فندق (درخت)

نام درختچهاى است كه در كتب طب سنتى با نامهاى «بندق» ، «جلّوز» و «جلّوز» آمده است به فرانسوى Noisetier Commun و Avelinier و Coudrier commun و به انگليسى Hazel nut tree و Filbert tree و Common hazel گفته مىشود. ميوۀ آن فندق است كه به فرانسوى Noisette و Aveline و به انگليسى Filbert و Hazel nut گويند. گياهى است از خانوادۀ Corylaceae نام علمى آن Corylus avellana L. يا Corylus avelana و مترادفهاى آن Corylus silvestris Salisb. و Corylus grandis) Drayand. (Ait. مىباشد.

در ايران بهطور كلى «فندق» گفته مىشود ولى در ارسباران و اردبيل نام محلى آن «فندخ» است. به هندى فينداك گفته مىشود.

مشخصات

فندق درختچهاى است به ارتفاع u200a۵u200a متر با جوانههاى تخممرغى شكل برگهاى آن به ابعاد u200a١٣u200a-u200a۶u200a*u200a١٠u200a-u200a۵u200a سانتىمتر تقريبا گرد يا بيضى متمايل به دايره، قاعدۀ برگها قلبى نامتقارن، دندانهدار، پشت برگها كركدار با دمبرگى به طول u200a١۵u200a-u200a۵u200a ميلىمتر.

شاتونهاى نر فندق منفرد به طول u200a۶u200a-u200a۵u200a سانتىمتر آويزان و گل مادۀ كوچك منفرد به رنگ صورتى.

ميوۀ آن گرد شبيه تخممرغ كمى كروى به قطر u200a۵u200a/u200a٢u200a-u200a۵u200a/u200a١u200a سانتىمتر كه روى آن را كاسبرگهاى سبز پوشانيده است.

درخت فندق يا درختچۀ فندق بومى اروپا و آسياى صغير و قفقاز است در ايران در جنگلهاى ارسباران، آستارا، طوالش، دينوچال، طارم، زنجان و همچنين در گلىداغ به حالت خودرو ديده مىشود.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى پوست درختچه داراى ليگنوسريل الكل ^u200a١u200a، بتولينول ^u200a٢u200aو سيتوسترول مىباشد. برگهاى آن داراى در حدود u200a٢u200a درصد ميريستروزيد اسيد ^u200a٣u200aو آلانتوئيك اسيد ^u200a۴u200aاست. مغز ميوۀ آن از فسفر غنى است و داراى u200a۵۵u200a-u200a۵٠u200a درصد روغن ثابت بسيار خوشبو و معطرى است.

از نظر مواد معدنى و ويتامينها در هريك صد گرم مغز فندق مواد زير وجود دارد:

آب u200a٨u200a/u200a۵u200a درصد، پروتئين u200a۶u200a/u200a١٢u200a درصد، چربى در حدود u200a۶٠u200a درصد، خاكستر u200a۵u200a/u200a٢u200a درصد، كلسيم u200a٢٠٩u200a ميلىگرم، فسفر u200a٣٣٧u200a ميلىگرم، آهن u200a۴u200a/u200a٣u200a ميلىگرم، سديم u200a٢u200a ميلىگرم، پتاسيم u200a٧٠۴u200a ميلىگرم، تيامين u200a۴۶u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، نياسين u200a٩u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، انرژى غذايى u200a۶٣۴u200a كالرى و هيدرات كربن u200a١۶u200a درصد.

خواص و كاربرد

در هندوستان مغز فندق تونيك و مقوى معده و مبهى است. فندق از درختان دمبلانزا مىباشد (به بخش قارچ و دمبلان مراجعه شود) .

فندق از نظر طبيعت طبق نظر حكماى طب سنتى گرم و خشك است و تمام اعضاى درخت اعم از شكوفه و برگ آن قابض است، بخصوص پوست و غشاى بين پوست و مغز آنكه بسيار خشك و قابض و يابس است. از نظر خواص، نيروى جنسى را افزايش مىدهد و مقوى رودهها و براى دفع سموم سرد مفيد است. اگر ناشتا يا بعد از غذا و با انجير و سداب و عسل مخلوط خورده شود، براى گزيدن عقرب نافع است.

خوردن u200a٣٠u200a گرم آن با عسل براى سرفۀ مزمن، كمك به خارج كردن اخلاط سينه و ريه، تقويت نيروى جنسى مفيد است و بودادۀ آن با كمى فلفل موافق سينه و ريه و با انيسون براى خفقان، سوزش مجراى ادرار، تقويت نيروى جنسى، دفع سموم سرد و زهر عقرب مفيد است. ضماد پوست سوختۀ آن با پيه خوك براى جلوگيرى از ريزش مو و ساييده آن با روغن زيتون براى رفع موى زايد در پلك چشم نافع است.

اسراف در خوردن آن ايجاد باد و نفخ مىكند. مضر معده است و قى ايجاد مىكند، براى رفع آن سردمزاجان بايد با آب و عسل و گرممزاجان با سكنجبين بخورند. مغز سفيد بىپوست نازك آن زودهضم و غير مقشر و با پوست آن شكم را بند مىآورد و سردرد ايجاد مىكند. براى رفع ناراحتى آن بايد شكر خورده شود مقدار خوراك آن تا u200a٨٠u200a گرم است. در استعمال خارجى اگر جوشاندۀ u200a۵٠u200a گرم پوست درخت فندق در هزار گرم آب مخلوط و با سركه جوشانده شود براى درمان زخمهاى واريسى بسيار نافع است. خوردن جوشاندۀ u200a٢٠u200a گرم پوست در هزار گرم آب براى تنظيم قاعدگى و قطع خون در فواصل قاعدگى مفيد است.

روغن فندق گرم و خشك است و براى سرفه سرد و درد سينه و كبد كه از سردى باشد و ماليدن آن براى رفع سموم گزيدن عقرب و رتيلا نافع است. پوست سبز فندق بسيار قابض و يابس است و همينطور اگر يك گرم غشاى نازك بين پوست و مغز آن خورده شود اسهال كهنه را قطع مىكند.

فندق براى پايين آوردن فشارخون مفيد است و چون مواد قندى آن كم است و درعينحال مواد معدنى قابل ملاحظهاى دارد براى اشخاص مبتلا به بيمارى قند، مغز مناسبى است.

«چغالۀ فندق» يا «ميوۀ فندق سبز» و تازه با پوست را به فرانسوى Coquerelle و به انگليسى Fresh hazelnut گويند. از آن به صورت كنسرو در سركه يا ترشى چغالۀ فندق استفاده مىشود و خيلى مفيد است.