لوبياچشمبلبلى

به فارسى «لوبياچشمبلبلى» و نوعى از آن را «لوبياى گل» گويند. در كتب طب سنتى با نام «لوبياى بلدى» و به هندى «لوبا» گفته مىشود به فرانسوى Dolic a oeil noir يا Dolique a oeil noir و به انگليسى Black eye pea,Catjang,Cow peas گفته مىشود.

گياهى است از خانوادۀ بقولات Leguminosae و تا حال u200a٢٠u200a گونۀ مختلف از آن شناسايى شده است. گونۀ معروف و معمول آنكه براى مصرف ميوه و ثمر آن بهطور سبز يا خشك كاشته مىشود داراى نام علمى Vigna sinensis) L. (Savi. ex Hassk و مترادفهاى آن: Vigna catjang Walp. و Vigna cylindrica Skeels و Dolichos sinensis L. مىباشد.

سابقا اين گياه را گياهشناسان در جنس Dolichos طبقهبندى مىنمودند ولى فعلا معمول است كه آن را در جنس Vignaمىگذارند. در تعدادى از مدارك V. catjang را به عنوان نام اصلى ذكر مىكنند و در عدهاى نيز V. Cylindrica و بقيه را بعنوان نامهاى مترادف مىآورند.

مشخصات

لوبياى چشمبلبلى از نظر خانوادۀ گياهى نزديك به لوبيا است. گياهى است يكساله مختص مناطق گرمسير. ساقه آن قايم و افراشته، برگهاى آن مركب به طول حدود u200a١۵u200a سانتىمتر، برگچههاى آن نازك، بيضى، نوكتيز و داراى بريدگى است.

گلهاى آن زرد يا زرد مايل به قرمز كنار برگها ظاهر مىشود. ميوۀ آن نيام مانند لوبيا و غلاف آن دراز كه طول آن در بعضى ارقام مثلا در دوليك آسپرژ ^u200a١u200aتا u200a٩٠u200a سانتىمتر مىرسد كه در آن u200a۴٠u200a-u200a١٠u200a دانه قرار دارد. اين گياه در مناطق گرم آسيا و امريكا و جنوب اروپا و جنوب ايران و در هندوستان مىرويد، در ايران در بلوچستان مىرويد و در ساير مناطق گرم ايران پرورش داده مىشود. بسيار مقاوم به خشكى است.

موقع كشت آن چون بايد هوا گرم شده باشد تا برويد ديرتر از ساير ارقام لوبيا مىباشد و برداشت آن نيز مدتى پس از ساير ارقام لوبياهاى معمولى است. نام گونهاى كه در بلوچستان ايران مىرويد V. catjang Endl.) Hook. ( ذكر مىشود. ارقام مهم دوليك ^u200a٢u200aكه براى دانه يا گل كاشته مىشود بهطور مختصر عبارتند از:

u200a١u200a. لوبياى چشمبلبلى يا دوليك چشمسياه كه به فرانسوى Dolic a oeil noir يا Mougette و يا Bannette و به انگليسىCowpea و يا Black eye pea گويند نام علمى اينگونه همان است كه در اين بخش آمده ) Vigna catiang( به علاوه در كتب باغبانى نام اين رقم را Dolichos unguiculatus و يا Vigna unguiculata نيز مىنويسند.

u200a٢u200a. دوليك مارچوبهاى كه به فرانسوى Dolic asperge و به انگليسى Yard long bean يا Asparagus bean گويند اين رقم را با نام Dolichos sesquipedalis در كتب باغبانى مىنامند. اين رقم مخصوص هندوستان و امريكاى حاره است.

u200a٣u200a. دوليك ارغوانى يا لوبياى گل كه به فرانسوى Lablab و Dolic pourpre و به انگليسى Lablab و Hyacinth-beanگفته مىشود. اين رقم معمولا براى گل زيباى آن نيز كاشته مىشود و خواص دارويى نيز دارد.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در لوبياى چشمبلبلى وجود استيگماسترول ^u200a٣u200aتاييد شده و مىتواند به جاى سوژا استعمال شود و به علاوه داراى مقدار زيادى پروتئين (انواع آمينواسيدها) و نشاسته مىباشد.

در هر يكصد گرم لوبياى چشمبلبلى با غلاف سبز خام مواد زير موجود است:

آب u200a٨۶u200a گرم پروتئين u200a٣u200a/u200a٣u200a گرم، مواد چرب u200a٣u200a/u200a٠u200a گرم، هيدراتهاى كربن u200a٨u200a گرم، كلسيم u200a۶۵u200a ميلىگرم، فسفر u200a۶۵u200a ميلىگرم، آهن u200a١u200a ميلىگرم، سديم u200a۴u200a ميلىگرم، پتاسيم u200a٢١۵u200a ميلىگرم، ويتامين A u200a١۶٠٠u200a واحد بين المللى، تيامين u200a١۵u200a/u200a٠u200a ميلى گرم، نياسين u200a٢u200a/u200a١u200a ميلىگرم، رايبوفلاوين u200a١۴u200a/u200a٠u200a ميلىگرم و ويتامين C 33 ميلىگرم.

در هريك صد گرم دانۀ لوبياى چشمبلبلى خشك مواد زير موجود است:

آب u200a۵u200a/u200a١٠u200a گرم، پروتئين u200a٨u200a/u200a٢٢u200a گرم، مواد چرب u200a۵u200a/u200a١u200a گرم، هيدراتهاى كربن u200a۵۶u200a گرم، كلسيم u200a٧۴u200a ميلىگرم، فسفر u200a۴٢۶u200a ميلىگرم، آهن u200a٨u200a/u200a۵u200a ميلىگرم، سديم u200a٣۵u200a ميلىگرم، پتاسيم u200a١٠٢۴u200a ميلىگرم، ويتامين A u200a٣٠u200a واحد بين المللى، تيامين u200a١u200a ميلىگرم، نياسين u200a٢u200a/u200a٢u200a ميلىگرم، رايبوفلاوين u200a٢١u200a/u200a٠u200a ميلىگرم ويتامين C صفر ميلىگرم.

خواص-كاربرد

در چين از لوبياى چشمبلبلى گونه V. sinensis به عنوان تونيك، مقوى تسكيندهندۀ تشنگى استفاده مىشود و معتقدند كه براى اسهال نافع است و از تكرر ادرار جلوگيرى مىكند. خاكستر غلاف آن را داخل چاى، خوب مخلوط و دمكرده و براى تحريك درد زايمان به زنان مىدهند. از عصارۀ ساقه و برگ آن كه گرم شود به صورت قطره براى تسكين درد گوش مصرف مىشود. برگهاى خشك آن را به صورت گرد درآورده و مخلوط با زاج سفيد روى پستان مىگذارند تا از ترشح شير در پستان جلوگيرى شود. لوبياچشمبلبلى نفاخ است ولى كمتر از ساير اقسام لوبياها.

در هندوستان از دانۀ لوبياچشمبلبلى به عنوان مدر و براى تقويت معده استفاده مىشود و پخته و آبپز آن را مىخورند و معتقدند ضمن اينكه غذاى خوبى است براى از بين بردن كرم معده نيز مفيد است.

در چين مصرف وسيع دارويى گونه Dolichos lablab L. كه مترادف آن Lablab vulgaris Savi. مىباشد به شرح زير است.

اين گياه در اكثر مناطق حاره و نيمهحاره كاشته مىشود. در چين معمولا در اواخر تابستان غنچهها و گلهاى آن را جمعآورى و در سايه خشك مىكنند. اين دارو كمى شيرين كمى نيز گرم است و براى اختلالات حاصل از گرمازدگى تابستان به كار مىرود و ضمنا مخلوط گلها و ساقههاى قرمزرنگ گياه براى اسهال خونى تجويز مىشود. [چونگ يائوچى].

[استوارت]در كتابش بيشتر از خواص دارويى دانۀ آن سخن گفته ولى اضافه كرده است كه گلهاى آن در موارد ترشحات سفيد سوزاكى مهبل و ترشحات مفرط و خارج از اندازۀ خون در دوران قاعدگى منوراجيا ^u200a١u200aنيز تجويز مىشود. [روا*]نيز معتقد است كه از دانه و گلهاى آن يكسان به عنوان دارو استفاده مىشود.

[كروست و پتلو**]نظر دادهاند كه گلهاى آن به عنوان قاعدهآور و براى معالجۀ التهاب رحم يا مترىتيس ^u200a٢u200aتجويز مىشود، ولى در مورد دانههاى گياه در اكثر منابع آمده است كه به عنوان تونيك و مقوى معده [استوارت]، آرامبخش [تاناكاواوداشيما]، ضد اسپاسم براى معالجۀ كوليك و وبا [استوارت]، تببر، كاهشدهندۀ حرارت در موارد آفتابزدگى [استوارت كروست و پتلو**]قاعده آور [ابرت]ضد سم است و در موارد مسموميتهاى ناشى از خوردن الكل و ترياق و پادزهر براى مسموميتهاى گياهى [استوارت، ايشدويا]مفيد است، تشنگى را كاهش مىدهد [استوارت]بخصوص تشنگى در ديابت را تسكين مىدهد [ريد]به علاوه براى معالجه اسهال [استوارت]. و اسهال خونى مزمن [چيو]و روماتيسم [هاو]تجويز مىگردد. از برگهاى آن نيز در موارد فوق استفاده مىشود و همچنين از ضماد برگهاى گياه روى محل مارگزيدگى مىگذارند [كروست و پتلو**]. در شبهجزيرۀ مالايا براى رفع گوشدرد چند قطره از شيرۀ برگهاى گياه را در گوش مىچكانند [بركيل و هانيف**]. در اندونزى به شيرۀ حاصله از برگها و غلافشدۀ گياه آب اضافه كرده و با كمى رازيانه مخلوط مىكنند، نوشابۀ خنككنندۀ خوبى حاصل مىشود.

تركيبات شيميايى

در دانههاى گياه گلوكوكىنين كه يك انسولين گياهى است و تريپتوفان، آرژىنين، لينرين و تايروزين يافت مىشود [پتلو*].