شنگ

به فارسى «اسليخ» ، «شنگ» ، «آلاشنگ» و در كتب طب سنتى با نامهاى «لحية التيس» و «ذنب الخيل» نامبرده شده است. به فرانسوى: Salsifis و Salsifis des pre's و Barbe de chevre و Barbe de bouc و Ratabou و به انگليسى:Buck's beard و Yellow goats breard و Salsify و Vegetable-oyster گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀCompositae كه نام علمى وحشى آن Tragopogon pratensis L. و مترادفهاى آن T. Carinatus Gilib. و T. grandiflrurs Saut مىباشد.

توضيح: به گياه ديگرى ) Fraise de mer( هم اسليخ گفته مىشود به آن گياه مراجعه شود.

گونه ديگرى از گياه شنگ كه در ايران نمىرويد و آن هم به عنوان سبزى سالاد خورده مىشود به نام علمى Tragopogon porrifolius مىباشد. كه گونه پرورشى شنگ است و در شمال اروپا در مزارع سبزيكارى كاشته مىشود.

مشخصات گياه

گياهى است علفى دوساله جزء سبزىهاى خوردنى تنها يا در سالاد. بلندى آن در زمينهاى رسى u200a١۵u200a-u200a١٠u200a سانتىمتر و در اراضى دشت نسبتا مرطوب و علفزارها گاهى تا u200a٧٠u200a سانتىمتر هم مىرسد. ريشه آن دوكىشكل سفيد مايل به زرد. گلها لولهاى زرد و به شكل طبق گل در اواخر بهار ظاهر مىشود. برگها نوارى دراز مانند برگ تره قسمت پايين آن پهنتر از قسمت بالاى برگ است به رنگ سبز مايل به كبود. ميوۀ آن خاكسترى مايل به سبز كه در انتهاى آن يكدسته تار سفيدرنگ مايل به بنفش است.

دانههاى آن قهوهاى دراز، در دو طرف نوكتيز شياردار و كمى خميدهاند. برگهاى جوان سبز آنكه قسمتى از برگ نزديك به ريشه سفيد شده باشد، براى سالاد بهطور خام مصرف مىشود.

تكثير آن از طريق بذر صورت مىگيرد و چون ريشۀ آن عمودى و عميق است خاك بايد خوب شخم عميق خورده و غنى باشد و علاوه بر كود حيوانى u200a۵٠٠u200a-u200a۴٠٠u200a كيلوگرم در هكتار كود سوپر فسفات داده شود. بذر آن را در طول فصل بهار در مزرعۀ اصلى روى خطوطى با فاصلۀ u200a٣٠u200a سانتىمتر مىتوان كاشت با اين طرز كاشت در حدود u200a١٢u200a كيلوگرم در هكتار بذر احتياج خواهد داشت (u200a١٢٠u200a گرم براى هر صد متر مربع باغچههاى كوچك) پس از ريختن بذر، روى آن را با ورقۀ نازكى خاك مىپوشانند و بعد از اينكه گياه چندبرگه شد آن را تنك كرده و فاصلۀ هر دو بوته را در حدود u200a١٠u200a سانتىمتر مىگيرند.

اين گياه در چمنزارهاى مرطوب مناطق شمال ايران و در مناطق مغرب ايران در كردستان، تفرش، اراك و در دامنههاى البرز و ارتفاعات اطراف تهران و در اصفهان و شيراز مىرويد. در اين گياه به مقياس u200a٠٠٧u200a/u200a٠u200a ميلىگرم در u200a١٠٠u200a گرم وجود ارسنيك مشخص شده است.

خواص-كاربرد

شنگ از نظر طبيعت طبق نظر حكماى طب سنتى سرد و خشك است و در مورد خواص آن معتقدند كه قابض است و كمى تلخ و خونريزى را بند مىآورد و اسهال خونى و اسهال صفراوى را نيز قطع مىكند. ريشۀ آن از نظر قابض بودن قوىتر از برگ آن است. عصارۀ آن مقوى معده و آشاميدن عصارۀ آن با سركه رقيق براى جلوگيرى از خونريزى رحم مفيد است. ضماد آن مقوى اعضاى ضعيف و دهانۀ معده و كبد است. ريشۀ آن براى بند آوردن چرك گوش مفيد است و خشككنندۀ آن مىباشد. خوردن برگ و ريشه و گل آن با ماء الشعير براى قرحۀ ريه مفيد است و عصارۀ آن براى بند آوردن خونروى از سينه و التيام زخم معده و تقويت معده نافع است و جوشاندۀ آن براى رفع كمى اشتها و اختلالات كبد و پستان و رفع ترش كردن و رفع احساس سوزش در معده و مرى مفيد است مقدار خوراك از عصارۀ آن تا u200a١٢u200a گرم و از برگ و گل آن تا u200a١۶u200a گرم است.

گرد برگ گل ساييدهشدۀ آن براى التيام زخمها و جراحتهاى كهنه و رفع تعفن آنها مفيد است.

زكرياى رازى خوردن ريشۀ شنگ را براى دفع سموم مفيد مىدانسته است. مضر كليه است و لذا بايد با عناب خورده شود.

در هريك صد گرم شنگ خام مواد زير موجود است:

آب u200a٧٧u200a گرم، پروتئين u200a٩u200a/u200a٢u200a گرم، مواد چرب u200a۶u200a/u200a٠u200a گرم، هيدراتهاى كربن u200a١٨u200a گرم، كلسيم u200a۴٧u200a ميلىگرم، فسفر u200a۶۶u200a ميلىگرم، آهن u200a۵u200a/u200a١u200a ميلىگرم، پتاسيم u200a٣٨٠u200a ميلىگرم، ويتامين A u200a١٠u200a واحد بين المللى، تيامين u200a٠۴u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، رايبوفلاوين u200a٠۴u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، نياسين u200a٣u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، ويتامين C 11 ميلىگرم.

در هريك صد گرم شنگ پخته كمآب مواد زير موجود است:

آب u200a٨١u200a گرم، پروتئين u200a۶u200a/u200a٢u200a گرم، مواد چرب u200a۶u200a/u200a٠u200a گرم، هيدرات كربن u200a١u200a/u200a١۵u200a گرم، كلسيم u200a۴٢u200a ميلىگرم، فسفر u200a۵٣u200a ميلىگرم، آهن u200a٣u200a/u200a١u200a ميلىگرم، پتاسيم u200a٢۶۶u200a ميلىگرم، ويتامين A u200a١٠u200a واحد بين المللى، تيامين u200a٠٣u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، رايبوفلاوين u200a٠۴u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، نياسين u200a٢u200a/u200a٠u200a ميلىگرم و ويتامين C ميلىگرم.

گونه ديگرى از خانوادۀ Compositae شنگ سياه است كه به فرانسوى Salsifis noir و Scorzone're يا Scorzone're و به انگليسى Scorzonera يا Escorzonera و Black salsify گفته مىشود. نام علمى آن Scorzonera humilis كه در چمنزارهاى مرطوب مىرويد و S. hispanica كه بومى اسپانيا مىباشد. ريشۀ اين گياه دراز و شبيه ريشۀ شنگ ولى رنگ پوست ريشه سياه است. از برگ و ريشه اين گياه مانند شنگ استفاده مىشود. اين گياه نيز مانند سبزىهاى خوردنى در مزارع پرورش داده مىشود. از ريشۀ اين گياه سابقا در اروپا براى التيام نيش يا گاز گرفتن حشرات و جانوران سمّى استفاده مىشده است. كه با احتمال زياد بر مبناى نظريه زكرياى رازى بوده است.