شود

به فارسى «شبت» ، «شود» ، «شوت» و در كتب طب سنتى با نام «شبّت» نامبرده مىشود. به فرانسوى Aneth وAneth odorant و Fenouil puant و به انگليسى Dill گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ Umbelliferae نام علمى آن Anethum graveolens L. و مترادفهاى آن Anethum sowa Roxb. و Selinum anethum Roth. و Peucedanum graveolens Benth. از طرف گياهشناسان مختلف نامگذارى شده است.

مشخصات

گياهى است يكساله به ارتفاع u200a١٠٠u200a-u200a۴٠u200a سانتىمتر. ساقۀ آن قائم استوانهاى بىكرك داراى شيارهاى عمودى برگها متناوب، پهنكبرگ به تقسيمات ريز نخ شكل نازك تقسيم شده به رنگ سبز تيره و بىكرك. گلهاى آن كوچك زردرنگ كه به صورت گروهى مانند چتر در انتهاى شاخۀ گلدهنده قرار دارد. ميوۀ آن تخممرغى شكل، مسطح به ابعاد u200a۴u200a-u200a٣u200a*u200a٣u200a-u200a٢u200a ميلىمتر و به رنگ قهوهاى روشن. در كنارههاى ميوه لبهاى مانند بال به رنگ زرد روشن وجود دارد.

شود بهطور خودرو در مناطق مختلف ايران در سائين قلعه، تبريز، خراسان، اترك، بين شيروان، بجنورد و در تفرش مىرويد و تقريبا در تمام مناطق كشور بهطور پرورشى كاشته و توليد مىشود.

تكثير شود از طريق كاشت بذر آن انجام مىگيرد و معمولا u200a١٢u200a-u200a١٠u200a روز پس از بذركارى بذرها جوانه مىزنند. قوۀ ناميۀ بذر شود u200a۴u200a-u200a٣u200a سال در صورتى كه در محل خشك و مناسبى نگهدارى شود حفظ مىشود. شود را در هر فصلى مىتوان كاشت و يا معمولا در دو فصل كه مناسبترين است مىكارند، در بهار و در پاييز. در بهار در فروردين و در پاييز اوايل مهر بذر كاشته مىشود. در زمستان چون شود سرما را تحمل نمىكند، بايد روى گياهها را با برگ خشك و خاشاك پوشانيد كه ريشه و ساقۀ گياه از سرما محفوظ بماند. در كشت بهاره پس از اينكه u200a٢u200a-u200a١u200a محصول برگ برداشت شود، گياه را مىگذارند كه به بذر برود.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در دانه شود وجود تانن ^u200a١u200aو يك ماده رزينى و يك اسانس روغنى فرار متشكل از ليمونن ^u200a٢u200aو كتون^u200a٣u200aو كاروون ^u200a۴u200aو يك مادۀ چرب گزارش شده است. در برگهاى شود فلاندرن ^u200a۵u200aوجود دارد [روا]. مقدار اسانس دانه شود در حدود u200a۴u200a-u200a٣u200a درصد وزن دانه است.

بررسى ديگرى نشان مىدهد كه در اسانس شود مادۀ آنتول وجود دارد [واناستىنيس كروزمان].

طبق بررسىهاى ديگرى كه روى شود كه در هندوستان مىرويد به عمل آمده مقدار اسانس دانه شود u200a۵u200a/u200a٣u200a-u200a٣u200a درصد بوده است. ريشۀ آن نيز داراى اسانس است كه u200a٩۵u200a درصد اسانس ريشه را آلفا-بتا-پىنن ^u200a۶u200aتشكيل مىدهد و همچنين از برگهاى شود در حدود 062/0 درصد اسانس به دست آمده كه قسمت عمدۀ آن را مواد ترپن يا آلفا فلاندرن ^u200a٧u200aتشكيل مىدهد ولى كاروون در آن ديده نشده است.

خواص-كاربرد

در تمام مناطق خاور دور از بذر شود به عنوان معطر، بادشكن، محرك و مقوى معده و ضد نفخ بخصوص براى بچهها استفاده مىشود [فوكود]. مخلوطى از عسل خشك و كره و شود براى جنون تجويز مىشود [گيملت، بركيل]. اسانس روغنى شود ضد كرم قوى است و براى كشتن كرم قلابدار ^u200a١u200aمفيد است [واناستىنيس -كروزمان].

شود از نظر طبيعت طبق نظر حكماى طب سنتى گرم و خشك است. خواص آن محلل و اعتدالدهندۀ اخلاط و بازكنندۀ گرفتگىها و انسداد است. مسكن دلپيچه و دردهاى سرد مىباشد. قاعدهآور است و ترشح ادرار را زياد مىكند. براى تنگىنفس و سكسكه امتلايى و ضعف معده و كبد و طحال و سنگ كليه و مثانه و بيماريهاى آلات تناسلى مفيد است. خوردن آن با عسل براى دفع سموم و كمك به قى كردن و اخراج اخلاط غليظ از معده مفيد است.

خوردن دمكردۀ برگ تازه يا خشك آن و تخم آن براى پراكنده كردن بادها و تحليل آنها از تمام زواياى بدن و درد پشت و كليه و مثانه و ازدياد ترشح ادرار و تسكين دلپيچه و قطع آشفتگى حال كه ناشى از هضم نشدن غذا و جوشيدن آن باشد و سكسكه بلغمى امتلايى مفيد است. اگر شود را ساييده با عسل بپزند تا سفت شود و روى پوست شكم بمالند مانند مسهل به آسانى عمل مىكند. نشستن در دمكردۀ برگ و تخم آن براى بيمارىهاى رحم و تحليل بادهاى كليه و مثانه و بيضهها مفيد است و ريختن قطرۀ عصارۀ آن در گوش براى امراض گوش نافع است. مقدار خوراك آن تا u200a٣٢u200a گرم است. شود براى گرممزاجان مضر است و خوردن دمكردۀ آن دماغ و بينايى و معده و كليه و مثانه را ضعيف مىكند و اسپرم را كم مىكند و اسراف در خوردن شود اسپرم را قطع مىكند لذا از اين نظر بايد با آبليمو و سكنجبين و آبغوره و ترشىها خورده شود و سردمزاجان بايد با قرنفل و دارچين و عسل بخورند. جانشين برگ شود تخم شود و روغن شود است. براى اين كار عصاره برگ تازه شود با روغن زيتون به نسبت مساوى مخلوط و با آتش ملايم مىجوشانند تا آب آن تمام شود، ولى بايد مراقبت شود كه نسوزد. و يا برگ تازه آن را در روغن زيتون پرورده نمايند و مكرر تجديد كنند كه خوب پرورده شود. اين روغن براى درد مفاصل و اعصاب و نرم كردن سفتىها بسيار مؤثر است.

تخم شود از برگ آن گرمتر و خشكتر است. در غذاها و ترشىها براى اصلاح معده مفيد است. خوردن ترشى آن بعد از طعام قىآور و مضر گرممزاجان است و اسراف در خوردن آن نيروى جنسى را ضعيف و اسپرم را خشك و بينايى چشم را كم مىكند از اين نظر نيز خوردن ترشى جبران مىنمايد.

تخم سوختۀ آن از تخم آن هم گرمتر و خشكتر است و خوردن آن با عسل براى امراض مقعده و بواسير نافع است. ضماد آن با خاكستر شيشه براى خرد كردن سنگ مثانه و رفع اختلالات ترشح ادرار يا عسر البول مجرب است. گرد آن زخمهاى تر و چركين را خشك مىنمايد و براى زخم آلت تناسلى مرد بسيار مؤثر است. دمكردۀ تخم شود براى تسكين درد معده، رفع دلپيچه اطفال، رفع كم شدن شير زنان، بىخوابى اثر مفيد دارد. مصرف آن در دمكرده u200a١٨u200a-u200a۴u200a گرم تخم آن در هزار گرم آب است كه u200a٣u200a-u200a٢u200a فنجان در روز بعد از هر غذا مصرف شود. جوشانده u200a١٠٠u200a-u200a۵٠u200a گرم در هزار گرم آب از برگ و سرشاخه شود براى استعمال خارج مستعمل است.

در امريكا مرسوم است از شود براى آرامش اعصاب و براى كاهش ورم و درد و متوقف كردن سكسكهها استفاده مىشود.