كرفس پرورشى

به فارسى «كرفس» و در كتب طب سنتى با نام «كرفس بستانى» نامبرده شده است. به فرانسوى Celeri و به انگليسىCelery گفته مىشود. گياهى است از خانواده Umbelliferae و واريتهاى است از كرفس وحشى نام علمى آن Apium graveolens var dulce DC.

مىباشد.

نوعى كرفس كه براى ريشه متورم شلغم شكل آن كاشته مىشود به فرانسوى Celeri rave و به انگليسى Celery root ياKnoll celery گفته مىشود نام علمى آن Apium graveolens rapaceum مىباشد.

در اراضى مرطوب مناطق معتدله امريكاى جنوبى و افريقاى جنوبى و نيوزلاند مىرويد نوعى از آن در امريكاى شمالى و اروپا نيز كاشته مىشود.

مشخصات

كرفس از سبزىهاى خوردنى است. دوساله با دمبرگهاى گوشتى و دراز و سفيد شدۀ آن را خام و يا پخته با غذاها مىخورند.

ريشۀ بعضى از ارقام آن ضخيم فيبرى است. از نظر مشخصات گياهى است شبيه كرفس وحشى با اين تفاوت كه با اعمال روشهاى فنى در پرورش آن داراى دمبرگهاى دراز و گوشتى به رنگ سبز مايل به سفيد مىباشد كه معمولا به مصرف خوراك مىرسد. اين گياه در مناطق مختلف ايران كاشته مىشود تكثير آن از طريق كاشت بذر است و براى برداشت محصول خوب و زودرس تخم آن را در اوايل اسفند در محل محفوظى با درجۀ حرارت كنترل شده در خاك نرم و خوبى مىكارند و پس از اينكه گياه چندبرگه شد آنها را به خزانۀ دومى منتقل و با فواصل u200a۶u200a-u200a۵u200a سانتىمتر مىكارند و پس از آن در ماه فروردين به خزانۀ سومى در هواى آزاد منتقل مىكنند و سرانجام در اواخر فروردين يا اوايل ارديبهشت به مزرعۀ اصلى منتقل مىنمايند. از نظر تركيبات شيميايى خيلى شبيه كرفس وحشى است (به كرفس وحشى مراجعه فرماييد) . از تخم كرفس اهلى u200a٣u200a-u200a٢u200a درصد اسانس به نام اسانس كرفس گرفته مىشود كه در پخت غذاها و در عطرسازى مصرف دارد.

خواص-كاربرد

كرفس طبق نظر حكماى طب سنتى از نظر تخم آن و بيخ يا ريشۀ آن مورد توجه است. از نظر طبيعت گرم و خشك است. تخم آن مانند تخم كرفس وحشى بازكنندۀ گرفتگىها و انسداد است و به هضم غذا كمك مىكند و از نظر خواص طبى از ريشۀ كرفس سفيد كرفس طلائى آن قوىتر است و براى استسقا و تسكين دردها و ساير موارد شبيه كرفس وحشى است. براى ريه مضر است از اين نظر بايد با تخم كاسنى خورده شود. و ايجاد ناراحتى در روده مىكند و از اين جهت بايد با كتيرا خورده شود، مقدار خوراك آن u200a۴u200a گرم است و جانشين آن از نظر خواص نانخواه و زيره است. اگر u200a۵u200a گرم تخم كرفس را كوبيده، در u200a۴۵٠u200a گرم آب انگور داخل نمايند و تا u200a٣u200a ماه بگذارند كه خيس بخورد پس از آن صاف نمايند و بتدريج ميل نمايند براى تقويت معده و تحريك اشتها و دفع سختى ادرار بسيار مفيد است. و براى زنان باردار و شيرده مضر است زيرا محرك نيروى جنسى مىباشد و تازۀ آن نيز نفاخ است از اين نظر بايد با انيسون خورده شود.

مقدار خوراك از عصارۀ بيخ آن تا u200a۶٠u200a گرم و از گرد خشك آن تا u200a١٢u200a گرم و اگر بيخ آن در دمكرده داخل شود تا u200a٢٠u200a گرم است و مقدار خوراك از تخم آن تا u200a۴u200a گرم است.

در اصفهان مرسوم است كه ساقههاى كرفس وحشى را از كوه تهيه و قطعهقطعه كرده و پس از آن در آب خيس كرده و چندين بار آب آن را عوض مىكنند تا تلخى آن گرفته شود و در سركه انداخته و به صورت ترشى درمىآورند به نام ترشى «قلاويس» كه خيلى لذيذ است. شرح كرفس وحشى چون جنبۀ سبزى خوردنى معمولى ندارد در جلدهاى ديگر اين كتاب آورده شده است.