دنبلان

به فارسى «دنبلان» و «دمبلان» و به آذربايجانى «طملان» و در كتب طب سنتى با نامهاى «نبات الرعد» و نوعى «سماروغ» و «شحم الارض» و «نوعى فطر» آمده است. از قارچهاى خوراكى زيرزمينى است كه به فرانسوى انواع آن را بهطور كلى Truffe و به انگليسى Truffle گويند.

انواعى از اين نوع قارچ دمبلان بيشتر در اروپا بخصوص در فرانسه مىرويند.

انواعى از دمبلان نيز در مناطق مختلفه ايران مىرويند. اين دو دسته دمبلان از لحاظ جنس مختلف هستند كه شرح آنها در زير داده مىشود.

دمبلانهاى اروپايى

اين دمبلانها از راستۀ Tuberale طبقۀ Ascomycetes خانوادۀ Tuberaceae هستند و اغلب آنها از رستنىهاى دارويى مىباشند.

مشخصات

قارچى است كروىشكل مانند غده كه معمولا در زير خاك رشد مىكند. پوستۀ خارجى آن ناصاف و زگيلدار است. از نظر ابعاد برحسب گونههاى مختلفه متفاوت است و از يك فندق تا حجم يك مشت دست فرق مىكند. اين قارچ در گونههاى مختلف به رنگهاى قرمز تيره، خاكسترى، سفيد، بنفش و سياه ديده مىشود ولى لذيذترين و بهترين آنها معمولا داراى رنگ پوسته خارجى سياه است. اين قارچها نوعا در عمق حدود سى سانتيمترى خاك بهطور گروهى و نزديك ريشههاى گياهان و درختها بخصوص درخت بلوط مىرويند.

سابقا در فرانسه مرسوم بود كه زارعين توسط سگهاى تربيتشده، محل وجود اين قارچها را در زير خاك يافته و بيرون مىآوردند.

معمولا هر دمبلان اروپايى شامل دو قسمت است. يكى پوستۀ ناصاف و زگيلى آنكه رنگين و سخت و محتوى اسپرهاى قارچ است و ديگرى گوشت آنكه اغلب سفيدرنگ مىباشد ولى رنگهاى تيره هم دارد.

دمبلانهاى اروپايى داراى گونههاى خوراكى اهلى و گونههاى وحشى غير خوراكى ولى درعينحال غير سمى است.

دمبلانهاى خوراكى

u200a١u200a. دمبلان سياه Tuber Melanosporum : پوستۀ آن ناصاف زگيلدار به رنگ تيرۀ حنايى و رنگ گوشت آن پس از رسيدن بنفش تيره مايل به سياه است. بزرگى آن در حدود يك تخممرغ است. اين دمبلان در پاييز مىرسد و از بهترين و لذيذترين نوع دمبلان است.

u200a٢u200a. Tuber uncinatum : بزرگى آن متوسط، پوستۀ خارجى سياه خيلى ناصاف و ناهموار و رنگ گوشت آن قهوهاى است. اينگونه نيز لذيذ و خوشطعم و خوشبو است و معمولا در پاييز مىرسد.

u200a٣u200a. Tuber hiemale : پوستۀ خارجى مايل به سياه، غدۀ آن كروىشكل، بزرگى آن در حدود يك گردو مىباشد اين نوع نيز خيلى لطيف و لذيذ است و در رديف دو گونه فوق مىباشد.

u200a۴u200a. دمبلان تابستانى Tuber aestivum : شكل غدهها متغير، بزرگى آنها در حد يك گردو رنگ پوست سياه و زگيلهاى آن درشت است و سرانجام دمبلان كوهى tuber Montanum . بهطورى كه گفته شد دمبلانهاى اروپايى اغلب در نزديكى ريشه درختان و گياهان خاصى مىرويند اين گياهان را گياهان دمبلانزا مىنامند. از جمله درختانى كه بيشتر مورد علاقه دمبلان است دو نوع بلوط است.

يكى به نام علمى Quercus Pubescens كه واريتهاى از: Quercus robur sessiliflora مىباشد و ديگرى Quercus ilexو همچنين شاهبلوط Castanea vulgaris و فندق به نام علمى Corylus avellana و بهطور كلى طبق مطالعاتى كه شاتن ^u200a١u200aگياهشناس فرانسوى نموده است، يكى از روشها براى شناسايى اراضى كه دمبلان در آن وجود دارد، وجود درختانى كه فوقا ذكر شد و همچنين گياهان و درختانى نظير زالزالك و سرو كوهى و ارس و گوجه وحشى و خمان صغير يا آقطى و گلسنگها و بوصير و بومادران و حلبوب و آبرون صغير و نوعى سىسنبر يا سرپوله و آزربه و اكليل كوهى است.

به علاوه شاتن معتقد است: خاكى كه غنى از مواد آلى، آهك، پطاس، اسيد سولفوريك و پروكسيات دوفر ^u200a٢u200aباشد مناسبترين خاك براى رويش دمبلان است.

گونههايى از دنبلان

u200a١u200a. بلوط دمبلانزا Quercus Pubescens در جنگلهاى جنوب فرانسه و ساير مناطق اروپا مىرويد و واريتهاى از آن به نام:

Quercus Pbescens Brot. var iberica Wenzig در جنگلهاى شمال ايران مىرويد. اين بلوط كه به فرانسوى Chene Pubescent و Chene blanc گفته مىشود، در درۀ تالار و در ارتفاعات گدوك و در نور و كجور و سياهبيشه و در جنگلهاى هرزويل انتشار دارد.

درخت بزرگى است با شاخههاى خزى، برگهاى چرمى با تضاريس قوسى در كنارۀ برگها. روى برگ صاف و براق به رنگ سبز تيره و پشت برگ سبز روشن پوشيده از كرك سفيد است. نام محلى آن در حسنآباد دشت نظير «سفيد مازو» و «سفيد بلوط» است. ملاحظه مىشود كه نام محلى آن نيز ترجمۀ طبيعى از نام فرانسه است.

بلوطهاى دنبلانزا

u200a٢u200a. Quercus ilex. كه آن را بلوط سبز Chene Vert مىنامند در اروپا مىرويد و در ايران فقط در باغها به عنوان زينت كاشته مىشود. برگها با دندانههاى تيز و ريز كه در انتهاى دندانهها خار كوچكى است. روى برگ سبز تيره براق و پشت برگها كركدار سفيد است و معمولا تا سه سالگى خزان نمىكند. اغلب به صورت درختچه است ولى در خاكهاى قوى بلندى آن به u200a١۵u200a-u200a١٠u200a متر مىرسد. شرح و تفصيل ساير انواع درختان و گياهانى كه نامبرده شد به صورت جداگانه در بخشهايى از اين كتاب آمده است كه در صورت نياز بتوان به آن مراجعه كرد.

دمبلان در ايران

در ايران در اغلب مناطق از جمله فارس، منطقۀ تهران و كوهستانهاى شهرستان تهران، آذربايجان، خوى و غرب ايران در همدان و كرمانشاه دمبلان مىرويد.

دمبلانهاى ايران نيز مانند ساير دمبلانها در زير خاك مىرويند. نام محلى آن در كرمانشاه «چمه» و در آذربايجان «طملان» است، در تهران «دمبلان» ناميده مىشود.

رنگ پوست آنها اغلب برخلاف دمبلانهاى اروپايى روشن و خاكسترى روشن است و به بزرگى فندق تا يك گردو و گاهى بزرگتر است.

اين دمبلان را به فرانسوى Terfex و Truffe de lion مىنامند و به عربى «ترفاس» گفته مىشود. اين دمبلانها از جنس متفاوتى با دمبلانهاى اروپايى هستند. سهگونه از اين دمبلانها طبق مطالعات آقاى شاتن در ايران شناخته شده كه نام علمى آنها به شرح زير است:

u200a١u200a. Terfezia aphroditis Chatin كه در سال u200a١٨٩٧u200a در آذربايجان ديده شده.

u200a٢u200a. Terfezia hafizii Chatin كه در فارس و اطراف تهران ديده شده.

u200a٣u200a. Terfezia hanotauxii Chatin كه باز در سال u200a١٨٩٧u200a در كوههاى اطراف تهران شناسايى شده است.

از نظر تركيبات شيميايى و خواص و كاربرد دارويى خيلى شبيه قارچهاى خوراكى هستند كه در فصل آن شرح داده شده است و تكرار نمىشود ولى اين نوع قارچهاى زيرزمينى بيشتر مصرف خوراكى دارند.