دبس

به فارسى «دوشاب» گويند و آن را از عصارۀ فشردۀ انگور يا خرما يا توت مىگيرند و مطلق آن منظور دوشاب انگور و خرما مىباشد. براى گرفتن و تهيۀ دوشاب انگورى با روش خانگى و محلى ايران، آب انگور رسيده و شيرين را گرفته صاف نموده و مىپزند تا سهچهارم آن برود و يكچهارم بماند، پس از آن خاك مخصوصى كه نوعى خاك رس است به آن مىزنند و مىگذارند كه تهنشين شود و شيرين شود. اگر خاك نزنند طعم ترشى دارد و كمى ناصاف است. دوشابى كه به آن خاك نمىزنند معمولا رب انگور يا ميپختج ناميده مىشود.

در مورد دوشاب خرما و توت نيز رسم بر اين است كه ميوۀ رسيده را گرفته در آب جوش مىدهند تا شيرينى آن وارد آب شود و پس از آن صاف مىنمايند و صافشده را حرارت مىدهند تا غليظ شود.

نوعى ديگر را مثلث گويند و آن آب انگورى است كه جوشانيده شود و دوسوم آن برود و يكسوم بماند (روش شرعى) . ابو على سينا در قانون چنين اشاره مىكند كه مثلث از نظر طبى آب انگورى است كه به نسبت u200a٣u200a جزء آب انگور و يك جزء آب مخلوط و جوشانيده شود تا يكسوم آن برود و بقيه بماند.

نوع ديگر كه در تحفه حكيم مؤمن آمده و آن را منصف مىنامد، آب انگورى است كه نصف آن در جريان جوشيدن برود و نصف بماند، براى آن هم خواصى نظير مثلث قايلاند.

دوشاب مثلث طبى خونساز و مقوى هاضمه است و براى اشخاص مبتلا به آبله، سرخجه و ذات الجنب، ذات الصدر مفيد است و مقوه باه در سردمزاجان مىباشد.

اسراف در خوردن آن براى گرممزاجان مضر است. دوشاب انگورى از نظر طبيعت طبق نظر حكماى طب سنتى گرم و تر است و از نظر خواص خونساز و چاقكننده است و انسداد و گرفتگىهاى مجارى عروق را باز مىكند. اگر با سداب خورده شود براى صرع نافع است و اگر با افتيمون خورده شود براى وحشت و اضطراب و جنون مفيد است. اگر با مغز قرطم خورده شود براى كنترل مخملك مفيد است و اگر با انجير و شنبليله خورده شود براى سرفه مزمن و درد سينه و اگر با كمى زعفران خورده شود براى رفع هم و غم و خشم شديد نافع است و اگر با شير تازه و با كمى بادام خورده شود براى رفع خفقان و ضعف احشاى داخل شكم بسيار نافع است. اگر با كمى سركه مخلوط و خورده شود براى يرقان و ضعف طحال مفيد است و اگر با جوشاندۀ جو مخلوط شود براى خرد كردن سنگ مثانه و كليه خوب است و بسيار مدر مىباشد. ضماد پختۀ آن با خطمى براى رساندن و سر باز كردن دمل مؤثر است. مقدار خوراك آن از u200a١٠٠u200a-u200a١٠u200a گرم است. اسراف در خوردن آن باعث سوزاندن خون و موجد سردرد است، بخصوص در گرممزاجان و براى رفع آن مىتوان از تخم ريحان و تخم خشخاش استفاده كرد.

مويز

در كتب طب سنتى با نام «زبيب» آمده است. به فرانسوى و لاتين Passulae majore گفته مىشود. مويز انگورى است كه روى درخت خشك يا به عبارت بهتر نيمه خشكشده باشد و بهترين نوع آن مويز پرگوشت كمدانه يا بىدانه است و ضعيفترين و كمخاصيتترين آن نوع خشك كمگوشت و پردانۀ آن است، از نظر طبيعت مويز طبق نظر حكماى طب سنتى برحسب اينكه از چه نوع انگور و به چه ترتيبى تهيه شده باشد كمى متفاوت مىباشد. مويزى كه از انگور سفيد به دست آمده باشد داراى گرمى كمتر از مويزى است كه از انگور سياه حاصل شده باشد. مويز بسيار شيرين داراى گرمى بيشترى از مويز كمشيرينى است. مويز با دانه يا پروانه، خشك و قابض است و دانۀ مويز از نظر طبيعت گرم و خشك است. از نظر خواص معتقدند كه مويز اعتدالدهندۀ اخلاط غليظ و ملين طبع است، به تأثير و جذب داروهاى مسهل كمك مىكند، براى تصفيه ريه مفيد است، مقوى كبد و محرك نيروى جنسى اشخاص سردمزاج مىباشد. براى سرفه بلغمى و بيمارىهاى كليه، مثانه و زخم رودهها نافع است. اگر با گل گاوزبان و خرماى سبز دم كرده و خورده شود براى خفقان مجرب مىباشد. با حصى لبان براى رفع فراموشى و با سركه براى يرقان مفيد است. اگر دانۀ مويز را خارج كرده و به جاى آن دانۀ فلفل جاى داده شود و بخورند براى رفع سردى كليه و سنگ مثانه و قطرهقطره ادرار كردن بسيار مفيد است و اگر مويز را با انيسون پخته و بگذارند كه خوب به هم بيفتد و با روغن بادام بخورند براى سرفۀ سرد و بلغمى نافع مىباشد. خوردن آب خيسكردۀ مويز و يا آب مويز پخته با داروهاى مناسب ملين طبع است و اگر در سركه انگور آن را خيسانده و ناشتا بخورند، براى تحليل ورم طحال مفيد است. به اين ترتيب كه هر روز تا مدتى چند دانه از مويز در سركه پرورده را خورده و قدرى از سركه آن هم روى آن بياشامند.

مقدارى انگور، عصارۀ انگور، كشمش و همچنين سه نوع شراب را از بازار خريدارى نموده و سپس مقدارى ويروس بيمارىزا را در عصارۀ انگور كه از فشردن انگور با پوست به دست آمده بود اضافه كردند و در عين حال مقدارى ويروس به مخلوطى از عصارۀ انگور و دمكردۀ كشمش و همچنين به شرابها اضافه نمودند و مشاهده كردند كه در هر سه مورد فعاليت ويروسها متوقف گرديد. در اين آزمايش مشاهده شد كه انگور توانايى زيادى بر ضد ويروس پوليو ^u200a١u200aو ويروس هرپس سيمپلكس ^u200a٢u200aدارد.

ويروس پوليو عامل بيمارىزاى عفونت حاد مادۀ خاكسترى نخاع است كه در اطفال به صورت فلج اطفال ظاهر مىشود و هرپس سيمپلكس منظور تبخال ساده مىباشد.

اينكه انگور ويروسهاى بيمارىزا در داخل بدن را نيز از بين مىبرد معلوم نيست.

آزمايشهايى در مورد آثار انگور براى ويروسزدايى در جانوران و انسان تاكنون انجام نشده است. ولى تحقيقات علمى نشان مىدهد انگور داراى نوعى تانن است كه تصور مىرود دشمن ويروس باشد. اين تانن در بستر رودهها جذب شده و مسير حركت آن را در بدن موش توسط تاننهاى آغشتۀ با راديو ايزوتوپ بررسى مىكنند و ديده شده است كه در تمام مسير سيستم هاضمه وارد شده و وارد جريان خون موش شده است. اين تحقيق نشان مىدهد كه تانن انگور در جريان هضم زنده و فعال باقى مىماند و پس از اينكه وارد جريان خون شد به ويروسها حمله مىكند. در پژوهشهاى علمى ديگرى نشان داده شده است كه عصارۀ انگور ضد باكترى نيز مىباشد و در جانوران آزمايشگاهى بهطور محسوسى فرآيند پيشرفت فساد دندان را متوقف نموده است. در ميوۀ انگور مقدار زيادى كافئيك اسيد ^u200a٣u200aكه يك تركيب پولىفنول است وجود دارد كه داراى توانايى زيادى براى پيشگيرى سرطان در جانوران است.

در يك پژوهش علمى جديد مشاهده شده است كه خوردن كشمش با كاهش نرخ مرگومير در اثر سرطان در عدهاى از ساكنين امريكا ارتباط داشته است.

تناقض: در برخى آزمايشها نشان داده شده است كه عصارۀ انگور قرمز داراى فعاليت موتاژنيك ^u200a۴u200aاست و مظنون به تغيير مادۀ ژنتيكى در سلولها يعنى حادثهاى كه پيشاهنگ خبردهندۀ آغاز سرطان است، مىباشد.