه مفيد است. غرغره جوشانيدۀ آن براى تسكين درد گلو و ورم لوزه و بند آوردن خونريزى از لثه مفيد است. در فرانسه معمول است كه به عنوان مدر و در موارد سنگ مثانه و روماتيسم u200a۶٠u200a-u200a٣٠u200a گرم از برگهاى خشك گياه را در يك ليتر آب جوش دم كرده و u200a٣u200a-u200a٢u200a فنجان در روز مىخورند، آخرين فنجان موقع خوابيدن خورده مىشود.

اخيرا محققان سوئدى دارويى ضد اسهال به نام پكارين ^u200a۵u200aاز انگور فرنگى سياه تهيه كردهاند. به اين ترتيب پوست و لايۀ خارجى ميوۀ انگور فرنگى سياه را كه در حدود u200a۴٠u200a درصد ميوه را تشكيل مىدهد گرفته و خشك مىكنند و به صورت گرد درمىآورند. اين گرد به نام پكارين معروف است. گرد پكارين داراى مقدار زيادى آنتوسيانوزيد ^u200a۶u200aاست. آنتوسيانوزيدها مواد شيميايى هستند كه ضد باكترى مىباشند و رشد باكترىها بخصوص اشريچياكولى ^u200a٧u200aرا كه عامل اسهال است متوقف مىكنند.

عصارۀ انگور فرنگى سياه براى عفونتهاى معده رودهاى مفيد است و معمولا در غالب داروخانههاى سوئد و ساير مناطق اروپا عرضه مىشود.

قرهغات

اين نام با گياه ديگرى كه آن را قراقاط مىنويسند و درختچهاى است كه از هر نظر بكلى متفاوت با اين قرهغات مىباشد و شرح آن نيز در ساير مجلدات اين كتاب آمده است اشتباه نشود.

قرهغات گونۀ ديگرى انگور فرنگى است كه به انگليسى Oriental currant گفته مىشود. نام علمى آن Ribes orientale Desf. مىباشد.

درختچهاى است بىخار، برگهاى آن گرد قلوهاى كه u200a۵u200a-u200a٣u200a قسمت دارد و به ابعاد u200a۵u200a/u200a۴u200a*u200a۵u200a/u200a۵u200a سانتىمتر است، دندانهدار و داراى دمبرگ است، پشت و روى برگ كرك غدهاى دارد. گلها زردرنگ و ميوۀ آن در ابعاد انگور فرنگى به رنگ سرخ و شاداب است كه با كركهاى ريز غدهاى پوشيده شده. اين گياه را در ارسباران قرهغات گويند. در جنگلهاى ارسباران و در دامنههاى جنوبى البرز در كردان و در رودبار و در كوه هزاران در ارتفاع u200a۴۵٠٠u200a متر از سطح دريا ديده شده است. واريتهاى از آن نيز در آب گرم دماوند و زيارت گرگان مىرويد كه نام علمى آن Ribes orientale var- melananthum Boiss. مىباشد.

از نظر خواص، ميوههاى اين درخت كه شبيه انگور فرنگى قرمز است مسهل است و لينت آن بيش از ساير انواع انگور فرنگى است.