كدو

به فارسى «كدو» و در كتب طب سنتى با نامهاى عربى آن «قرع» و گياه آن «يقطين» نامبرده مىشود. به فرانسوى انواع آن با نامهاى Courge «كدو» و Courgette «كدوسبز خورشى» و Potiron «كدوتنبل» و Citrouille «كدوحلوايى و مربايى» و Gourde يا Calebasse «كدوقليانى يا صراحى» كه بيشتر مصرف تزيينى دارد و پس از خالى كردن آن مانند كوزه استفاده مىشود و به انگليسى Squash و Summer squash «كدو تابستانه يا كدوسبز خورشى» و Winter squash و Hungarian pumpkins و Pumpkin «كدوحلوايى» و Vegetable marrow «كدوسبز و خورشى» و در آخرGourd و Calabash «كدوصراحى يا كدوقليانى» گفته مىشود.

گياهى است از خانوادۀ كدو Cucurbitaceae نام علمى آن براى انواع مختلف عبارتاند از:

Cucurbita maxima Duch. براى كدوهاى درشت نظير «كدوتنبل» و «كدوى كلاه تركى» يا Giraumon . نوعى كدوى درشت مدور شبيه كلاههاى سابق تركهاى عثمانى كه پوست آن سبز است ولى گوشت آن نارنجى و شيرين است.

Cucurbita pepo L. براى كدوتخمى ) Courge pepo( كه واريتهاى از آن Courgette است. Cucurbita melo pepo L.براى كدوى حلوايى و مربايى ) Citrouille( .

Lagenaria siceraria) Mol. (Standl. براى كدوهاى زينتى مانند كدوصراحى يا Gourde كه نامهاى علمى مترادف آن Lagenaria vulgaris Ser و Lagenaria leucantha Rusby. مىباشد.

مشخصات

كدو گياهى است يكساله علفى كه ميوۀ آن بسته به نوع كدو در بعضى انواع جوان و نارس و سبز مصرف مىشود مانند كدوى سبز خورشى و در برخى انواع ميوۀ كاملا رسيدۀ آن مصرف مىشود (كدوهاى درشت) برگهاى آن قلبى، پهن با دمبرگ بلند پوشيده از كرك زبر. گياهى است خزنده گلهاى آن زردرنگ به صورت گل ماده و گل نر روى يك پايه قرار دارد، ريشه آن باريك و بلند و كمى شيرين و سكرآور است. كدوهاى سبز مسمايى گوشت آن مصرف مىشود و ساير انواع كدوها بيشتر براى مصرف تخم آن در طب سنتى مورد توجه است.

در مورد كدوهاى شيرين، گوشت و تخم آن مصرف مىشود و كدوهاى زينتى از خود كدو استفاده مىشود. انواعى از كدوهاى زينتى هستند كه وزن آنها به u200a۵٠u200a-u200a۴٠u200a كيلوگرم مىرسد و در هندوستان داخل آنها را خالى كرده مانند تاپوهاى بزرگ براى نگهدارى غلات به كار مىبرند و u200a۵٠u200a-u200a۴٠u200a كيلوگرم غلات در آن جاى مىگيرد. كدو در اغلب مناطق كشور كاشته مىشود. براى كدوهاى درشت و حلوايى و شيرين بايد خاكها و اراضى رو به جنوب و آفتابگير انتخاب شود.

تكثير كدو با كاشت تخم آن در مناطق معتدله در اوايل بهار انجام مىگيرد براى داشتن بوتههاى قوى حفرههايى به عرض u200a۵٠u200a سانتىمتر و عمق u200a٣٠u200a سانتىمتر كنده و داخل آن را با خاك كود پر مىكنند و روى آن را با خاك مىپوشانند و آبيارى مىكنند فاصلۀ بين بوتهها در مورد كدوهاى كوچك u200a١u200a*u200a١u200a متر و در مورد كدوهاى درشت u200a٢u200a*u200a٢u200a متر مىباشد.

تركيبات شيميايى

در كدوى درشت C. maxima در گياه ماده ساپونين و كوكوربىتين و لوتئين ^u200a١u200aيافت مىشود ]G. I. M. P[ . از تخم آن رزينى گرفته مىشود كه خاصيت ضد كرم معده دارد.

ولى گلوكوزيد نيست ]S. G. I. M. P[ .

در مورد كدوهاى متوسط و كوچك C. pepo مقدارى در حدود u200a٠٠٩u200a/u200a٠u200a ميلىگرم در هر u200a١٠٠u200a گرم ميوۀ كدو ارسنيك وجود دارد. ويتامين C در آن يافت مىشود و از تخم آن يك ماده رزينى و فيتوستارين ^u200a١u200aو ساليسيليك اسيد ^u200a٢u200aجدا شده است. در تخم آن يك مادۀ گلوبولين متبلور وجود دارد كه مىتوان آن را جانشين ادستن ^u200a٣u200aمصرف نمود ]G. I. M. P[ .

در هريك صد گرم قسمت قابل خوردن كدوحلوايى ) Pumpkin( بهطور خام مواد زير موجود است:

آب u200a٩١u200a گرم، پروتئين u200a١u200a گرم، چربى u200a١u200a/u200a٠u200a گرم، مواد قندى و هيدراتهاى كربن u200a۴u200a/u200a۵u200a گرم، خاكستر u200a٨u200a/u200a٠u200a گرم، كلسيم u200a٢١u200a ميلىگرم، فسفر u200a۴۴u200a ميلىگرم، آهن u200a٨u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، سديم u200a١u200a گرم پتاسيم u200a٣۴٠u200a ميلىگرم، ويتامين A u200a١۶٠٠u200a واحد بين المللى، تيامين u200a٠۵u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، رايبوفلاوين u200a١١u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، نياسين u200a۶u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، ويتامين C 9 ميلىگرم. در هريك صد گرم مغز تخم كدوحلوائى و كدوى تخمى، خشك و خام مواد زير موجود است:

آب u200a۴u200a/u200a۴u200a گرم، پروتئين u200a٢٩u200a گرم، چربى u200a٧u200a/u200a۴۶u200a گرم، مواد قندى و ساير هيدراتهاى كربن u200a١٣u200a گرم، خاكستر u200a٩u200a/u200a۴u200a گرم، كلسيم u200a۵١u200a ميلىگرم، فسفر u200a١١۴۴u200a ميلىگرم، آهن u200a٢u200a/u200a١١u200a ميلىگرم، ويتامين A u200a٧٠u200a واحد بين المللى، تيامين u200a٢۴u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، رايبوفلاوين u200a١٩u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، نياسين u200a۴u200a/u200a٢u200a ميلىگرم.

در هريك صد گرم كدو تابستانه ) Summer Squash( خام مواد زير موجود است:

آب u200a٩۴u200a گرم، پروتئين u200a١u200a/u200a١u200a گرم، چربى u200a١u200a/u200a٠u200a گرم، مواد قندى و هيدراتهاى كربن u200a۶u200a/u200a٣u200a گرم، خاكستر u200a۶u200a/u200a٠u200a گرم، كلسيم u200a٢٨u200a ميلىگرم، فسفر u200a٢٩u200a ميلىگرم، آهن u200a۴u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، سديم u200a١u200a ميلىگرم، پتاسيم u200a٢u200a.u200a٢u200a ميلىگرم، ويتامين A u200a۴١٠u200a واحد بين المللى، تيامين u200a٠۵u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، رايبوفلاوين u200a٠٩u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، نياسين u200a١u200a ميلىگرم و ويتامين C 22 ميلىگرم.

در هريك صد گرم كدو تابستانه پخته كه آب آن كشيده شده باشد مواد زير موجود است:

آب u200a٩۵u200a گرم، پروتئين u200a٩u200a/u200a٠u200a گرم، چربى u200a١u200a/u200a٠u200a گرم، مواد قندى و هيدراتهاى كربن u200a۵u200a/u200a٢u200a گرم، خاكستر u200a۴u200a/u200a٠u200a گرم، كلسيم u200a٢۵u200a ميلىگرم، فسفر u200a٢۵u200a ميلىگرم، آهن u200a۴u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، سديم u200a١u200a ميلىگرم، ويتامين A 390 IU ، تيامين u200a٠۵u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، رايبوفلاوين u200a٠٨u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، نياسين u200a٨u200a/u200a٠u200a ميلىگرم و ويتامين C 10 ميلىگرم.

خواص-كاربرد

از تخم كدو در حدود u200a١٠u200a درصد روغن تخم كدو گرفته مىشود كه در طب سنتى وسيعى دارد. تخم كدو ضد كرم است و بخصوص براى دفع كرم كدو به كار مىرود، به علاوه مدر و مقوى است. روغن تخم كدو براى تقويت اعصاب مفيد است. از گوشت ميوۀ كدو به صورت ضماد براى سوختگىها و ورمها و جوش و كورك استفاده مىشود.

كدو از نظر طبيعت طبق نظر حكماى طب سنتى سرد و تر است و از نظر خواص معتقدند كه خنككننده و مرطوبكننده است. انسداد مجارى را باز مىكند و مدر است و ملين و براى رفع يرقان مفيد است و در مورد تبهاى گرم نافع مىباشد. خوردن پختۀ آن از نظر مواد غذايى ضعيف است و خيلى سريع الهضم مىباشد. و براى اشخاص گرممزاج و صفراوى غذاى مناسبى است. خونساز است و خون صالح توليد مىكند. اگر كدو را با به و يا آبغوره و يا آب انار و يا سركه در روغن بادام و يا زيتون بپزند خونساز است و براى اشخاص گرممزاج و صفراوى و تبهاى گرم بسيار شفابخش است ولى براى اشخاصى كه معتاد به قولنج مىباشد مضر است زيرا كدو ايجاد قولنج مىنمايد (قولنج نوعى دلدرد است كه در رودهها و ساير آلات داخل) شكم پديد آيد) . اگر چند قطره از آب كدو را خام با شير انسان مخلوط و در گوش و بينى بريزند براى سردرد گرم و سرسام و هذيان و جنون و ورمهاى گرم بىخوابى مفيد است و ضماد ساييده كدو به پيشانى اطفال براى ورم گرم پيشانى و سر و سردرد گرم و رفع خشكى دماغ و بىخوابى نافع است. و اگر ضماد آن را به چشم گذارند براى رفع ورم گرم چشم خوب است و اگر سر را با آب كدو بشويند و قطرۀ آن را در بينى ريزند و يا از آن بخورند براى تسكين سردرد گرم و خواب آوردن مفيد است. و غرغره و مضمضه آب كدو براى درد حلق و درد دندان گرم مفيد است و اگر قطرهاى از آن را در گوش بريزند براى رفع درد گوش نافع است خصوصا اگر با روغن گل سرخ مخلوط باشد. اگر آب كدوى پخته را با تمر هندى و شكر بخورند براى تسكين حرارت دماغ و درد سر گرم و وسواس و جنون نافع است. اگر اسفناج را با كدو و جو و يا ماش پوست گرفته، در روغن بادام و آب بپزند خوردن آن براى درد سينه و سرفۀ گرم نافع است.

خوردن كدوى پخته عطش را تسكين مىدهد و گرمى و التهاب كبد گرم را ارقامى از كدو فرومىنشاند ولى درعينحال موجب سستى و بىحسى معده و رودهها مىشود.

خوردن آب كدوى پخته كه با فشار عصاره گرفته باشند به اندازۀ u200a١۵٠u200a گرم يا u200a٣٠٠u200a گرم با عسل، ملين و مسهل معتدلى است و اگر با مغز فلوس و ترنجبين و بنفشه خورده شود مسهل صفرا است و براى تبهاى صفراوى و خونى مناسب است و اگر با تمر هندى و شكر خورده شود مسهل صفراوى سوخته و پاككننده رودهها و كليه است و براى تسكين حرارت دماغ و تبهاى گرم نافع است. شيخ الرئيس معتقد است كه هر چند آب كدو در ذات الجنب نافع است ولى از جهتى گاهى مضر است زيرا مدر است.

كدو پخته با سركه براى تبهاى گرم صفراوى و كاهش حدت صفرا و خون و اكثر بيمارىهاى گرم مفيد است و اگر با گوشت خورده شود موجب تسريع هضم آن و اگر در آش ماش و نخود و روغن بادام پخته شود براى سرفه و مرطوب كردن دماغ و بدن و تسكين حرارت كبد و تبهاى گرم مفيد است. ضماد كدوى پخته روى معده و كبد و كليه، مسكن حرارت و التهاب آنها مىشود و خوردن پوست خشك كدو براى بواسير و خونريزى از آلات داخل شكم مفيد است و خوردن انواع كدو براى اشخاص گرممزاجان صفراوى و خونى و جوانان و در مناطق گرم هميشه مفيد است و براى پيران و سردمزاجان و در مناطق سرد خوب نيست و ايجاد نفخ و قولنج و سنگينى در معده مىنمايد و اشتها را قطع مىكند. اگر كدو را خرد كرده پخته با ماست مخلوط نمايند و كدو ماست را با خردل و سير و فلفل و نمك و نعناع بخورند براى اشخاص سردمزاج نيز مناسب است ولى در مورد گرممزاجها احتياج به خردل و فلفل و نمك و نعناع نيست. گرد پوست خشكشدۀ سوختۀ كدو براى قطع خونريزى جراحات و زخمهاى خورنده و زخم آلت تناسلى نافع است و اگر با روغن گاو مخلوط شود براى سوختگى آتش مفيد است.

مغز تخم كدو از نظر طبيعت سرد و تر است و داراى نيروى تسكيندهنده مىباشد و خوردن آن بدن را چاق مىكند و براى رفع خشونت سينه و خروج اخلاط خونى از سينه و سرفۀ گرم و تشنگى و تبهاى گرم و زخم رودهها و مثانه كه از اخلاط گرم حاصل شده باشد و سوزش مجراى ادرار نافع است. روغن تخم كدو براى رفع يبوست دماغ و بىخوابى و تبهاى گرم و دلپيچه صفراوى بسيار مؤثر است. ماليدن ضماد روغن تخم كدوى شيرين با دم الاخوين ^u200a١u200aكه نرم ساييده شده باشد و يا با مغز تخم كدو كه خوب ساييده شده باشد، براى زخمهاى سر و بدن اطفال و زخمهاى گوشه دهان و بناگوش و زخمهاى آلت تناسلى مرد مفيد است. مقدار خوراك از مغز تخم كدو تا u200a٣۵u200a گرم و جانشين آن از نظر خواص مغز تخم هندوانه است.

در چين گوشت كدوى گونه L. siceraria را خنككننده و مدر مىدانند [استوارت].

ضد تشكيل سنگ در بدن است يعنى آنتىليتيك ^u200a١u200aمىباشد و اگر به مقدار زياد بخورند قىآور و مسهل است. گل آن و پوست ميوۀ گياه به عنوان ضد سم مصرف مىشود و تخم آن براى معالجۀ درد دندان و ورم لثه نافع است [استوارت]. معمولا مايعى در درون اين نوع كدوها يافت مىشود كه اغلب سمى است [د-لانسان]. در شبهجزيرۀ مالايا از گوشت اين كدو مخلوط با آبليمو روى جوشهاى چركين صورت كه به جوش جوانى معروفاند مىاندازند [بركيل]. در اندونزى از آب كدو كه با فشار از گوشت ميوۀ آن مىگيرند به عنوان خنككننده و براى كاهش تب به بيماران مبتلا به تيفوس مىدهند. [هين]. در فيلىپين از ميوۀ آن شربتى درست مىكنند و به عنوان داروى سينه مصرف مىكنند [گررو*و دىگانگكو]. گوشت آن براى تسكين سرفه خورده مىشود و در استعمال خارجى گوشت لهشده ميوۀ آن را به عنوان ضماد خنككننده در موارد تبهاى خيلى شديد روى سر و پاهاى بيمار مىاندازند [كويى زمبينگ]. در فيلىپين شيرهاى كه از ساقههاى آبدار آن گرفته مىشود چند قطره در گوش مىريزند براى تسكين درد گوش مفيد است [سوليت]. و در مورد گونه Cucurbita pepo يا كدو تخمى و كدوى سبز مسمايى: در هندوچين سوپ حاصله از قطعه بزرگى از اين كدو را اغلب براى معالجۀ دلدردهاى ناشى از مسموميت غذايى مىخورند مفيد است [جومل، پتلو*و مىنات*]. تخم آن كرمكش. خود كدو يا تخم آن را پخته مىخورند مسهل است و از خمير گوشت پخته كدو روى جوش و كورك و آبسه مىاندازند [پروت و هرير]. دمكردۀ برگهاى كدو مخلوط با خاكستر برگها را به صورت محلولى به پشت زنان حامله كه ناراحتى كمر دارند مىمالند [بركيل و هانيف**]. در هندوستان كدو را به عنوان دارو براى كنترل سل ريهاى مىخورند [سيرسى و گانگادها رام**].

در هند از مغز تخم كدو C. maxima( و ) C. pepo به عنوان كرمكش (ضد تنيا) و مدر و تونيك استفاده مىشود، روغن تخم كدو تونيك اعصاب است. از گوشت ميوۀ آن به صورت ضماد روى محل سوختگى و التهاب و جوش و كورك مىاندازند.

در مورد نوعى كدو كه به كدوهندى معروف است ) Benincasa hispida( شرح كافى در بخش كلم داده شده است.

نظرى به تحقيقات جديد در مورد خواص درمانى كدو

تخم كدو و گوشت كدو هر دو داراى خواص درمانى براى پيشگيرى سرطان هستند. چند سال قبل در لهستان و در همان زمان در مؤسسه ملى بهداشت امريكا محققان در تخم كدو مواد شيميايى كشف كردند كه جريان تشكيل و رشد سرطان را مهار مىكند. اين مواد شيميايى از گروه مهاركنندههاى جديدى هستند به نام عمومى مهاركنندههاى پروتئاز تريپسين ^u200a١u200aكه فعاليت ويروسها و همچنين آثار تركيبات شيميايى مولد سرطان را در بستر رودهها خنثى و متوقف مىنمايند. مطلب مهمتر آن است كه كدو چه نوع كدوى سبز تابستانه و چه كدوى حلوايى بخصوص آن نوع كدوحلوايى كه به رنگ نارنجى تيره هستند منبع غنى از مواد ضد سرطان به نام كاروتنوئيد ^u200a٢u200aشامل مقدار زيادى بتاكاروتن ^u200a٣u200aمىباشند. رمز آثار مفيد اين مواد به نظر اغلب دانشمندان اين است كه كاروتنها از مواد ضد اكسيدكنندهها هستند و با اين اسلحه بر ضد راديكالهاى اكسيژن آزاد كه عوامل مخرّب سرگردان در بدن مىباشند مىجنگند و آنها را خلع سلاح و بىضرر مىسازند. پس اين نوع گياهان با رنگ نارنجى تيره درعينحال بدن را از آسيبهاى سرطان و ساير بيمارىهاى مزمن حفظ مىنمايند. به اين جهت است كه به آنها عوامل ضد پيرى نيز گفته مىشود.

راديكالهاى با اكسيژن ^u200a۴u200aآزاد مىتوانند ديوارۀ رگهاى خونى را خراب كرده، فرسايش بدن و پيرى را تسريع و التهابها را تشديد نمايند و حتى به قسمتى از سلول مانند هسته حياتى DNA چنگ بيندازند و كار ماشين سلول را فلج كرده و آماده براى ظهور و رشد سرطان كنند.

كدوحلوايى با رنگ نارنجى تيره از گياهانى است كه براى پيشگيرى انواع سرطان مفيد است. مطالعات گستردهاى نشان مىدهد كه خطر ابتلا به سرطان ريه و ناى و معده و مثانه و حنجره و پروستات را كاهش مىدهد.

كدوحلوايى يكى از سه سوار فاتح سرنوشت است كه دو سوار ديگر هويج و سيبزمينى شيرين مىباشند.

در تحقيقاتى كه بين مردان اهالى نيوجرسى امريكا كه همه آنها سالها عادت به دخانيات داشتهاند به عمل آمده، نشان داده شده است كه مصرف سه نوع گياه فوق الذكر آثار محسوسى در مبارزه و پيشگيرى سرطان ريه داشته است. توصيه محققان و دانشمندان گياهدرمانى و غذادرمانى اينست كه همه اشخاص بخصوص آنهايى كه عادت به مصرف دخانيات دارند ضمن اينكه اين عادت را ترك مىكنند و يا حد اقل كاهش مىدهند و همچنين اشخاصى كه در اطراف دودىها زندگى مىكنند بايد مقدار بيشترى از اين نوع گياهان نظير كدوحلوايى و هويج و سيبزمينى شيرين بخورند.