پرتقال

به فرانسوى Orange و به انگليسى Orange ناميده مىشود. ميوۀ درختى است كه درخت آن را به فرانسوى Agrume وOranger و Oranger commun و به انگليسى Orange tree و Common orange گويند. گياهى است از خانوادۀRutaceae ، نام علمى آن Citrus sinensis) L. (osbeck. و مترادفهاى آن Citrus aurantium L. و Citrus aurantium L. var sinensis L. مىباشد.

مشخصات

پرتقال درختى است يا به عبارت بهتر درخت كوچكى است داراى برگهاى سبز، گلها و ميوۀ آن معطر و گلهاى آن به رنگ سفيد و ميوۀ آن متوسط در برخى ارقام درشت، پوست آن نارنجى كمى ناصاف، گوشت آن شيرين و يا ترش و شيرين و بسته به ارقام مختلف داراى رنگ زرد و زرد تيره و قرمز مىباشد.

درخت پرتقال و بهطور كلى مركبات درجۀ حرارت پايين را تحمل نمىكنند و بايد در مناطق با آب و هواى مديترانهاى با زمستانهاى نسبتا گرم كاشته شوند.

ارتفاع از سطح درياى بيش از u200a۴٠٠u200a متر براى اين درخت مناسب نيست و درجۀ حرارت كمتر از u200a۵u200a-u200a۴u200a درجۀ زير صفر سانتىگراد در مدت طولانى به آنها صدمه مىزند.

در مناطق شمال ايران و در جنوب ايران كاشته مىشود. ارقام مختلف پرتقال را با پيوند شكمى روى پايههاى نارنج كه از بذر حاصل شده باشند به دست مىآورند. در برخى موارد براى به دست آوردن ارقام جديد با كاشتن بذر پرتقال نيز براى تكثير آن استفاده مىشود. نهالهاى بذرى خيلى دير بارور مىشوند ولى پوست ميوۀ آنها نازكتر و طعم آنها نيز شيرينتر مىشود.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى پرتقال منبع غنى از ويتامين C مىباشد. در پوست آن اسانس يافت مىشود كه داراى دى-ليمونن ^u200a١u200a، دسايكليك آلدئيد ^u200a٢u200aلينالول ^u200a٣u200a، دىال- ترپى نئول ^u200a۴u200aو. . . مىباشد. اسانس روغنى فرار كه از گلهاى آن گرفته مىشود به اسانس نرولى ^u200a۵u200aمعروف است و اسانسى كه از برگ و سرشاخهها گرفته مىشود، اسانس پتىگرين ^u200a۶u200aناميده مىشود.

در برگهاى آن مواد ال-استاچيدرين ^u200a٧u200a، گليكوزيد ^u200a٨u200aو هسپريدين ^u200a٩u200aوجود دارد.

در هريك صد گرم پرتقال خام پوستكنده مواد زير موجود است:

آب u200a٨۶u200a گرم، پروتئين u200a١u200a گرم، چربى u200a٢u200a/u200a٠u200a گرم، هيدراتهاى كربن u200a١٢u200a گرم، كلسيم u200a۴١u200a ميلىگرم، فسفر u200a٢٠u200a ميلىگرم، آهن u200a۴u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، سديم u200a١u200a ميلىگرم، پتاسيم u200a٢٠٠u200a ميلىگرم، ويتامين A u200a٢٠٠u200a واحد بينالمللى، تيامين u200a١u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، رايبوفلاوين u200a٠۴u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، نياسين u200a۴u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، ويتامين C 50 ميلىگرم.

در هريك صد گرم پوست پرتقال خام مواد زير موجود است:

آب u200a٧٢u200a گرم، پروتئين u200a۵u200a/u200a١u200a ميلىگرم، چربى u200a٢u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، هيدرات كربن u200a٢۵u200a گرم، كلسيم u200a١۶١u200a ميلىگرم، فسفر u200a٢١u200a ميلىگرم، آهن u200a٨u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، سديم ٣u200a ميلىگرم، ويتامين A u200a۴٢٠u200a واحد بينالمللى، تيامين u200a١٢u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، رايبوفلاوين u200a٠٩u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، نياسين u200a٩u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، ويتامين C u200a١٣۶u200a ميلىگرم و پتاسيم u200a٢١٢u200a ميلىگرم.

خواص-كاربرد

پوست و آب پرتقال مقوى معده، معطر، بادشكن و ضد عوارض كمى ويتامين C و ضد قى و ضد سم و مدر و نرمكنندۀ سينه است. خوردن جوشاندۀ پوست آن براى آرام كردن سرفه، سرماخوردگى و سوء هاضمه مفيد مىباشد. پوست لهشدۀ آن به عنوان مرهم براى اكزما و ناراحتىهاى پوست بدن نافع است. جوشاندۀ برگهاى پرتقال مانند ساير مركبات براى شستوشوى ورمها و كاهش درد آنها نافع است.

پرتقال بهطور كلى ضد اسپاسم و آرامبخش است.

اسانس پرتقال اثر ضدعفونىكننده دارد و از پوست آن گرفته مىشود و چون خيلى زود فاسد مىشود، هميشه بايد تازه مصرف شود و اگر نگهدارى شود براى مدت كم در جاى تاريك و خنك بايد گذارده شود.

تحقيقات خود دريافتهاند كه پرتقال و ساير انواع مركبات در كاهش كلسترول مؤثر مىباشند. پژوهشهاى متعددى نشان مىدهد كه پكتين ^u200a١u200aيعنى مادۀ اليافى كه در پوست و پيه و ورقههاى نازك بين قسمتهاى داخل پرتقال و گريپفروت وجود دارد كلسترول را در انسان و جانوران كاهش مىدهد. تحقيقات جديد ديگرى نشان مىدهد كه پرتقال بخصوص عصارۀ پرتقال ضد عفونتهاى ويروسى است. در يك تحقيق بسيار جالب، پژوهشگران دانشگاه فلوريدا، پس از اينكه گروهى را از طريق بينى با ويروس بيمارى سرخجه ^u200a٢u200a(سرخك آلمانى) آلوده نمودند، به نيمى از گروه روزانه يك ليتر آب پرتقال طبيعى تازه دادند و از رژيم غذايى نيم ديگر بكلى عصارۀ پرتقال و هرگونه ويتامين به صورت طبيعى يا مكمل را قطع نمودند و در نتيجه مشاهده كردند، گروهى كه پس از آلوده شدن از عصارۀ پرتقال استفاده كردهاند با عفونت ويروسى مقاومت نشان داده و علايم بيمارى در جهاز هاضمه خيلى كم و خفيف و در خون آنها پادتنهاى جنگنده با ويروس سرخجه بسرعت ظاهر شده بودند.

محققان اين خاصيت عصارۀ پرتقال را نه فقط مديون ويتامين C موجود در آن بلكه مديون وجود يك تركيب ناشناخته ضد ويروس قوى در عصارۀ پرتقال نيز مىدانند.

دانشمندان ديگرى در تحقيقات خود دريافتهاند كه پوست پرتقال براى كشتن باكترىها و قارچها نيز كمك مىكند و در كاهش كلسترول نيز مؤثر است.

توصيه: در مواردى كه هدف كاهش كلسترول و تأمين سلامت شريانها مىباشد براى اينكه از حد اكثر نيروى درمانى پرتقال استفاده شود توصيه مىشود كه پرتقال و گريپفروت با پيه سفيد زير پوست و ورقههاى نازك بين قسمتهاى داخل پرتقال كه همه داراى پكتين هستند يكجا بهطور كامل خورده شود.

تناقض: در يك بررسى در كانادا آب پرتقال كه از سوپرماركتها در داخل شيشه يا ظروف ديگر خريده و آزمايش كردهاند هيچگونه آثار ضد ويروسى نشان ندادند.