خيار

به فارسى «خيار» و در كتب طب سنتى و به عربى «قثّاء» گفته مىشود به فرانسوى Concombre و Coichon و به انگليسى Cucumber ناميده مىشود. گياهى است از خانوادۀ Cucurbitaceae نام علمى آن Cucumis sativus L.مىباشد.

مشخصات

خيار گياهى است علفى يكساله با ساقه خزنده و پوشيده از تارهاى سفت و خشن و برگهاى بزرگ پيچكدار. گلهاى آن زردرنگ بزرگ نر و ماده جداگانه روى يك پايه قرار دارند. ميوۀ آن سبز و سفيد و كوچك و بزرگ كه مربوط به نژادهاى مختلف آن است. ميوۀ سبز نرسيدۀ كوچك ارقام ميوه ريز به عنوان خيار سبز چيده و خورده مىشود و ميوههاى درشت آن در صنايع عطرسازى مصرف دارد.

در ايران در سطح وسيعى نژادهاى مختلف خيار كاشته و توليد مىشود، لذا از روش كشت آن صرفنظر مىشود.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى ميوۀ خيار داراى مقدار كمى ساپونين [گرشوف]و يك آنزيم به نام پروتئولىتيك ^u200a١u200aآنزيم [واناستىنيس كروزمان]و مادۀ گلوتاتيون ^u200a٢u200aمىباشد [گاناپاتى و شاسترى].

بررسى ديگرى نشان مىدهد كه در خيار يعنى در ميوۀ خيار پروتئولىتيك آنزيم و آسكوربيكاسيد اكسيداز ^u200a٣u200aو سوكسىنيك دهايدروژناز ^u200a۴u200aو ماليك دهايدروژناز ^u200a۵u200aيافت مىشود و مادۀ معطر عامل آن با الكل قابل استخراج است. به علاوه در خيار آنزيم ارپسين ^u200a۶u200aوجود دارد. و همچنين ويتامين Bu200a١u200a و C در آن يافت مىشود.

در هريك صد گرم خيار مواد زير موجود است:

آب u200a٩۵u200a گرم، پروتئين u200a٩u200a/u200a٠u200a گرم، مواد چرب u200a١u200a/u200a٠u200a گرم، هيدراتهاى كربن u200a۵u200a/u200a٢u200a گرم، خاكستر u200a۵u200a/u200a٠u200a گرم، فسفر u200a٢٧u200a ميلىگرم، آهن u200a١u200a/u200a١u200a ميلىگرم، كلسيم u200a٢۵u200a ميلىگرم، پتاسيم u200a١۶٠u200a ميلىگرم، ويتامين A u200a٢۵٠u200a واحد بين المللى، سديم u200a۶u200a ميلىگرم، تيامين u200a٠٣u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، رايبوفلاوين u200a٠۴u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، نياسين u200a٢u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، ويتامين C 11 ميلىگرم.

خواص-كاربرد

تخم خيار خنككننده و مقوى و مدر است [روا]. خوردن سوپ خيار گرفتگى و بند آمدن ادرار را باز مىكند.

مرهم لهشدۀ خيار براى ناراحتىهاى پوست و سوختگى از آتش و سوختگى در اثر آبجوش بسيار مفيد است.

جوشاندۀ ريشه خشك خيار مدر است و براى معالجۀ بيماريهاى برىبرى ^u200a٧u200aمفيد است [ايچىمورا]. عصارۀ برگهاى لهشدۀ خيار به عنوان قىآور كودكان در مواردى كه اختلال هضم داشته باشند، مصرف مىشود [استوارت]. در هندوچين خيار سبز و نرسيده كه با شكر پخته شود براى اسهال خونى بچهها داده مىشود.

در اندونزى ميوه و عصارۀ آن در موارد بيمارى اسپرو ^u200a٨u200aداده مىشود و مفيد است [هين]. اسپرو بيمارى نادرى است كه در اغلب كشورهاى مناطق حاره و گاهى در مناطق معتدله دنيا هم يافت مىشود. علامت مشخصۀ آن: لاغرى، ضعف، از دست دادن وزن، انواع بىنظمى و اختلال در هاضمه بخصوص وجود اشكال در جذب چربى، گلوكز و ويتامينها است. تا به حال عامل اصلى و سبب بيمارى مشخص نشده است. عصارۀ ميوۀ خيار براى معالجۀ سنگ مثانه مفيد است [واناستىنيس كروزمان].

از نظر حكماى طب سنتى طبيعت خيار نسبتا سرد و تر است و مغز آن مرطوبتر از پوست آن است. توصيه اين است كه خيار از قسمت پايين آن يعنى محل اتصال به گياه خورده شود. عطش را تسكين مىدهد و حرارت خون و صفرا و التهاب را نيز تسكين مىدهد. براى معدههاى گرم و دردهاى مثانه مفيد است. ملين است و مدر و براى اخراج سنگ مثانه و سنگ كليه نافع است. در اين موارد مغز تلخ خيار مفيدتر است.

خيار نفاخ است و در معده سريعا فاسد مىشود و بطى الهضم مىباشد، اگر پخته شود زودتر در معده فاسد مىشود تا خام آن، به اين دليل خيار را بايد با نمك خورد.

تخم خيار مدر است و بازكننده و پاككنندۀ عروق از مواد لزج است. در استعمال خارج ماليدن آب خيار روى پوست بدن رفع خارش و تحريكات پوست مىنمايد. از آب خيار در تهيه تعدادى از لوازم آرايش استفاده مىشود. از آب خيار، موم و عسل پمادى تهيه مىشود كه در صاف و لطيف كردن پوست و رفع جوش بسيار مؤثر است.

تخم خيار اثر ضد كرم دارد.

توضيح: نوعى از خيار به نام چنبر را كه دراز، نازك، خميده، سفيد مايل به سبز و مخطط و شياردار مىباشد به فرانسوىConcombre serpent گويند به فارسى «خيار چنبر» و «خيار نيشابورى» و «خيار كازرونى» و خواص آن مشابه خواص خيار معمولى است.

---

u200a١u200a) . Proteolytic

u200a٢u200a) . Glutathione

u200a٣u200a) . Ascorbic aeid oxidase

u200a۴u200a) . Succinic dehydrogenase

u200a۵u200a) . Malic dehydrogenase

u200a۶u200a) . Enzyme erepsin

u200a٧u200a) . Beri-beri

u200a٨u200a) . Sprue