انجير

ميوۀ درختى است كه به فارسى «انجير» و در كتب طب سنتى با نام عربى آن «تين» نام برده شده است. به فرانسوىFiguier commun و Figuier و به انگليسى Fig tree گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ Moraceae ، نام علمى آنFicus carica L.

مىباشد.

مشخصات

انجير از گياهانى است كه از مشرق زمين برخاسته و قرنهاست كه در نواحى با آب و هواى مديترانهاى نيمگرم كاشته مىشود. درختى است كوچك كه بلندى آن u200a۶u200a-u200a۵u200a متر و گاهى كمى بيشتر نيز مىباشد. برگهاى آن بزرگ پهن پنجهاى با بريدگى، داراى u200a۵u200a قسمت شبيه برگ مو خشن به رنگ سبز خاكسترى است. از نظر گياهشناسى ميوۀ انجير ميوۀ متعارف نيست بلكه يك نوع محفظه يا كيسه گياهى است كه گلهاى نر و ماده در درون آن واقع است و در موقع رسيدن ميوه، دنبالۀ گلهاى ماده و كاسۀ گل و قسمت تحتانى آن گوشتى و ضخيم خوردنى مىشود. درخت انجير در مقابل سرماى شديد مقاومت ندارد و سرماى كمتر از u200a١۵u200a درجۀ زير صفر را تحمل نمىكند. در اغلب خاكها مىرويد و البته خاكهاى غنى را ترجيح مىدهد. تكثير آن اغلب از طريق قلمه و گاهى هم از طريق خوابانيدن شاخههاى آن انجام مىگيرد. تهيۀ قلمۀ انجير معمولا در اسفند از شاخههاى u200a٣u200a-u200a٢u200a ساله به طول u200a٧٠u200a-u200a۶٠u200a سانتىمتر انجام مىگيرد و براى اين كار بايد درختان قوى و سالم را انتخاب كرد. اين قلمهها پس از كاشتن در مدت كوتاهى داراى ريشه شده و پس از u200a۵u200a-u200a۴u200a سال يك درخت بارور تشكيل مىشود. البته از پاجوشهاى قوى درختان كهن نيز مىتوان استفاده كرد و پس از چند سال كه از كاشت آن گذشت آن را پيوند زد. نوع پيوند درخت انجير معمولا پيوند شكافى است كه در مقطع ساقۀ اصلى قطعشدۀ درخت مىزنند. مراقبتهاى زراعى از قبيل شخم زمين باغ و كود دادن براى رشد درختها بسيار لازم است. برداشت ميوۀ انجير اغلب دو بار در سال انجام مىشود. بار اول در تابستان و بار دوم در پاييز و معمولا انجير برداشت پاييزه را براى خشك كردن انتخاب مىنمايند. انجير از سال u200a۵u200a-u200a٣u200a شروع به ميوه دادن مىنمايد و تا u200a٢٠u200a سالگى ميوه مىدهد. پس از آن بايد به جوان كردن آن مبادرت نمود.

درخت انجير در قسمتهاى وسيعى از جنگلهاى شمال ايران، در آذربايجان، اصفهان، اطراف تهران، شيراز، خوزستان، دالكى، خراسان و نواحى غرب ايران مىرويد.

تركيبات شيميايى

از ساقههاى جوان گياه و بخصوص از ميوۀ نارس آن شيرۀ گياهى سفيدرنگى در اثر فشار ميوه يا شكستن شاخه خارج مىشود كه طعم آن گس و كمى تلخ و تند و معمولا براى از بين بردن زگيلها به كار مىرود.

در ميوۀ آن مواد قندى و مواد ازته و كمى چربى و مواد معدنى و پروتئوز ^u200a١u200a، آمينواسيد ^u200a٢u200a، تايروزين ^u200a٣u200a، كراوين ^u200a۴u200a، انزيم، ليپاز ^u200a۵u200a، پروتئاز ^u200a۶u200aو كاروتن ^u200a٧u200aوجود دارد. در برگهاى آن حدود u200a٠۶u200a/u200a٠u200a درصد مادۀ تلخ فيكوسين ^u200a٨u200aو برگاپتن ^u200a٩u200aيافت مىشود. شيرابۀ سفيد آن كه شبيه فيسين ^u200a١u200aاست بسيار سمّى است و اثر سلول ميرى روى پوست و جلد دارد، از شيرابۀ سفيد يا لاتكس آن انزيم پروتئوليتيك ^u200a٢u200aجدا شده است ]G. I. M. P[ .

در گزارش بررسىهاى شيميايى ديگرى در مورد تركيبات انجير چنين آمده است:

در ميوۀ رسيدۀ انجير قند نيشكر، سروتىنيك اسيد ^u200a٣u200a، ماليك اسيد، سيتريك اسيد، فيسين و ويتامين A يافت مىشود. در تخم خشك انجير روغن ثابت و مقدار كمى بوريك اسيد ^u200a۴u200aوجود دارد. برگهاى انجير داراى پپسين ^u200a۵u200a، اورهآز ^u200a۶u200a، پاپائين ^u200a٧u200a، تايروزين ^u200a٨u200aو گلوتامين ^u200a٩u200a، فيتوسترول ^{u200a١٠u200a}، سروتىنيك اسيد و سيتوسترول مىباشد [روا*].

از برگهاى آن يك گلى كوزيد روتين ^{u200a١١u200a}كه داراى كوئرسىتين ^{u200a١٢u200a}، گلوكوز ^{u200a١٣u200a}و رامنوز ^{u200a١۴u200a}است گرفته مىشود [ناكائوكى**]. در هند تحقيقات [موكرجى*]نشان داده است كه در برگهاى آن فيكوسين و مقدار كمى برگاپتن وجود دارد. مطالعات دانشمندان نشان داده است كه انجير براى معالجۀ بيمارى لك و پيس يا لوكودرما ^{u200a١۵u200a}مؤثر است، زيرا در اين دارو مادۀ عاملى شبيه آنچه كه در Psoralea corylifolia وجود دارد يافت مىشود، لذا اين دارو نيز مانند آن، در معالجۀ لك و پيس آثار مفيدى دارد.

در هريك صد گرم انجير خام خشك مواد زير وجود دارد:

آب u200a٢٣u200a گرم، پروتئين u200a٣u200a/u200a۴u200a گرم، چربى u200a٣u200a/u200a١u200a گرم، هيدراتهاى كربن u200a۶٩u200a گرم (قند، نشاسته و سلولز) ، كلسيم u200a١٢۶u200a ميلىگرم، فسفر u200a٧٧u200a ميلىگرم، آهن u200a٣u200a ميلىگرم، سديم u200a٣۴u200a ميلىگرم، پتاسيم u200a۶۴٠u200a ميلىگرم، ويتامين A u200a٨٠u200a واحد بينالمللى، تيامين u200a١٠u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، رايبوفلاوين u200a١٠u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، و نياسين u200a٧u200a/u200a٠u200a ميلىگرم.

خواص-كاربرد

طبق نظر حكماى طب سنتى انجير از نظر طبيعت گرم و تر است. در مورد خواص آن معتقدند كه ملين و معرق و مسكن حرارت و تشنگى است و مقوى نيروى جنسى مىباشد. قلب را خنك مىكند و بازكنندۀ گرفتگىها و مقوى كبد است و ورم طحال و بواسير را رفع مىكند. كم بودن ترشح ادرار را مرتفع مىسازد و براى رفع خشونت سينه، درد سينه، سرفه و خشونت قصبۀ ريه نافع است. اگر تازه يا خشك آن با مغز تخم گلرنگ و كمى بوراكس (u200a٧۵u200a/u200a٠u200a گرم) مخلوط و خورده شود، مسهل قوى اخلاط غليظه است. ضماد تهيه شده از خشك آن با آرد جو و گندم براى تحليل ورم بناگوش و دملها مفيد است. دمكردۀ آن با شنبليله براى سينهدرد و خشونت سينه بسيار نافع است و اگر دمكردۀ آن را با سداب تنقيه كنند براى رفع دلپيچه مفيد است. ضماد شيرابه يا لاتكس انجير با شنبليله براى نقرس سرد و با آرد جو براى جرب پوست يا جراحت نافع است، ضمنا ماليدن آن براى جلوگيرى از ريزش مو مفيد مىباشد.

اگر انجير را نه روز در سركه بخيسانند و هر روز u200a۵u200a عدد آن را با سركه بخورند و بعضى از آنها را كوبيده ضماد نمايند براى تحليل ورم طحال خيلى خوب است (بديهى است اگر سركه عوارض خاصى براى بيمار نداشته باشد) . چون انجير براى كبدهاى ضعيف مضر است لذا اشخاص با كبدهاى ضعيف بايد انجير را با گردو بخورند. مقدار خوراك آن از انجير خشك تا u200a١۵٠u200a گرم و از انجير تازه تا u200a۴۵٠u200a گرم است.

قهوۀ انجير كه براى تهيۀ آن انجير را بو داده و ساييده به صورت قهوه درمىآورند براى ذات الريه حاد، نزله، برونشيت و سياهسرفه تجويز مىشود.

در مورد خواص انجير در مدارك طب سنتى خاور دور كه در مغرب زمين منتشر شده چنين آمده است:

ميوۀ انجير ملين ملايمى است و به هاضمه كمك مىكند [كاريونه و كيمورا*]. در چين ميوۀ كمى نارس انجير را در گوشت پخته سوپ درست مىكنند كه خيلى مقوى است و ترشح شير را افزايش مىدهد [هو]. [استوارت]معتقد است كه برگ انجير كمى سمّى است ولى اگر در آب جوش بريزند تا بخار كند، بخور آن براى بواسير متورم و دردناك نافع است. ساير دانشمندان فقط گفتهاند كه برگ انجير براى معالجۀ بواسير به كار مىرود و يا از شيرۀ برگ و دمبرگ آن براى معالجۀ بواسير استفاده مىشود.

[اوكابه*]نيز معتقد است كه جوشاندۀ برگ انجير براى درمان و تسكين درد شكم خوب است و اگر آن را روى بواسير بريزند نافع است.

[چونگ كوئوتونونگ يائوچى]. لاتكس يا شيرابۀ انجير براى زگيل و بواسير و ميخچه نافع است. محلول جوشاندۀ برگ انجير حشرهكش است.

غرغره: انجير زرد u200a۵٠u200a گرم را گرفته و در مدت u200a١۵u200a دقيقه در u200a۵٠٠u200a گرم شير بجوشانند و صاف كرده و طبق ميل بيمار شيرين كنند. اين غرغره براى ورمهاى حلق خيلى نافع است.

چهار ميوۀ سينهاى: خرماى بىهسته، عناب، انجير خشك و مويز، از هركدام به مقدار مساوى مخلوط كرده در قند ساييده و آماده نمايند.

جوشاندۀ ميوههاى سينهاى:u200a١٠u200a گرم گرد u200a۴u200a ميوۀ سينهاى را گرفته در مقدارى آب بجوشانند كه پس از صاف كردن u200a۵٠٠u200a گرم جوشانده به دست آيد. اين جوشانده براى نرم كردن سينه و رفع درد سينه نافع است.

ارقام مختلف انجير وحشى كه در جنگلهاى ايران مىرويند:

u200a١u200a. Ficus carica L. var genuina Boiss به فرانسوى Figuier sauvage و Caprifiguier و به انگليسى Domestc fig وCommon fig tree گفته مىشود. اين درخت در اغلب جنگلهاى ساحل درياى خزر و در جنگلهاى ارسباران و گلىداغى در ارتفاعات كمتر از u200a٨٠٠u200a متر مىرويد. درختى است به بلندى u200a۶u200a متر، ميوۀ آن كوچك گوشتى و شيرين است.

نكتۀ جالب اين انجير اين است كه گاهى بهطور انگل روى درختان ديگر مانند افرا مىرويد و ريشۀ خود را در طول تنۀ درخت وارد كرده و به طرف پايين مىآيد تا به خاك برسد. نام محلى آن در مازندران «انجيل» ، در نور «انجير» ، در آمل «شالانجير» ، در ارسباران «گم شو» ، در رامسر «ديوانجير» ، در كردستان «هنجير» و در لرستان «كرّ» مىباشد. خواص آن شبيه انجير اهلى است.

u200a٢u200a. Ficus carica L. var johannis Boiss كه در طبس، بلوچستان، فارس و ارتفاعات تخت جمشيد تا u200a١۵٠٠u200a متر از سطح دريا بهطور وحشى مىرويد. ميوۀ آن تخممرغى كوچك كمى مخملى و خواص آن كموبيش مشابه انجير پرورشى است.

u200a٣u200a. Ficus carica L. var rupestris Haussk. . اين انجير در غرب ايران در لرستان، اراك، كهكيلويه و فارس مىرويد. ميوۀ آن گلابى شكل و كموبيش كركدار است.

نظرى بر تحقيقات علمى جديد دربارۀ خواص درمانى انجير

تحقيقات علمى جديد يك باور كهن و قديم را داير به اينكه انجير يك مادۀ خوراكى ضد سرطان است تأييد مىنمايد. اخيرا دانشمندان ژاپنى مؤسسۀ تحقيقات فيزيكى و شيميايى در مؤسسۀ پژوهشى ميتسوبيشى مربوط به تحقيقات علوم زندگى در توكيو ^u200a١u200aيك مادۀ شيميايى ضد سرطان از انجير جدا كرده و آن را براى كنترل سرطان به كار بردهاند. در اين آزمايش ابتدا مادۀ آدنوكارسينوماس ^u200a٢u200aكه سرطانزا مىباشد به موش آزمايشگاهى تزريق نموده، سپس عصارۀ مقطرى كه از انجير منجمد هوموژنيزه با آب درست شده بود به موش تزريق نمودند. مشاهده كردند كه تزريقهاى انجامشده موجب شد كه تومورهاى بدخيم در حدود u200a٣٩u200a درصد كوچك شوند.

دانشمندان ژاپنى هويت اين مادۀ فعال شيميايى ضد سرطان را يك نوع بنزآلدئيد ^u200a١u200aتشخيص دادهاند. محققان ژاپنى با شجاعت و جسارت معمول خود آزمايش علمى ديگرى را در مورد انسان طرح و اجرا نمودند. در اين آزمايش چند دوز از اين مقطر انجير يا به اصطلاح نوعى عرق انجير را از طريق خوراكى به اشخاص مبتلا به سرطان دادند كه در درمان آنها مؤثر بود. چندى بعد در آزمايش ديگرى خود مادۀ شيميايى انجير را به بيماران مبتلا به سرطان تزريق نمودند كه نتيجۀ مثبت آن خيلى بيشتر بود. در اين آزمايش درست u200a۵۵u200a درصد از بيمارانى كه مبتلا به سرطان پيشرفته بودند پس از تزريق چندين دوز از مشتقات بنزآلدئيد بهبود يافتند.u200a٧u200a نفر از آنها كاملا و بكلى خوب شدند و u200a٢٩u200a نفر بهطور نسبى درمان شدند و بقيه بيمارانى كه از اين ماده به آنها تزريق شده بود مدت خيلى بيشترى زندگى كردند. اين ماده در مورد تومورهاى بدخيم انسان اثرش خيلى بيشتر و محسوستر از تومورهاى بدخيم موش بود. در آزمايش ديگرى محققان انزيمى به نام فيسين ^u200a٢u200aدر انجير كشف كردند كه در هضم غذا در انسان اثر مثبت محسوسى دارد. عصارۀ انجير در لولههاى آزمايشگاهى آثار ضد باكترى دارد و بر ضد كرم نخى ^u200a٣u200aسگها نيز از خود آثارى نشان داده است (كرم نخى عضوى از خانوادۀ جانوران Nemathelminthes و از طبقۀ نماتودها مىباشد) .