طرخون

در كتب سنتى با نامهاى «ترخون» ، «طرخون» ، «الحوذان» ، گفته شده است به فرانسوى آن را Estragon و Armoise petit-dragon و Fargon و Dragone و به انگليسى Tarragone و Estragon گفته مىشود، گياهى است از خانوادۀCompositae تيرۀ فرعى Radieae نام علمى آن Artemisia dracunculus L. مىباشد.

مشخصات

طرخون گياهى است پايا. ساقه آن زياد بلند نمىشود و ارتفاع آن در حدود u200a۶٠u200a سانتىمتر. برگهاى آن سبز تيره، دراز، باريك و نوكتيز و متناوب و بدون دمبرگ برگهاى پايين ساقه كمى بزرگتر و تقريبا دندانهها آن را به u200a٣u200a قسمت تقسيم مىكند و نوكتيز است. گلهاى آن سبز مايل به زرد به صورت خوشه كه از كنار برگها وصل به ساقه ظاهر مىشود.

تكثير آن با توجه به اينكه دانههاى آن اغلب عقيم است، معمولا با تقسيم كردن و كاشت پايههاى آن در بهار يا پاييز انجام مىگيرد، ولى از طريق كاشت تخم آن در بهار يا پاييز نيز در بعضى مناطق تكثير مىشود.

اين گياه بومى كوهستانهاى سرد اروپا و امريكا و مناطق مختلف روسيه و سيبرى است.

با اينكه بومى مناطق سرد است ولى از سرماى شديد زمستان در سالهاى خيلى سرد لطمه مىبيند و بايد با برگ و خاشاك و كود آن را حفظ نمود.

در ايران معمولا كاشته مىشود و در سبزى خوردن بهطور خام و در سالاد بعضى طرخون

از اشخاص مصرف مىكنند.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در طرخون طبق بررسى دانشمندان وجود يك ماده تلخ و اسانس روغنى فرار مشخص شده است.

گياه داراى حدود u200a٣u200a/u200a٠u200a درصد اسانس روغنى است. اسانس روغنى آن شامل u200a٧٠u200a-u200a۶٠u200a درصد متيل چاويكول و مقدارى پىمتوكسىسيناميك الدئيد ^u200a١u200aاست. ماده متيل چاويكول كه ان را استراگول هم مىگويند از نظر شيمى يك اترمتيليك از چاويكول ^u200a٢u200aاست.

چاويكول يك ماده روغنى و بهطور قوى ضدعفونىكننده است كه از گياه B'etel گرفته مىشود و گياه بتل نوعى فلفل سياه خزنده است كه بومى هند مىباشد و نام علمى آن Piper betel L. است كه در بخش خاصى در جلد ديگر اين كتاب خواهد آمد.

خواص-كاربرد

طرخون از نظر طبيعت طبق نظر حكماى طب سنتى خيلى گرم و خشك است و نوع وحشى آن خيلى گرمتر و خشكتر از نوع مزروع و كاشتهشدۀ آن است و داراى قوۀ تخدير مىباشد. از نظر خواص برگها و سرشاخههاى گلدار آنكه مورد استفاده است معطر و اشتهاآور و مقوى معده و محرك و كمى ضد انگل است. اگر در دهان جويده شود تلخ و كمى مخدر است و براى مدتى حس چشايى را كاهش مىدهد و ضد اسكوربوت است و براى جلوگيرى از خونريزى لثه و التيام زخمهاى دهان نافع است. بادها و گازها و اخلاط لزج را تحليل مىبرد و انسداد مجارى را باز مىكند و خشككنندۀ رطوبتها مىباشد. اگر آب تازۀ آن را با سركه رقيق گازدار مخلوط كرده و بخورند براى جلوگيرى از ابتلا به آبله و سرخجه و ممانعت از ايجاد علل وبايى در بدن مفيد است. آشاميدن آب بعد از جويدن آن در دهان خيلى لذيذ است. براى گرممزاجان مضر است و اسراف در خوردن آن موجب قطع باه مىشود از اين نظر اشخاص گرممزاج بايد با بقولات سرد بخورند و براى سينه خوب نيست و ايجاد خشونت در سينه مىكند لذا بايد با عسل خورده شود و خيلى بطئى الهضم است و لذا بايد با كرفس خورده شود.

ريشۀ طرخون وحشى را معمولا عاقرقرحا نيز مىگويند كه خواص آن در جاى خود تحت عنوان عاقرقرحا بحث مىشود.