باقلا

به فارسى «باقلا» و «باقلى» و در كتب طب سنتى با نامهاى «باقلا» و به عربى «فول» و «جرجر» ناميده مىشود به فرانسوى Feve و Grosse feve و Gourgane و انواع آن را Feve des champs و Feve des marais و Feve de Seville وFeve naine hative و Feve naine verte de Beck گويند و به انگليسى Faba و Fava bean و Broadbean و Double bean گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ Leguminosae تيرۀ فرعى Papilionaceae نام علمى آن Vicia faba L. و مترادف آن Faba vulgaris Moench. مىباشد.

مشخصات

گياهى است علفى يكساله مقطع ساقه آن مربع و ايستا و شياردار برگهاى آن متناوب و مركب با برگچههاى تخممرغى. گلهاى آن سفيد داراى لكههاى سياه و گاهى لكههاى بنفش. ميوۀ آن نيام و داراى غلافى پوشيده از كرك به طول u200a١۵u200a-u200a١٢u200a سانتىمتر و عرض u200a٣u200a-u200a٢u200a سانتىمتر دو طرف آن نازك و كمى خميده كه در هر غلاف تعدادى دانه قرار دارد. اعضاى هوايى گياه اعم از گل و سرشاخه گلدار و ميوه و تخم آن در طب سنتى موارد استعمال دارد.

تكثير باقلا با كشت بذر آن صورت مىگيرد به اين ترتيب كه اگر در زير شاسى خزانه گرفته مىشود مىتوان در دى و بهمن بذر را كاشت و اگر مستقيما در مزرعه اصلى كاشته شود مىتوان بذر را در اسفند و فروردين در هواى آزاد كاشت. فاصلۀ خطوط كاشت u200a۴٠u200a-u200a٣٠u200a سانتىمتر و در هر سوراخ چند بذر انداخته مىشود.

باقلا در اغلب مناطق ايران بخصوص در شمال كاشته مىشود.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى وجود u200a٠٢u200a/u200a٠u200a ميلىگرم ارسنيك در هر يكصد گرم دانۀ باقلا گزارش شده است و در خاكستر گياه u200a٣٠۴u200a/u200a٠u200a درصد اكسيد دو پلمب ) Pbo( است و ميوۀ باقلا داراى ال-تايروزين ^u200a١u200a، ال-دىاكسى فنيل آلانين ^u200a٢u200a، ويسين ^u200a٣u200aو كونويسين ^u200a۴u200aمىباشد. به علاوه مواد آلبومىنئيدى و مواد هيدروكربنه دارد. در ريشۀ ضخيم تازۀ آن گليسريك اسيد ^u200a۵u200aيافت مىشود. در گزارش ديگرى آمده است كه از گياه پايپهكوليك اسيد ^u200a۶u200aجدا شده است (در حدود u200a۴٣۵u200a/u200a٠u200a درصد) ]S. G. I. M. P[ .

در هريك صد گرم دانۀ باقلا نرسيدۀ سبز و خام كه از غلاف خارج شده باشد مواد زير موجود است:

آب u200a٧٢u200a گرم، پروتئين u200a۴u200a/u200a٨u200a گرم، مواد چرب u200a۴u200a/u200a٠u200a گرم، هيدراتهاى كربن u200a٨u200a/u200a١۵u200a گرم، خاكستر u200a١u200a/u200a١u200a گرم، كلسيم u200a٢٧u200a ميلىگرم، فسفر u200a١۵٧u200a ميلىگرم، آهن u200a٢u200a/u200a٢u200a ميلىگرم، سديم u200a۴u200a ميلىگرم، پتاسيم u200a۴٧١u200a ميلىگرم، ويتامين A u200a٢٢٠u200a واحد بين المللى، تيامين u200a٢٨u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، رايبوفلاوين u200a١٧u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، نياسين u200a۶u200a/u200a١u200a ميلىگرم و ويتامين C 30 ميلىگرم.

در هريك صد گرم دانه باقلاى رسيدۀ خام و خشك كه از غلاف خارج شده باشد مواد زير موجود است:

آب u200a٩u200a/u200a١١u200a گرم، پروتئين u200a٢۵u200a گرم، مواد چرب u200a٧u200a/u200a١u200a گرم، هيدراتهاى كربن u200a۵٢u200a گرم، خاكستر u200a١u200a/u200a٣u200a گرم، كلسيم u200a١٠٢u200a ميلىگرم، فسفر u200a٣٩١u200a ميلىگرم، آهن u200a١u200a/u200a٧u200a ميلىگرم، سديم، پتاسيم، ويتامين A u200a٧٠u200a واحد بين المللى، تيامين u200a۵٠u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، رايبوفلاوين u200a٣u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، نياسين u200a۵u200a/u200a٢u200a ميلىگرم و ويتامين C .

خواص-كاربرد

باقلا از نظر طبيعت تازۀ آن طبق نظر حكماى طب سنتى سرد و تر و خشك آن سرد و خشك است.

گل باقلا گرم است و باقلا را اگر با سركه و آب بپزند و با پوست بخورند اسهالهاى حاصل از زخم رودهها و اسهالهاى مزمن را قطع مىكند و آرد آن با روغن بادام و قند براى سرفه و خشونت سينه و حلق مفيد است و آب پخته باقلا براى رفع خشونت حلق و جلوگيرى از توليد سنگ مثانه و باز كردن گرفتگىها مفيد است و ضماد آرد باقلا مخلوط با آرد جو كه با سركه و نعنا پخته باشند براى كوفتگى و رفع ورم پستان كه در اثر انجماد شير باشد نافع است.

ضماد آرد آن با شنبليله و عسل براى تحليل و نرم كردن دمل و ورم بناگوش و ورم زير چشم و با گل خطمى براى ورم بيضه و ورمهاى گرم مفيد است. اگر باقلا را بكوبند بر هر عضو كه مايل باشند ببندند موى در آن عضو نمىرويد و موى را از روييدن بازمىدارد خصوصا اگر آن موضع را قبلا از موى پاك كرده باشند و اين ضماد را مكرر روى آن بگذارند. باقلا توليد نفخ و سنگينى سر و معده مىنمايد براى احتراز از اين عوارض بايد آن را پوست كنده و بجوشانند و آب آن را بريزند و سپس پخته و با روغن بادام و ادويه گرم مانند صعتر، فلفل، دارچين و قرنفل و پونه و انجدان بخورند خاكستر باقلا براى رفع عوارض پوست و آثار جرب سياه نافع است.

گل باقلا مدر و ضد تشنج است از دمكردۀ u200a۴٠u200a گرم گل باقلا در هزار گرم آبجوش براى دفع سنگ كليه و رفع قولنجهاى كليوى استفاده مىشود. جوشاندۀ ميوۀ باقلاى سبز هم در موارد ورم مثانۀ ناشى از وجود سنگ و رسوبات مفيد است.

همچنين جوشاندۀ دانۀ باقلا شكم روشهاى مزمن را متوقف مىكند. آرد باقلا در رسانيدن آبسه و جوشها و خروج چرك از آنها اثر نافع دارد. در هندوستان ريشههاى ضخيم و تازۀ باقلا را در موارد ابتلا به ديورزيس ^u200a١u200a(ترشح زياد و خارج از اندازۀ ادرار كه اغلب در بيماران مبتلا به ديابت مليتوس ^u200a٢u200aديده مىشود) كه معمولا علامت آغاز ابتلا به بيمارى اينترستىتيال نفريتيس ^u200a٣u200aاست، مصرف مىكنند. بيمارى اينترستىتيال نفرىتيس بيمارى آماس كليه همراه با افزايش بافت بين نسجى و ضخامت ديوارۀ عروق آن است. ايضا در هندوستان از سرشاخههاى باقلا بصورت جوشانده براى رفع مستى و بهوش آوردن اشخاص مست استفاده مىشود. خوردن باقلا خصوصا اسراف در خوردن آن در بهار بويژه به صورت خام در برخى اشخاص عوارضى ايجاد مىنمايد كه شبيه نوعى مسموميت است و آن را فاويسم يا فابيسم ^u200a۴u200aگويند. در بعضى موارد عوارض خيلى شديد است كه ممكن است هلاك كند، به اين ترتيب كه در موارد شديد موجب تب، كمخونى، يرقان و اسهال و اختلالات روانى و ماليخوليا و هذيان و ناراحتىهاى قلبى مىشود. بنابراين در خوردن باقلاى تازه و ناپخته در مورد اطفال بايد احتياط كرد و حتىالامكان از اسراف در خوردن تازه و بخصوص نپختۀ آن پرهيز نمود. اين بيمارى بيشتر در ساردنى و سيسيل ايطاليا رخ مىدهد.

اين بيمارى در اثر خوردن باقلا يا بوييدن گل و گردههاى گل باقلا توسط اشخاصى كه فاقد انزيم گلوكوز-u200a۶u200a-فسفات-دهايدروژناز ^u200a۵u200aهستند ايجاد مىشود.