آفتابگردان

به فرانسوى: Helianthe و Helianthe annuel و Touesol و Fleur du soleil و Grand soleil و به انگليسىSunflower گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ Compositae نام علمى آن Helianthus annuus L. مىباشد.

مشخصات

گل آفتابگردان گياهى است يكساله با ساقههاى قوى و محكم كه بلندى آن u200a۵u200a/u200a٢u200a-u200a٢u200a متر نيز مىرسد. برگهاى آن پهن نوكتيز و دندانهدار يا بىدندانه و پوشيده از كرك است. گلهاى آن به شكل طبق، دايرهاى شكل بزرگ به قطر u200a۵٠u200a-u200a۴٠u200a سانتيمتر كه دور آن را زبانههاى زرد فراگرفته است. تخم يا دانههاى آن معمولا به رنگ تيره يا سياه مىباشد و مغز آن سفيد است. واريتههاى مختلفى با دانههاى سفيد و ابلق نيز وجود دارد. گل آفتابگردان از گياهان با دانههاى روغنى است.

كاشت تخم گل آفتابگردان در اوايل بهار انجام مىگيرد. خاك بايد عميق و غنى باشد و تخمها را به فواصل حدود u200a۵u200a/u200a٠u200a متر از يكديگر مىكارند. برداشت تخم در اوايل پاييز مىباشد.

مغز تخم آفتابگردان در حدود u200a۵٠u200a درصد وزن تخم را تشكيل مىدهد و بسته به واريتههاى مختلفه u200a۵٠u200a-u200a۴٠u200a درصد روغن دارد. روغن تخم آفتابگردان از روغنهاى خوراكى مطبوع و مايع است زيرا قسمت عمده يعنى در حدود u200a۵٧u200a درصد آن را لينولئين ^u200a١u200aتشكيل مىدهد و درعينحال روغن آفتابگردان جزء روغنهاى سيكاتيو است و از اين جهت شبيه روغن كتان مىباشد و در نقاشى و صنايع رنگرزى كاربرد دارد.

كنجالۀ تخم آفتابگردان كه پس از روغنگيرى باقى مىماند داراى در حدود u200a١٢u200a-u200a١٠u200a درصد مواد ازته است لذا خوراك دام خوبى است، به علاوه برگهاى گياه و ساقههاى نازك سبز گياه نيز چون مواد آلبومى نوئيدى قابل ملاحظهاى دارد براى گاو شيرى علوفۀ خوبى مىباشد.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در گياه آفتابگردان كلروژنيك اسيد و در برگهاى آن كاروتن و لوتئين وجود دارد. در برگ و شاخههاى سبز آن حدود u200a١٧u200a درصد مواد ازته يافت مىشود.

در روغن تخم آفتابگردان در حدود u200a۵٧u200a درصد لينولئين و u200a٣٣u200a درصد اولئين ^u200a٢u200aو مقدار كمى پالميتين ^u200a٣u200aو استهآرين ^u200a۴u200aو آراشيدين ^u200a۵u200aو ساير مواد يافت مىشود.

طبق بررسى ديگرى روشن شده است كه روغن آفتابگردان از نظر اسيدهاى چرب اشباعنشده خيلى غنى است، بنابراين از روغنهايى است كه در رژيمهاى غذايى جاى بالايى دارد و تركيب آن از اين نظر به شرح زير است:

در هريك صد گرم از جمع اسيدهاى چرب موجود در تخم آفتابگردان:

اسيدهاى چرب اشباعشده:

Palmitic acid u200a۶u200a درصد

Stearic acid u200a۵u200a درصد

ساير انواع u200a١u200a درصد

اسيدهاى چرب اشباع نشده:

Oleic acid u200a٢١u200a درصد

Linoleic acid u200a۶۶u200a درصد

ساير انواع u200a١u200a درصد

وجود دارد به علاوه در روغن تخم آفتابگردان مخمرهايى نيز نظير ليپاز و فنولاز و ويتامين F يافت مىشود.

خواص-كاربرد

تخم آفتابگردان مدر و نرمكنندۀ سينه است، براى رفع ناراحتىهاى برونشها، ناراحتىهاى حنجره، صاف كردن صدا و ناراحتىهاى ريوى اثر شفابخشى دارد.

براى تسكين سرفه و در سرماخوردگى مفيد است و براى خنثى كردن سم عقرب نيز نافع مىباشد.

در چين مرسوم است طبق گل آفتابگردان را گرفته با گوش داخلى خوك باهم مىپزند و از جوشاندۀ آن پس از صاف كردن مىخورند براى رفع طنين يا صداهاى گوش نافع است [هو].

در شوروى از عصارۀ الكلى گلهاى تازۀ آفتابگردان و شاخههاى سبز آن براى رفع تب استفاده مىنمايند و در تبهاى مالاريايى كه در مقابل كنين مقاومت نشان مىدهند از اين عصاره مصرف مىكنند.