پسته (درخت)

در كتب طب سنتى با نام (فستق) آمده است به فرانسوى Pistachier و Pistachier commun و Pistachier vrai و به انگليسى Pistachio و Pistacio و Pistacionut tree گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ Anacardiaceae ياTerebinthaceae . نام علمى آن Pistacia vera L. و نامهاى مترادف آن در بعضى مدارك فنى Pistacia reticulataWilld. و Pistacia narbonensis L. و Pistacia trifolia L. از طرف گياهشناسان مختلف گفته شده است.

مشخصات

پسته، درخت كوچكى است كه بلندى آن كمتر از u200a۵u200a متر، برگهاى آن مركب با u200a۵u200a-u200a٣u200a برگچه و هر برگچه تخممرغى، نوكتيز، براق، چرمى، صاف و روى برگ به رنگ سبز روشن و پشت برگ سبز مات به ابعاد u200a١٠u200a-u200a۵u200a*u200a۶u200a-u200a٣u200a سانتيمتر. گلهاى آن گروهى خوشهاى ميوۀ آن تخممرغى نوكدار است. درخت پسته دو پايه است و پايههاى نر و پايههاى مادۀ جداگانه دارد.

تكثير اين درخت از طريق كشت بذر يا خوابانيدن و يا پيوند آن روى پستههاى وحشى انجام مىشود. در باغهاى پسته بايد دقت شود به نسبت كافى از درختان پايههاى نر نيز براى بارورى پايههاى ماده كاشته شود.

درخت پسته در شمال سوريه، شمال عراق، آسياى صغير و افغانستان انتشار دارد و در مناطق مديترانه، تركيه، ايران، شمال عراق و اخيرا در بعضى كشورهاى ديگر نظير امريكا نيز كاشته مىشود.

پستۀ وحشى در ايران در ارتفاعات زاگرس تا بلوچستان مىرويد. در جنگلهاى كردستان، باختران، لرستان، فارس، كرمان، جيرفت، بلوچستان، سيستان، خراسان و حوالى يزد ديده مىشود. در كرمان و قزوين در سطح وسيع و كموبيش در ساير مناطق ايران كاشته مىشود.

ميوۀ پسته كه بيشتر قسمت مستعمل آن است داراى پوست خارجى نرم و سبز مايل به بنفش و زير آن پوست سخت سفيدى است كه همان پوست پستۀ خشك است. داخل آن مغز پسته قرار دارد و سطح مغز را پوستۀ بسيار نازكى پوشانيده كه آن را جفت مىنامند.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در هريك صد گرم مغز پسته مواد زير وجود دارد:

آب u200a٣u200a/u200a۵u200a گرم، پروتئين u200a٣u200a/u200a١٩u200a گرم، مواد چربى u200a٧u200a/u200a۵٣u200a گرم، هيدراتهاى كربن u200a١٧u200a گرم، خاكستر u200a٧u200a/u200a٢u200a گرم، كلسيم u200a١٣١u200a ميلىگرم، فسفر u200a۵٠٠u200a ميلىگرم، آهن u200a٣u200a/u200a٧u200a ميلىگرم، پتاسيم u200a٩٧٢u200a ميلىگرم، ويتامين A u200a٢٣٠u200a واحد بين المللى، تيامين u200a۶٧u200a/u200a٠u200a ميلىگرم و نياسين u200a۴u200a/u200a١u200a ميلىگرم.

خواص-كاربرد

مغز پسته از نظر طبيعت طبق نظر حكماى طب سنتى گرم و خشك است و عدهاى آن را گرم و كمى تر مىدانند. از نظر خواص معتقدند كه براى ازدياد جنسى و تقويت ذهن مفيد است و همچنين براى تسكين سرفه و آرامش قلب و خفقان و سردى كبد و باز كردن انسداد و گرفتگى مجارى كبد و تقويت معده نافع است، خصوصا اگر مغز آن با پوسته نازك روى مغز خورده شود.

پوستۀ سبز خارجى ميوۀ پسته سرد و خشك است. جويدن آن در دهان براى استحكام دندان و لثه و خوشبو كردن دهان و التيام زخم داخل دهان مفيد است.

قى و سكسكه و اسهال را رفع مىكند. اگر پوست سفيد سخت آن را در آب بجوشانند و در جوشاندۀ آن بنشينند براى مقعد بيرون آمده نافع است. ريختن آب جوشاندۀ پوست و برگ درخت روى موضع مورد نظر براى رفع درد مقعد و رحم و جرب و خارش مقعد نافع است.

مغز آن و چربى مغز آن براى معده مضر است خصوصا اگر پوستۀ نازك روى مغز هم گرفته شده باشد، براى رفع عوارض آن بايد زردآلو خورد. اگر اسراف در خوردن مغز پسته شود عوارض ناراحتكننده دارد و از بدن دانههاى قرمز بيرون مىريزد، در اين قبيل موارد بايد سركه و انار ترش و برگه زردآلوى ترش خورد.

بزغنج

در كتب طب سنتى با نام «بزغنج» يا «بزغند» آمده است و آن ثمر درخت پسته است كه مغز نبسته است. خواص اين پوست بدون مغز با خواص پوست با مغز آن متفاوت است از نظر طبيعت سرد و خشك است و داراى مقدار زيادى تانن مىباشد و دباغان از آن براى دباغى پوست حيوانات استفاده مىكنند.

در طب سنتى چين ^u200a١u200aبراى پسته بخشى آمده است به عنوان گياهى كه از خارج و به احتمال قوى از ايران وارد چين شده و در منطقه Lingnan در چين كاشته مىشود و در رديف گياهان طبى از آن استفاده مىشود.

در چين مغز پسته را نرم كرده و براى رفع اسهال خونى مىخورند. چينىها معتقدند كه پوست درخت پسته براى تقويت بنيان زنانگى مؤثر است و از جوشاندۀ آن براى رفع خارش اعضاى تناسلى زن استفاده مىشود.