سيبزمينى شيرين

در اغلب مناطق ايران به سيبزمينى شيرين معروف است و نام محلى آن در بلوچستان «قجر لاهورى» است. به فرانسوى Patate و Batate و Batate douce و به انگليسى: Sweet potato و Yam گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ نيلوفر صحرايى Convolvulaceae نام علمى آن Ipomoea batatas) L. (Lamk. و نامهاى مترادف آنConvolvulus batatas L. و Convolvulus indicus Moris. و Convolvulus edulis Thunb. و Ipomoea batatas Lamk. مىباشد.

مشخصات گياه

گياهى است چند ساله داراى شاخههاى دراز خزنده روى زمين، ريشۀ آن متورم، دراز و شيرين مىباشد. برگهاى آن قلبى شكل مخروطى موجدار با دمبرگ دراز و به رنگهاى بنفش، ارغوانى و گاهى سفيد. گلهاى آن منظم، جام گلها به شكل قيف است.

محصول اين گياه معمولا قسمت زيرزمينى آن است كه نوعى غدۀ كاذب مىباشد چون متورم است و محتوى نشاسته و مواد غذايى و مواد شيرين است.

اين گياه داراى ارقام مختلفى است كه برحسب رنگ و بزرگى و كوچكى غدۀ آنها مشخص مىشود. از جمله سيبزمينى شيرين با غدۀ قرمز خاكسترى، سيبزمينى شيرين زردرنگ، نوعى با غدۀ ريز به نام Patate minime كه در اسپانيا كاشته مىشود و پرمحصول است و سرانجام نوعى با غدۀ درشت Patate igname كه وزن هر غدۀ آن تا چند كيلوگرم نيز مىشود و رنگ گوشت آن سفيد است.

نگهدارى سيبزمينى شيرين در انبار خيلى مشكل است زيرا زود فاسد مىشود و در درجۀ حرارت كمتر از u200a۵u200a درجه در مجاورت رطوبت هوا خراب مىشود و در درجه حرارت بالا و رطوبت نيز مدت زياد به صورت غده نمىتوان نگهداشت. به همين دليل براى نگهدارى غدهها به منظور كشت بهترين راه اين است كه در ماسه و جاى بسيار سالم و مناسبى حفظ شود تا در بهار سال بعد مورد استفاده قرار گيرد.

سيبزمينى شيرين بومى امريكاست ولى در چين و هندوستان و ساير مناطق آسيا و افريقاى شمالى و اروپا نيز كاشته مىشود. در ايران در بلوچستان مىرويد و در برخى مناطق ديگر ايران نيز به مساحت محدود كاشته مىشود.

تركيبات شيميايى

سيبزمينى شيرين در حدود ده درصد قند و u200a١۵u200a درصد فكول (نشاستۀ سيبزمينى) دارد. طبق تجزيهاى كه به عمل آمده روشن شده است كه علاوه بر قند و نشاسته، سيبزمينى شيرين داراى مقدارى مواد چرب و ايپومائين ^u200a١u200a، فيتوسترول، كاروتن، كلروژنيك اسيد ^u200a٢u200aو ويتامينهاى A ، B و C مىباشد [روا].

در گزارش ديگرى آمده است كه در پيچكهاى گياه و در غدۀ گياه مواد قارچكش و باكتريكش و يك مادۀ متبلور جامد كه مؤثر بر ضد جرمهاى گرام منفى ^u200a٣u200aو يك مادۀ مايع مؤثر بر ضد باكترىها و قارچهاى گرام مثبت ^u200a۴u200aيافت مىشود.

در هريك صد گرم قسمت قابل خوردن غدۀ سيبزمينى شيرين خام مواد زير موجود است:

آب u200a٧٠u200a گرم، پروتئين u200a٧u200a/u200a١u200a گرم، مواد چرب u200a۵u200a/u200a٠u200a گرم، هيداتهاى كربن (قند و نشاسته)u200a٢۵u200a گرم، خاكستر u200a١u200a/u200a١u200a گرم، كلسيم u200a٣٢u200a ميلىگرم، فسفر u200a۴٧u200a ميلىگرم، آهن u200a٧u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، سديم u200a١٠u200a ميلىگرم، پتاسيم u200a٢۴٣u200a ميلىگرم، ويتامين A u200a٨٨٠٠u200a واحد بين المللى، تيامين u200a١u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، رايبوفلاوين u200a٠۶u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، نياسين u200a۶u200a/u200a٠u200a ميلىگرم و ويتامين C 21 ميلىگرم.

در هريك صد گرم قسمت قابل خوردن غدۀ سيبزمينى شيرين كباب شده در پوست مواد زير موجود است:

آب u200a۶٣u200a گرم، پروتئين u200a١u200a/u200a٢u200a گرم، مواد چرب u200a۵u200a/u200a٠u200a گرم، هيداتهاى كربن (قند و نشاسته)u200a٣٢u200a گرم، خاكستر u200a٢u200a/u200a١u200a گرم، كلسيم u200a۴٠u200a ميلىگرم، فسفر u200a۵٨u200a ميلىگرم، آهن u200a٩u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، سديم u200a١٢u200a ميلىگرم، پتاسيم u200a٣٠٠u200a ميلىگرم، ويتامين A u200a٨١٠٠u200a واحد بين المللى، تيامين u200a٠٩u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، رايبوفلاوين u200a٠٧u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، نياسين u200a٧u200a/u200a٠u200a ميلىگرم و ويتامين C 22 ميلىگرم.

در هريك صد گرم قسمت قابل خوردن غدۀ سيبزمينى شيرين آبپز در پوست مواد زير موجود است:

آب u200a٧٠u200a گرم، پروتئين u200a٧u200a/u200a١u200a گرم، مواد چرب u200a۴u200a/u200a٠u200a گرم، هيدراتهاى كربن (قند و نشاسته)u200a٢۵u200a گرم، خاكستر u200a٠u200a/u200a١u200a گرم، كلسيم u200a٣٢u200a ميلىگرم، فسفر u200a۴٧u200a ميلىگرم، آهن u200a٧u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، سديم u200a١٠u200a ميلىگرم، پتاسيم u200a٢۴٣u200a ميلىگرم، ويتامين A 7900 واحد انواع سيبزمينى شيرين با ريشۀ كلفت آن

بين المللى، تيامين u200a٠٩u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، رايبوفلاوين u200a٠۶u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، نياسين u200a۶u200a/u200a٠u200a ميلىگرم و ويتامين C u200a١٧u200a ميلىگرم.

خواص-كاربرد

در چين از غدۀ آن به عنوان مقوى براى معده [لوئى]و طحال و كليه [استوارت] استفاده مىشود.

در هندوچين براى تقويت اشخاصى كه دورۀ نقاهت بيمارى را مىگذرانند و همچنين براى اشخاص مبتلا به بيمارى درياگرفتگى تجويز مىشود [كروست و پتلو].

در شبهجزيرۀ مالايا از آن مشروبى درست مىكنند كه براى رفع تشنگى در موارد تب مىخورند [هوپر].

در اندونزى برگهاى خردشدۀ آن را روى محل سوختگى و مفاصل سفتشده مىمالند [هاسكارل، فيله و هين]. ساقهها و شاخههاى آن را روى مفاصل روماتيسمى سفتشده مىبندند [آدريانى و كرويت].

نوعى از آنكه داراى غدۀ قرمز قهوهاىرنگ است كه براى اسهال خونى مفيد است [فاكس]. و شيرۀ غدۀ خام گياه را روى سوختگى مىمالند تسكين مىدهد [وب].

از غدۀ ارغوانىرنگ آن در موارد بيمارى قند به كار برده مىشود [كوى زمبينگ].

در هندوستان از ريشۀ گياه به عنوان ملين استفاده مىشود و از سرشاخههاى لهشدۀ گياه به صورت ضماد براى رسانيدن دمل استفاده مىشود.