ماش

به فارسى و در كتب طب سنتى با نام «ماش» نامبرده شده به فرانسوى Pasquier و Vesce و Vesce commune و به انگليسى Common vetch و Green mung bean و Tare گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ Leguminosae تيرۀ فرعى Papilionaeeae نام علمى آن Vicia sativa L. مىباشد.

مشخصات

گياهى است علفى، يكساله و دوساله و چندساله به بلندى u200a١u200a-u200a۵u200a/u200a٠u200a متر. ساقۀ آن زاويهدار و خزنده و كموبيش پوشيده از كرك. برگهاى آن مركب زوج، داراى u200a۵u200a-u200a٣u200a جفت برگچه كه منتهى به پيچك مىشوند. گلها منفرد و ارغوانى يا خوشهاى هستند. ميوۀ آن به شكل غلاف كموبيش دراز پوشيده از تار كه در آن تعدادى دانۀ ماش كوچك گرد و قهوهاى يا حنايى قرار دارد. اين گياه در شمال ايران و خرمآباد و همدان به حالت وحشى مىرويد و در مناطق مختلف ايران به طور پرورشى مىكارند. فلورا ايرانيكا معتقد است كه واريتههايى از ماش Vicia( ) sativa در ايران مىرويد.

به اين شرح:

u200a١u200a. Vicia sativa var sativa كه در شمال و غرب و جنوب ايران انتشار دارد.

u200a٢u200a. Vicia sativa Wulf. var cordata) Wulf(Arcangeli. كه در شمال و نواحى غرب ايران نظير بختيارى انتشار دارد.

u200a٣u200a. Vicia sativa L. var angustifolia L. كه در شمال و غرب و شرق و مركز ايران انتشار دارد.

ماش دو نوع دارد يكى نوع زمستان Vicia sativa dura و ديگرى واريتۀ بهاره Vicia sativa vealis .

براى تكثير ماش نوع زمستانى را در نيمۀ دوم مهرماه مىكارند و نوع بهاره در اوايل بهار كاشته مىشود.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در ماش وجود گلوكوزيد ويسيانين ^u200a١u200aو اسيد سيانيدريك HCN گزارش شده است.

بررسىها نشان مىدهد كه در هريك صد گرم گياه تازه u200a٢٠u200a ميلىگرم و در هر يكصد گرم گياه خشك u200a۵۴u200a ميلىگرم ارسنيك وجود دارد. ماش به سبب داشتن ارسنيك كمى تلخ است كه با جوشيدن ماش در آب نمكدار از بين مىرود. به علاوه از ماش مادۀ ويسين جدا شده است.

خواص-كاربرد

ماش از نظر طبيعت طبق نظر حكماى طب سنتى كمى سرد و خشك است و پوستكندۀ آن معتدل است. از نظر خواص لطيفتر از عدس و نفخ آن كمتر از عدس و باقلا و از اين جهت از ساير حبوب بهتر است. مواد مغذى آن زياد ولى ديرهضم است خصوصا كه پوست آن را گرفته باشند. ماش از غذاهاى تابستان و بهار در مناطق حاره و براى صاحبان مزاج گرم است زيرا مسكن حرارت و حدت و التهاب صفرا و خون است. ماش مقوى اعصاب و نيروى ديد چشم است و براى سردردهاى گرم و تبهاى گرم و حاد و امراض كليه نافع است. پختۀ پوست گرفتۀ آن با روغن بادام خونساز است و اگر با برگ خرفه، كاهو، جو پوستگرفته، سرمق يا مرزنگوش پخته شود براى تبهاى صفراوى نافع است. اگر ماش با پوست را با ترشك بپزند شكم را مىبندد.

از خواص ديگر ماش آن است كه با وجود سردى، سودا را تحريك نمىكند.

اگر منظور اين باشد كه به مزاج لينت داده شود بايد ماش پوستگرفته با آب عسل و روغن بادام شيرين پخته و خورده شود و اگر بخواهند ضمن اينكه شكم بسته مىشود حدت و حرارت خون و صفرا هم تسكين يابد بايد با آب انار ترش كه با پردههاى سفيد داخل انار فشرده و آب گرفته باشند و يا با سماق و روغن شيرين بپزند و بخورند.

ماش پوستگرفتۀ پخته براى سرفه و زكامهاى گرم نافع است.

ماش براى اشخاص سردمزاج و پيران و كسانى كه در معده آنها نفخ و گاز بسيار است مضر است، بخصوص پوستگرفتۀ آن و مضر دندان و قوۀ باه است و از اين نظر اشخاص سردمزاج بايد با ادويۀ گرم مانند زيره، دارچين، قرنفل، زنجبيل، مصطكى و خردل بخورند و در اشخاص گرممزاج با آب عسل يا با آب انار ترش و روغن بادام بخورند. ضماد پختۀ آن با سركه براى عوارض پوستى مانند جرب جراحتدار و ضماد پختۀ آن با آب براى رفع سستى اعضاى بدن و تسكين درد دندان مفيد است.

خوردن ماش در موارد تبهاى دانهدار مانند آبله و سرخك مفيد است.