سيبزمينى هندى

نوعى غدۀ زيرزمينى گياهى است كه خيلى شبيه سيبزمينى مىباشد. آن را «سيبزمينى هندى» و در جنوب امريكاى شمالى و برخى مناطق ديگر آن را نيز «سيبزمينى شيرين» Sweet Potato نامند. به انگليسى بهطور كلى Yam گفته مىشود.

گياهى است از پيچكهاى بالارونده از خانوادۀ Dioscoreaceae جنس Dioscorea داراى گونههاى مختلفى است كه نام علمى گونههاى معروف آن Dioscorea batatas. و Dioscorea quinqueloba Thunb. و Dioscorea japonica Thunb. است كه در چين و ژاپن كاشته مىشود و مىرويند. Dioscorea bulbifera L. كه مترادفهاى آن D. Sativa Thunb. و D. crispata Roxb. و D. pulchella Roxb. مىباشد.

گونههاى فوق بيشتر در هندوستان مىرويند ولى در ساير مناطق گرم دنيا نيز انتشار دارند.

مشخصات

ديوسكوريا گياهى است پايا از پيچكهاى بالارونده داراى ساقه زيرزمينى ضخيم و غده زيرزمينى آن مملو از نشاسته و كمى قند است و در مناطق گرم هر دو نيمكرۀ شمالى و جنوبى مىرويد و اغلب به عنوان گياه غذايى كاشته مىشود. در افريقا و امريكاى جنوبى و هندوستان و برخى مناطق ديگر غدۀ آن به مصرف تغذيه مىرسد.

غدههاى شبيه سيبزمينى اين گياه كه در ابعاد يك تخممرغ يا كوچكتر است و همچنين ريشههاى ضخيم آن داراى تانن و ساپونين و چند آلكالوئيد سمى است. در بعضى گونهها مقدار آلكالوئيد بيشتر و در برخى كمتر است و بههرحال لازم است كه قبل از خوردن با تمهيداتى سميت غدهها رفع شود. براى اين كار معمول است غدهها را خرد كرده چندين بار خوب بشويند و پس از آن خوب بپزند كه در اثر شستن مكرر و پختن الكالوئيد از بين برود شستن آن بايد متناوبا با آبنمك و آب خالص انجام گيرد و پس از آن پخته شود [بركيل].

روش ديگر اين است كه در آب مخلوط با خاكستر چوب آن را مدت زيادى مىجوشانند تا سميت آن رفع شود [پتلو].

از اكثر قريب به اتفاق گونههاى اين گياه در طب سنتى به عنوان دارو استفاده مىشود.

در هريك صد گرم غدۀ خام اين گياه مواد زير وجود دارد:

آب u200a٧٣u200a گرم، پروتئين u200a٢u200a گرم، مواد چرب u200a٢u200a/u200a٠u200a گرم، نشاسته و كمى قند u200a٢٢u200a گرم، كلسيم u200a٢٠u200a ميلىگرم، فسفر u200a۶٩u200a ميلىگرم، آهن u200a۶u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، پتاسيم u200a۶٠٠u200a ميلىگرم، ويتامين A خيلى كم، تيامين u200a١٠u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، رايبوفلاوين u200a٠۴u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، نياسين u200a۵u200a/u200a٠u200a ميلىگرم و ويتامين C 9 ميلىگرم.

خواص-كاربرد

در هندوستان از غدههاى گونه ) D. alata( به عنوان ضد كرم و براى كنترل جذام و بواسير و سوزاك خورده مىشود.

غدۀ گونه D. bulbifera در موارد بواسير و اسهال خونى و سيفيليس توصيه مىشود.

در Pentsao (كتاب طب سنتى معروف چينى) خوردن ميوۀ اين گياه توصيه مىشود.

در چين آن را تونيك و بازساز و درعينحال غدههاى اين گياه را سرد و خنككننده و تونيك مىدانند و معتقدند كه اگر مدت مديدى در رژيم غذايى وارد شود و مرتبا خورده شود براى طول عمر و افزايش قواى فكرى خوب است. قابض است و در موارد اسهال تجويز مىشود و ضماد آن را در استعمال خارجى روى آبسه و زخمهاى كفگيرك و جوش و كورك مىاندازند.