كنگر

به فارسى «كنگر» و در كتب طب سنتى با نامهاى «حرشف برّى» نامبرده شده آن هم دو نوع است، نوعى از آن بزرگ و يا به اصطلاح طب سنتى صنف كبير است.

گياهى است از خانوادۀ Compositae نام آن به فرانسوى Cardon و به انگليسى Cardoon و نام علمى آن Cynara cardunculus L. مىباشد.

گياهى است يكساله كه بهطور پرورشى كاشته مىشود و در اروپا و امريكا معمول است كه آن را مىكارند. برگهاى آن داراى نوعى دمبرگ درازگوشتى متورم كه تا يك متر هم مىرسد و در انتهاى آنها قسمت سبزبرگ كه شديدا منشعب است قرار دارد و ساقههاى گلدهندۀ منتهى به كاپىتول با گلهاى آبى است. در اين نوع كنگر به جاى كاپىتول سبز كه در كنگرفرنگى مصرف غذايى داشت اين دمبرگهاى ضخيم گوشتى است كه به مصرف مىرسد. به عقيدۀ عدهاى از گياهشناسان اين نوع، منشأ نژادى كنگر فرنگى مىباشد.

نوع دوم كه آن را «حرشف برى صغير» مىگويند يا كنگر وحشى همان نوع «كنگر صحرايى» است كه در ايران به نام «كنگر» ناميده مىشود و از آن به عنوان سبزى استفاده مىشود. گياهى است پايا از تيرۀ Compositae به فرانسوىChardonnette گفته مىشود، نام علمى آن Gundelia touefortii L. است.

از نظر ارتفاع كوچك، داراى برگهاى خيلى كوچكتر از نوع قبلى با دمبرگهاى گوشتى خوراكى با رنگ روشن منتهى به قسمت سبزبرگ كه آن هم به خارهايى منتهى مىباشد. كنگر در ايران در كوههاى جنوب و كرمان و نزديك اصفهان، خرمآباد غرب، آبادان، كازرون، اراك، بيشه، رزوند، كوههاى منطقۀ مركزى بهطور وحشى مىرويد.

خواص-كاربرد

كنگر وحشى يا به عبارت ديگر كنگر صحرايى از نظر طبيعت گرم و خشك و به همين علت است كه اغلب آن را با ماست مىخورند كه براى گرممزاجان نيز مناسب شود. خواص آن شبيه كنگرفرنگى و در تمام موارد از آن قويتر. خوردن آن موجب خارج شدن اخلاط سينه است اگر گرممزاجان به تنهايى آن را بخورند عوارضى دارد كه براى رفع آن بايد از سركه استفاده كنند يا با ماست بخورند. ماليدن ضماد يا عصارۀ آن براى دفع جرب مفيد است.

كنگر زد

صمغى رزينى است كه از ساقۀ كنگر صحرايى به صورت شيرۀ گياه خارج مىشود.

در كتب طب سنتى فارسى با نامهاى «كنگر زد» ، «تراب القى» (خاك قىآور) ، «ترياك برگردان» آورده شده است. نام آن: Gundeliae touefortii resina مىباشد.

از اين صمغ رزينى به مقدار u200a۶u200a-u200a٣u200a گرم در آب نيمگرم يا سكنجبين ريخته و براى تحريك تهوع و قى مىخورند.

از نظر طبيعت طبق نظر حكماى طب سنتى ايران كمى گرم و خشك است و با خوردن آن قى حاصل شده و بلغم و صفرا برگردانده مىشود. ضماد آن نيز ورمها را تحليل مىبرد. جانشين آن از نظر خاصيت قىآورى جوز القى است.