ازگيل

بهطور كلى در ايران ازگيل گفته مىشود و در مناطق شمال ايران كه بهطور وحشى در جنگلها مىرويد با نامهاى محلى شناخته مىشود از جمله در آستارا «ازگيل» ، در طوالش «سر، زر و ترشهسر» ، در اطراف رشت «ترشهسر» ، در رامسر و شهسوار «ترشهكنس» ، در راميان «تالاسگور» ، در گيلان و مازندران «كنسكنوس» و در گرگان و كجور «كندز و كندس» . به عربى «نلكا» ، «زعرور» ، «كنوس طبرى» ، «ينىدنيا» و «مشملا» ناميده مىشود. به فرانسوى Neflier و به انگليسى Medlar و Medlar tree گفته مىشود. درختى است از خانوادۀ Rosaceae ، نام علمى آن Mespilusgermanica L. و مترادفهاى آن Mespilus communis Guldenst. و Pyrus germanica L. و Mespilus vulgaris Rchb. و Ostinia mespilus,Clairv از طرف گياهشناسان مختلف نامگذارى شده است.

مشخصات

ازگيل درخت كوچكى است كه ارتفاع آن حدود u200a۶u200a متر، شاخههاى آن خاردار، در جوانى خزى و رفتهرفته صاف مىشود. از مشخصات اختصاصى آن اين است كه داراى ريشهاى عمودى و پوست خاكسترى نقرهاى است. برگهاى آن بيضى كمى كشيده نوكتيز كنارۀ برگها بىدندانه يا چند دندانه دارد و ابعاد آن u200a١٣u200a-u200a١٠u200a*u200a۵u200a-u200a٣u200a سانتىمتر تغيير مىكند. روى برگ سبز تيره پشت برگ سبز خاكسترى. گلهاى آن سفيد درشت منفرد بدون پايه و ميوۀ آن گرد و كروى و گاهى گلابىشكل و قهوهاىرنگ است. روى پوست ميوه كركهاى نمدى مخملى و عدسكهاى سفيد ديده مىشود. ابعاد ميوه در حد گيلاس تا گردو مىباشد. چوب آن سخت و به رنگ حنايى روشن است.

از چوب آن روستاييان عصا و داس و چوبدستى درست مىكنند. چوبدستى پرگره درويشان معمولا از چوب ازگيل تهيه مىشود.

ازگيل در تمام جنگلهاى شمال ايران از ارسباران تا گلىداغ و چناران از بجنورد و در تمام ارتفاعات سواحل دريا تا ارتفاعات بالاى جنگل انتشار دارد. در دامنههاى جنوبى البرز در درۀ كرج و مناطق استپى نيز ديده مىشود.

در مناطق خشك براى تكثير ازگيل از پيوند آن روى پايۀ زالزالك يا وليك ^u200a١u200aاستفاده مىشود. گاهى نيز در خاكهاى غنى و قوى مىتوان ازگيل را روى پايۀ گلابى پيوند زد (البته بندرت) و در زمينهايى كه خاك زيرين آن مرطوب است، روى پايۀ به پيوند مىزنند. نوع پيوند شكمى است كه در تابستان انجام مىشود.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در پوست درخت و برگ و ميوۀ ازگيل مقدار زيادى تانن وجود دارد. به علاوه ميوۀ ازگيل داراى لعاب و مقدارى قند و در حدود u200a١u200a درصد اسيدهايى نظير ماليك اسيد ^u200a١u200aو سيتريك اسيد ^u200a٢u200aو. . . مىباشد.

خواص و كاربرد

ازگيل طبق نظر حكماى طب سنتى از نظر طبيعت سرد و خشك است و با تانن قابل ملاحظهاى كه دارد مقوى و قابض است. ورم روده را كاهش مىدهد و در رفع اسهالهاى ساده بسيار مؤثر است. اگر نارس باشد بيشتر قابض است و براى جلوگيرى از خونريزى مفيد است. از جوشاندۀ برگ ازگيل كه u200a۵٠u200a گرم برگ را در هزار گرم آب بجوشانند بصورت غرغره براى فرونشاندن ورم مخاط گلو و ناراحتيهاى حلق و گلو استفاده مىشود.

شربت ازگيل: در حدود u200a٢٠٠u200a گرم ازگيل نارس را، پوست و هسته خارج كرده و گوشت آن را قطعهقطعه مىنمايند و در يك ليتر آب در حدود u200a٢٠u200a-u200a١۵u200a دقيقه مىجوشانند و پس از آن در حدود u200a۵٠u200a گرم برگ تازۀ ازگيل به آن اضافه كرده به مدت u200a۵u200a-u200a۴u200a ساعت دم مىكنند و بعدا قند اضافه مىنمايند تا به شكل شربت غليظ درآيد، از اين شربت يكى دو فنجان در شبانهروز براى رفع حالت اسهالى و جمع شدن شكم به بچهها مىدهند و خيلى مفيد است.