غازياغى

در ايران معمولا با اصطلاح تركى آن «غازياغى» و در غرب ايران با نام «پاغازه» شناخته مىشود. به عربى و در كتب طب سنتى «رجل الوز» و «بارتنگ آبى» نامبرده مىشود. به فرانسوى Plantain d'eau و Alisme و به انگليسى Water plantain ناميده مىشود. گياهى است از خانوادۀ Alismaceae نام علمى آن Alisma plantago-aquatica L.

var orientale Samuels و مترادف آن A. majus S. F. و A. Plantago auct. مىباشد.

مشخصات

گياهى است علفى چندساله به بلندى u200a١٠٠u200a-u200a١٠u200a سانتىمتر كه قسمت زيرزمين آن متورم است و از آن ريشكها بيرون مىآيد. برگهاى آن دراز رگبرگهاى موازى بيضى شكل نوكتيز كه همه با دمبرگ از ريشه خارج مىشوند، شبيه برگ بارهنگ. گلهاى آن سفيد يا صورتى كوچك است. اين گياه بيشتر در كنار آببندها و نهرها و مردابها مىرويد.

اين گياه در ايران انتشار دارد و در مناطق جنوب غرب: اشترانكوه، كوه رزوند، در سيلاخور، و در شوش كنار رودخانۀ شور، در آذربايجان شرقى: بين مراغه و مرحمتآباد در مناطقى كه آبهاى راكد وجود دارد و در آذربايجان غربى در آبهاى گودالهاى جونگوارى ديده مىشود.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى گياه داراى اسانس خيلى فرار و انواع پروتئين و نشاسته و رزين است [چيو]. در اسانس آن مواد فورفورالدئيد ^u200a١u200aو آسپاراژين ^u200a٢u200aو مقدار كمى از يك آلكالوئيد و مقدار زيادى قند وجود دارد. در مادۀ رزين آن يك فيتوسترول و يك فيتوسترولين ^u200a٣u200aو يك مخلوطى از اسيدهاى چرب شامل پالمىتيك اسيد و استآريك اسيد و اولئيك اسيد و لينولئيك اسيد و يك جسم جامد بىرنگ غير مشخص وجود دارد [چيو].

خواص-كاربرد

قسمت متورم زيرزمينى گياه مدر است [روا]. خنككننده است و براى استسقا و سوزاك مفيد مىباشد [چونگ يائوچى]. براى بيمارىهاى قند و بيمارىهاى كليه مفيد است [ايشىدويا و كاريون-كيمورا]. ساير خواص كه به گياه نسبت داده مىشود تونيك، مقوى معده، قابض، محلل و زيادكنندۀ ترشح شير است [استوارت-هوپر].

استوارت تحقيق كرده و نشان مىدهد كه اثر ميوهها و تخم آن شبيه آثار قسمت زيرزمينى آن است ولى خوردن ميوۀ آن انسان را عقيم مىكند. در هندوچين از گرد قسمت متورم زيرزمينى گياه به عنوان مدر استفاده مىكنند.

اين گياه در كتاب طب سنتى چين Pentsao آمده است و خواص زيادى در رديف آنچه كه فوقا ذكر شد براى قسمت متورم زيرزمينى آن در آن كتاب نوشته شده است.

به علاوه در چين اين گياه را براى تسهيل زايمان و كاهش درد و تسريع تولد بچه به زائو در حال وضع حمل مىدادهاند. از برگهاى آن نيز براى جذام استفاده مىشده است. در Pentsao همچنين آمده است كه خوردن ميوۀ آن موجب عقيم شدن انسان مىشود و اضافه شده است كه خوردن ريشه آن چشم و گوش را تيز و حساس مىكند وزن انسان كم مىشود رنگ رخسار درخشان و عمر دراز و انسان اصولا سبك مىشود.

در اسناد ديگرى آمده است كه لهشدۀ برگهاى غازياغى با سركه و نمك براى زخمهاى بد و سوختگى و جراحتها مفيد است.

شليمر معتقد است كه نام فارسى گياهى كه به فرانسوى Coronope و Co de cerf و به انگليسى Wild Scurvy grass ناميده مىشود و نام علمى آن Cochlearia Coronopi Herba مىباشد، غازياغى و موجه و اطريلال است كه در كتب طب سنتى آن را حشيشة البرص نام مىبرند و اين همان گياهى است كه در بهار مخلوط با سبزىهاى ديگر به نام سبزى صحرائى در تهران عرضه مىشود و مصرف درازمدت آن براى برص ^u200a١u200aمفيد است.