كاكوتى

به فرانسوى Ziziphore ناميده مىشود. گياهى است از خانواده نعنا Labiatae نام علمى آن Ziziphora Tenuior L. و مترادف آن Ziziphora persica Bge مىباشد. نام اين گياه به هندى Mishkatarelmashih است.

در فرهنگ شليمر براى گونهاى با نام علمى Ziziphora cristata نام «مشك طرامشيع» ) Mechke thrame'chie( در ايران ذكر شده كه احتمالا از همان نام هندى گرفته شده است.

گونه ديگرى از اين گياه نيز كه چندساله است در ايران مىرويد، نام علمى آن Z. Clinopodioides M. Bieb مىباشد كه داراى خواص متفاوتى از گونه اولى مىباشد.

مشخصات

گونه Z. Tenuior گياهى است يكساله كوچك به بلندى u200a١٢u200a-u200a۵u200a سانتىمتر. برگهاى آن سبز تيره باريك نوكتيز. گلهاى آن ريز و بنفشرنگ است.

اين كاكوتى در غرب تهران، منطقۀ كرج كنار رودخانه كرج، جاجرود، در شمال ايران در منجيل، آذربايجان در اطراف تبريز، در مركز در اصفهان، و در شرق در خراسان، دامغان، سمنان و در شيراز قم و همدان و سرانجام در بلوچستان در سرحد و زنجانك در تفتان مىرويد.

واريتههايى از اينگونه نيز هستند كه در اغلب مناطق ايران مىرويند.

از نظر تركيبات شيميايى در كاكوتى اسانس روغنى فرار وجود دارد.

خواص-كاربرد

در هند از تخم آن به عنوان تببر استفاده مىشود. گرد تخم خشك گياه را با ماست يا دوغ مخلوط كرده براى قطع اسهال خونى مىخورند. از برگهاى گياه به عنوان نرمكنندۀ سينه و بادشكن مىخورند و براى ازدياد نيروى جنسى نيز مفيد است.

مشخصات گونۀ Z. Clinopodioides : گياهى است چندساله به بلندى u200a۴٠u200a-u200a١٠u200a سانتىمتر پايين ساقه آن كمى چوبى است. برگهاى آن بعضى پوشيده از كرك و گلهاى آن كوچك سفيد و پوشيده از كرك است. اينگونه در ايران در دماوند، كرج، ميشوداغ و در اطراف تبريز، و تفرش و اراك، در كوه شاهزند و اشتران، كوه لرستان و در بلوچستان بهطور وحشى مىرويد نامهاى محلى آن در بلوچستان «پارچين» و «پودنيا» در چيت كانى مىباشند.

خواص-كاربرد

در هند جوشانده گياه خشك را مىخورند براى معالجۀ تيفوس و در گرماى زياد از دمكردۀ برگهاى گياه به عنوان نوشابۀ خنككننده مىنوشند.