آلو

انواع آن به فارسى «گوجه برغانى» ، «آلو سياه» ، «قطرهطلا» ، «آلو بخارا» و در كتب سنتى با نامهاى عربى آن از جمله «اجاص» (آلو بخارايى) ، «برقوق» (آلو زرد) ، «قلوب الدجج» (آلو سياه) آمده است. به فرانسوى بهطور كلى آلوهايى كه براى خشك كردن مناسب مىباشند Prunes ā secher يا PueaUX و آلوهايى كه تازه خورده مىشود Prune ā tableگويند. به انگليسى Plum و Garden plum و Common garden plum و نوعى از آن كه خوب خشك مىشود و براى تهيه آلو خشك به كار مىرود Prune گفته مىشود.

آلو ثمر درختى است كه درخت آن را به فرانسوى Prunier de Damas و به انگليسى Common garden plum treeگويند. درخت آلو از خانوادۀ Rosaceae و نام علمى آن Prunus domestica L. و مترادف آن Prunus communis Huds.

مىباشد.

واريتهاى از گونۀ فوق به نام علمى P. domestica L. var insititia Bailey كه مترادف آن P. insititia L. مىباشد نيز آلو بخارا گفته مىشود.

آلوهايى كه تازه خورده مىشوند ارقام مختلفى دارد كه از جمله Reine-claude يا آلو سبز آبدار يا زرد طلايى كه بزرگ و كروى است و Goutte d'or يا قطره طلا كه زرد بزرگ و تخممرغى است و Mirabelle يا آلوى زرد كوچك با نقطههاى قرمز كه بيشتر براى كمپوت و كنسرو مصرف مىشود و Saint-Antoine كه آلوى سياه آبىرنگ است.

مشخصات

درخت آلو درخت كوتاهى است عموما بدون خار به بلندى u200a۵u200a-u200a۴u200a متر، ريشۀ آن زياد عميق نمىشود. تنۀ آن داراى چوب سخت با رگههاى قرمز، تاج درخت در بعضى ارقام كروى و در بعضى از ارقام تخممرغى دراز است، پوست ساقهها صاف و براق و پوشيده از كرك ظريف و خزى، برگها بيضىشكل يا كشيده، حاشيۀ برگها با دندانه و قوسى و زير و روى برگ خزى است. گلهاى آن به قطر u200a۵u200a/u200a٢u200a-u200a۵u200a/u200a١u200a سانتىمتر و دم گل آن صاف و يا خزى به طول u200a٢u200a سانتىمتر. ميوۀ آن تخممرغى يا گرد و به رنگهاى زرد، بنفش، سرخ و داراى هستۀ تخممرغى كوچك چسبيده به ميوه مىباشد.

اراضيى با رطوبت دايم و باتلاقى كه خوب زهكشى نشود، براى درخت آلو مناسب نيست و باعث خفه شدن ريشه و پوسيدن آن مىشود، به اين جهت خاك قابل نفوذ و نسبتا خشك براى آن مناسب است.

تكثير آلو خيلى ساده است و به آسانى از راههاى كاشت هسته، قلمه زدن، خوابانيدن شاخۀ آن و يا پيوند زدن، انجام مىشود. پس از اينكه نهال جوان در خزانه بدست آمد و آمادۀ انتقال به محل اصلى شد، آن را در باغ با فاصلۀ معمولا u200a٨u200a-u200a٧u200a متر مىكارند. پيوند درخت آلو را معمولا پيوند شكمى و در سطح خاك مىزنند. انواع درخت آلو بهطور خودرو در جنگلهاى شمال ايران از بندر گز تا گيلان و همچنين در مناطق كوهستانى اطراف كرمانشاه، در بيستون و در آذربايجان غربى و در فارس ديده مىشود و در اكثر مناطق ايران نيز كاشته و پرورش داده مىشود.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى يك دهايدرو فلاوونول ^u200a١u200aبه نام دىهايدرو كمپفريد ^u200a٢u200aاز چوب درونى آلو جدا شده است. در پوست آن در حدود u200a٣u200a درصد تانن است و در ميوۀ تازۀ آن ماليك اسيد، سيتريكاسيد، سوكسينيك اسيد ^u200a٣u200a، ساليسيليك اسيد ^u200a۴u200a، و در حدود u200a۴u200a-u200a٣u200a درصد ساكاروز و قندهاى تبديلشده و u200a۵u200a-u200a۴u200a درصد هيدراتهاى كربن وجود دارد. در ميوۀ خشك آن مقدار قند زياد و در حدود u200a۴٠u200a درصد قند تبديلشده و u200a١٨u200a-u200a١۵u200a درصد هيدراتهاى كربن مىباشد.

در مغز هستۀ آلو يك مادۀ چرب و آميگدالين ^u200a١u200aاست و از تقطير آن HCN يا اسيد سيانيدريك ^u200a٢u200aبه دست مىآيد. به همين دليل مغز هستۀ آلو سمى و تلخ است و خوردن آن خطرناك مىباشد.

در هريك صد گرم آلوى پختۀ تازه مواد زير موجود است:

آب u200a٨٠u200a-u200a٧٨u200a گرم، پروتئين u200a۵u200a/u200a٠u200a گرم، قند و ساير هيدراتهاى كربن u200a١٩u200a-u200a١٢u200a گرم، كلسيم u200a١٢u200a ميلىگرم، فسفر u200a١٧u200a ميلىگرم، آهن u200a۵u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، سديم u200a١u200a ميلىگرم، ويتامين A 300 واحد بينالمللى، تيامين ^u200a٣u200au200a٠٣u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، رايبوفلاوين ^u200a۴u200au200a٠٣u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، نياسين ^u200a۵u200a5/0 ميلىگرم، ويتامين C u200a۵u200a ميلىگرم و پتاسيم u200a٢٩٩u200a ميلىگرم.

خواص-كاربرد

در هند: آلو بخارا بعنوان ملين و خنككننده و مخلوط با ساير داروهاى مناسب براى قطع ترشحات سفيدرنگ مهبل تجويز مىشود. ضمنا در موارد بىنظمى در عادت ماهانه براى تنظيم كردن قاعده مفيد است و به علاوه براى تقويت بدن در موارد ضعفهاى عمومى بعد از شكستهاى زندگى بسيار مؤثر است.

آلو از نظر طبيعت طبق نظر حكماى طب سنتى ايرانى انواع ميوۀ شيرين آن سرد و تر و نوع ترش آن بيشتر سرد است و برگ آن سرد و خشك است و قابض از نظر خواص ملين است، اگر قبل از غذا خورده شود براى سردرد گرم و تبهاى صفراوى مفيد است و حدت صفرا، قى صفرايى، تشنگى، حرارت دل و خارش بدن را فرو مىنشاند و مسهل صفراوى رقيق است و آشفتگىهاى ناشى از صفرا را آرام مىكند خصوصا نوع كمى ترش و شيرين و به اصطلاح ميخوش آن. آلوى سياه ملين است و مسهل. اگر با آب عسل خورده شود براى دفع ضررهاى احتمالى آن كمك مىكند، بخصوص در مورد معدههاى سرد. معمولا خوردن آلو قبل از غذا اثر بهترى دارد و توصيه اين است كه با فاصلۀ كافى قبل از غذا خورده شود كه تا شروع خوردن غذا هضم شده باشد. آلوى خشك را اگر بپزند و صاف نموده با ترنجبين و يا عسل و شكر بخورند بيشتر ملين است. آلوى سرخ كوهى يا يك نوع قيسى را معمول است مىپزند و آن را ماليده مىگذارند كه غليظ شود و از آن قطعات گردى مانند نان درست مىكنند به نام لواشك آلو و در آش بيماران مصرف مىشود و يا بهطور خام خورده مىشود.

آلوى وحشى غير پيوندى براى معده مضر است و موجب بند آمدن شكم مىشود.

ضماد شكوفههاى آن را اگر بر سر گذارند براى سردرد گرم مفيد است. غرغره و مضمضۀ دمكردۀ برگ و ريشۀ آن براى ورم لوزتين و تقويت لثه مفيد است و خوردن آن براى دفع كرم معده نافع است. براى دماغ مضر است از اين نظر بايد با عناب خورده شود و از جهت ضررى كه براى معده دارد بايد با گل قند خورده شود و در سردمزاجان بايد با مصطكى و آب عسل خورده شود. مقدار خوراك آلو تا u200a٢٠٠u200a گرم و جانشين آلو از نظر خواص تمر هندى است. و صمغ آلو كه آن را صمغ فارسى گويند گرمتر از صمغ عربى است و يبوست آن كمتر از آن است. براى سرفه نافع است و سنگ مثانه را خرد مىكند و زخم را التيام مىبخشد. ماليدن آن به چشم موجب افزايش ديد چشم است و ضماد آن با سركه براى جوشهاى بدن اطفال مفيد است.

آلو را به صورت آش، رب، سكنجبين، مربا، معجون خيس كرده و انواع مأكولات و مشروبات درست مىكنند كه هريك در نوع خود قسمتى از خواص آن را دارا مىباشد.

نظرى به تحقيقات جديد علمى دربارۀ خواص درمانى آلو

علىرغم اينكه تقريبا اغلب مردم مىدانند آلو يك ملين بسيار عالى است و آلو خشك در هر كوى و برزن در تمام دنيا به عنوان مليّن در معرض فروش قرار دارد و با اينكه دانشمندان وقت زيادى براى تحقيق خواص آلو از نظر لينت صرف كردهاند مع هذا هنوز هويت مادۀ شيميايى كه اين خاصيت را به آلو مىدهد بهطور دقيق و قانعكننده روشن نشده است.

آلو منبع غنى از الياف گياهى ^u200a١u200aقابل حل است كه ممكن است خاصيت لينت آلو مربوط به آن باشد ولى بههرحال الياف گياهى قابل حل در آلو تمام جواب مسئله نيست، زيرا آب آلو و عصارۀ آلو كه تقريبا فاقد الياف گياهى است نيز ملين خوبى است.

در سالهاى u200a١٩۵٠u200a و u200a١٩۶٠u200a مركز تحقيقات ناحيهاى غرب وزارت كشاورزى امريكا تلاش علمى زيادى نمود كه اين رمز و معما را كشف نمايند و در آزمايشهايى مقدار زيادى بىحساب آلو خشك از نوع آلو خشك كاليفرنيا به نام سانتاكلارا به موشهاى آزمايشگاهى خوراندند. دكتر يوسف كورس ^u200a١u200aيكى از محققان آن مركز مىگويد البته موشها آثار لينت محسوسى نشان دادند و ملين بودن آلو كاملا منعكس گرديد ولى مادۀ شيميايى فعّال موجود در آلو كه خاصيت لينت از آن ناشى مىشود باز هنوز مجهول بود. پس از اينكه محققان وزارت كشاورزى امريكا صدها آزمايش بعمل آوردند، سرانجام بهترين حدس دانشمندان اين شد كه شايد وجود قند يا منيزيم در آلو منشأ اين خاصيت باشد.

دكتر سيدنى ماسرى ^u200a٢u200a، كارشناس بيوشيمى مركز تحقيقات وزارت كشاورزى امريكا، كه روى اين طرح تحقيقات كار مىكرد تقريبا متقاعد شده است كه مادۀ شيميايى فعّال آلو در مورد خاصيت لينت آن منيزيم معدنى موجود در آن است. اگر اين نظر صحيح باشد بار ديگر ثابت مىشود مادۀ شيميايى كه از يك خوراك طبيعى جدا و خارج شود از نظر خواص دارويى مثل وقتى كه در عصارۀ طبيعى آن خوراك خورده شود نمىباشد. مثلا شير منيزى يك مليّن معروف است ولى مغزهاى گياهى كه مقدار زيادى منيزيم دارند به هيچ وجه ملين نيستند. در همين راستا در آزمايش حيرتآور ديگرى كه محققان وزارت كشاورزى امريكا، مادۀ شيميايى فسفات آمونيوم و منيزيم را از آلو جدا و خارج كردند خاصيت لينت آلو تقريبا به صفر رسيد، ولى وقتى كه منيزيم تصفيهشدۀ آلو را به موش دادند نيز هيچ لينت مزاجى نشان نداد.

با اين آزمايشها به نظر مىرسد مادۀ فعّال شيميايى مربوط به لينت مزاج در آلو فقط وقتى كه در آلو خورده شود خاصيت لينت را نشان مىدهد. دكتر ماسرى معتقد است منيزيم ما دام كه در آلو وجود دارد و با ساير مواد شيميايى موجود در آلو قفل شده است آن خاصيت لينت را نشان مىدهد. به همين دليل هلو و زردآلو كه مقدار زيادى منيزيم دارند نيز ميوههاى ملين ملايمى هستند. دكتر ماسرى معتقد است مواد فعّال شيميايى آلو اثرش نظير اثر سولفات منيزيم مىباشد. به اين ترتيب كه از جدار كولون آب گرفته و به داخل رودۀ بزرگ مىريزد و موجب رقيق شدن محتويات رودۀ بزرگ و تسهيل دفع مىشود. اين تحقيقات ديگر دنبال نشده زيرا فكر مىكنند نتايج حاصله با هزينۀ زيادى كه انجام مىشود متناسب نيست. بههرحال براى اينكه مبادا مردم به نيروى درمانى آلو شك ببرند به آزمايش زير كه مركز تحقيقات پيرىشناسى اسكس بلويل ^u200a١u200aدر نيوجرسى انجام داده، توجه نماييد:

رئيس اين مركز تحقيقات كه كارشناس رژيمهاى غذايى و پزشك و دانشمند تغذيه است به اين فكر افتاد كه u200a٣٠٠u200a نفر بيمار مسنّ را كه اغلب آنها دچار يبوست بوده و هر روز قرص ملين مىخوردند، داروى آنها را قطع نمايد و به جاى آن هر روز u200a٢٠u200a گرم سبوس از انواع سبوس كه داراى مقدار زيادى الياف گياهى است به آرد يولاف صبحانۀ آنها اضافه كند. اين كار باعث شد كه u200a۶٠u200a درصد بيماران بدون قرص ملين روبراه شدند و براى بقيۀ u200a۴٠u200a درصد ديگر علاوه بر رژيم بالا هر روز نصف پيمانه يعنى در حدود u200a١٠٠u200a گرم عصارۀ خشك آلو خشك مخلوط با كمى سوس سيب به غذاى آنها اضافه نمودند، يك سال بعد u200a٩٠u200a درصد آنها احتياجى به قرص ملين نداشتند و از اين رژيم ساده استفاده مىكردند و پس از اينكه دورۀ كوتاه نفخ و گاز و ناراحتىهاى رودهاى را كه معمولا در اوايل شروع رژيم سبوس و آب آلو براى اشخاص ايجاد مىشود گذراندند، تمام آنها اظهار مىداشتند كه كمكم احساس راحتى مىكنند و در نتيجه اجراى اين طرح حدود u200a۴۴٠٠٠u200a دلار كه در هر سال براى خريد قرصهاى ملين صرف مىشد به نفع مركز تحقيقات پيرىشناسى اسكس صرفهجويى شد.

توجه و توصيه:

u200a١u200a. در ابتداى شروع رژيم آلو و آب آلو اشخاص ممكن است احساس امتلا و پرى و نفخ و گاز و انواع ديگر ناراحتىهاى رودهاى و معدى نمايند. ولى پس از چندى رودهها خود را با اين شرايط تطبيق داده و اين عوارض در مدت كوتاهى شايد ظرف u200a۴u200a-u200a٣u200a هفته رفع مىشود.

u200a٢u200a. در آغاز رژيم سعى شود از خوردن مقدار زيادى آلو خوددارى شود و بهتر است هميشه با مقدار كمى شروع و بتدريج اضافه شود. مثلا روزى u200a٣۵u200a-u200a٣٠u200a گرم اضافه شود تا وقتى كه وضع لينت مزاج طبيعى شود.

گونههايى از آلوى وحشى بهطور خودرو در ايران مىرويد كه به نام آلوچه معروف هستند و با نامهاى آلو وحشى يا آلوى برى در كتب طب سنتى آمده است كه به ذكر معروفترين آنها بهطور مختصر مىپردازيم.