تره

به فارسى بهطور كلى تره و در بعضى مناطق «گندنا» گويند نامهاى محلى آن در كرمانشاه و در غرب ايران «كور» ، در گيلان شمال ايران «كوار» ، در كتب طب سنتى با نامهاى عربى آن «كراث» ، «كراث رومى» ، «گندنا» و «كراث البقل» و «كراث المائده» آمده است و نوع برى آن را «كراث الثوم» نامبردهاند. به فرانسوى Poireau و Poirreau و به انگليسىGarden leek گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ Liliaceae نام علمى آن Allium porrum L. مىباشد و مترادف آنAllium ampeloprasum L. گفته شده است.

مشخصات

گياهى است دوساله و پايا برگهاى آن دراز باريك اغلب خميده و افتاده به رنگ سبز تيره، قسمت پايين ساقه سفيد است كه منتهى به يك پياز كوچكى در داخل خاك مىشود. گلهاى آن مجتمع و گروهى به شكل يك گلولۀ مدور در انتهاى ساقه گلدهنده رنگ هريك از گلها سفيد مايل به سبز يا گلى كه از آنها دانههاى سياه و پهن و ناصاف تره به دست مىآيد. بهطور كلى دو نوع است، يكى نوع كوتاه و نازك تابستانه و ديگرى ترهفرنگى كه نوع زمستانه خيلى بلند (تا يك متر) و برگها پهن و قوى مىشود.

تكثير تابستانه آن از طريق كشت بذر آن در اوايل بهار صورت مىگيرد و كشت نوع زمستانه آن در اواخر زمستان بذر در شاسى كاشته مىشود و گياههاى حاصله كه چندبرگه و به ارتفاع u200a١۵u200a-u200a١٠u200a سانتىمتر و ساقۀ آن به قطر حدود يك مداد رسيد در اواخر فروردين و اوايل ارديبهشت به محل اصلى منتقل مىشود و فاصلۀ خطوط را u200a٢۵u200a و فاصله بوتهها روى خطوط را u200a١۵u200a سانتىمتر بايد گرفت.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در تره كمى ارسنيك وجود دارد و به علاوه اسانس روغنى فرار دارد كه جزء عمده و اصلى آن را اليل دى سولفيد ^u200a١u200aتشكيل مىدهد. در پياز آن در حدود u200a۴u200a/u200a٠u200a درصد آليئين ^u200a٢u200aوجود دارد و به علاوه وجود آلانين ^u200a٣u200a، آرژىنين ^u200a۴u200a، آسپارتيك اسيد ^u200a۵u200a، آسپاراژين ^u200a۶u200a، هيستيدين ^u200a٧u200a، لوسين ^u200a٨u200a، متيونين ^u200a٩u200a، تريپتوفان ^{u200a١٠u200a}، والين ^{u200a١١u200a}، فنيلآلانين ^{u200a١٢u200a}، پرولين ^{u200a١٣u200a}، سرين ^{u200a١۴u200a}، وترئونين ^{u200a١۵u200a}در آن گزارش شده است [ S. G. I. M. P ].

در هريك صد گرم از قسمت پايين سفيد ترهفرنگى و پياز ترهفرنگى خام بهطور متوسط مواد زير وجود دارد.

آب u200a٨۵u200a گرم، پروتئين u200a٢u200a/u200a٢u200a گرم، هيدراتهاى كربن u200a١١u200a گرم، خاكستر u200a٩u200a/u200a٠u200a گرم، كلسيم u200a۵٢u200a ميلىگرم، فسفر u200a۵٠u200a ميلىگرم، آهن u200a١u200a/u200a١u200a ميلىگرم، سديم u200a۵u200a ميلىگرم، پتاسيم u200a٣۴٧u200a ميلىگرم، ويتامين A u200a۴٠u200a واحد بين المللى، تيامين u200a١١u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، رايبوفلاوين u200a٠۶u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، نياسين u200a۵u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، ويتامين C 17 ميلىگرم.

خواص-كاربرد

تره سبزى خوردنى برگى است كه خوردن آن منافع فراوانى دارد. ضد عفونى كننده رودهها و مدر است و براى معالجه روماتيسم و بيمارىهاى كبدى مفيد است.

ضماد آن براى نرم كردن ورمها مفيد است [مىنات و پتلو].

تره از نظر طبيعت طبق نظر حكماى طب سنتى خيلى گرم و بهطور متوسط خشك است خواص آن گرمكننده و بازكنندۀ انسدادها و گرفتگىها و لطيفكننده است. اگر برگ آن را با سركه مخلوط و در آن له كرده و به پيشانى بمالند خونريزى از بينى را قطع مىكند. خوردن تره پاككنندۀ قصبه ريه و بازكنندۀ گرفتگىهاى كبد و مقوى هاضمه و كمر و ملين است.

ترشح ادرار و حيض را زياد مىكند يعنى مدر است و قاعدهآور اگر با طعام و بعد از طعام خورده شود كمك به هضم غذا كرده مانع ترش شدن غذا مىشود و مزاج را لينت مىدهد و نيروى جنسى را تقويت مىكند. خوردن آب تره به قدر u200a١۵u200a گرم خون بواسير را قطع مىكند و اگر با عسل خورده شود محرك نيروى جنسى است. براى بيمارىهاى سرد و ترسينه و ورمهاى ريه و نرم كردن آنها مفيد است و با آب جوشاندۀ جو و يا پخته تره با جو براى درد سر، سينه، تنگىنفس و پروردۀ تره در سركه بازكنندۀ گرفتگى كبد و طحال و خوردن برگ پختۀ آن براى بواسير مفيد است. شياف برگ كوبيدۀ آن به تنهايى يا با داروهاى مناسب براى خشك كردن رطوبتهاى رحم نافع است. ماليدن پختۀ آن براى بواسير و قطرۀ آنكه با روغن گل و سركه مخلوط شده باشد در گوش براى كاهش درد گوش مفيد است. اگر تره را با كندر و سركه ماليده و در بينى بريزند براى بند آمدن خونريزى از بينى نافع است. ضماد تره براى گزيدن افعى و خوردن آن با آب عسل نيز براى خنثى كردن سموم جانوران نافع است.

ضماد تره با سماق براى مخملك و زگيل و با نمك براى التيام زخمهاى بد مفيد است. تره از پياز ديرهضمتر و نفاختر است و خون را مىسوزاند و بينايى چشم را كاهش مىدهد و لثه را خراب مىكند و براى گرممزاجان مضر است از اين نظر بايد با گشنيز و كاسنى تازه خورد.

تخم تره گرم و خشك است. خوردن u200a١٠u200a گرم از تخم تره با u200a١٠u200a گرم تخم مورد براى رفع امراض سرد نافع است، خونريزى از سينه و بهطور كلى خونريزى از هر عضوى را قطع مىكند، بازكنندۀ گرفتگىهاى بلغمى مجارى كبد و محرك اشتها و مقوى كليه و مثانه است. بودادۀ تخم تره با تخم ترهتيزك اسهال مزمن را قطع مىكند و شكمروش را بند مىآورد و گازهاى رودهها را تحليل مىبرد.

ضماد عصارۀ تخم تره براى گزيدگى افعى و رفع لكههاى پوست نافع است. تخم تره مضر ريه و كليه و مثانه است از اين نظر بايد با عسل خورد.