ترشكهاى شيرين-پاسيانسها

ترشكهاى شيرين ترشكهايى هستند از جنس Rumex ولى برگهاى آن شيرين و ريشۀ آنها تلخ است. سهگونه از اين گروه كه در ايران نيز مىرويند و در طب سنتى مصرف دارند، شرح داده مىشود:

u200a١u200a. در كتب طب سنتى با نام حماض الماء آمده است، به فرانسوى Patience و Patience officinale و Grande Patience و Oseille epinard و به انگليسى Patience و Spinach-dock گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ Polygonaceae جنس Rumex نام علمى آن Rumex patientia L. و مترادف آن Rumex olympicus Boiss. مىباشد.

اين گياه در ايران در مناطق مختلف در اراك، تفرش، اشترانكوه، قلعه رستم، و در آذربايجان و افشار بهطور خودرو مىرويد.

u200a٢u200a. نوع ديگرى از حماض شيرين كه به فرانسوى Patience و Rumex crepu و به انگليسى Curled dock و Narrow dock و Garden Patience و Sour dock و Yellow dock ناميده مىشود گياهى است از خانواده Polygonaceae جنسRumex نام علمى آن Rumex crispus L. مىباشد.

اين گياه در ايران در دامنههاى البرز، كندوان، سواحل بندر گز، آذربايجان در اردبيل، اراك، كردستان و مناطق جنوب غرب در ازنا مىرويد.

u200a٣u200a. نوع ديگرى از حماض شيرين به فرانسوى La parelle و Rumex a feuilles obtuses و به انگليسى Bitter dock گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ Polygonaceae جنس Rumex نام علمى آن Rumex obtusifolius L. و مترادف آن Rumes syriacus Meisn. DC.

مىباشد.

اين گياه در ايران در اطراف تهران، كنار چشمههاى دربند، گچسر، كرج در شمال ايران و در مناطق مركزى در قم و در آذربايجان بهطور خودرو مىرويد.

مشخصات

پاسيانسها يعنى u200a٣u200a گونه فوق الذكر عموما از ترشكهاى برگ شيرين هستند و همه آنها داراى ريشههاى عمودى كمى ضخيم در حد ضخامت يك انگشت و يا كمى بيشتر و درازاى u200a۴٠u200a-u200a١۵u200a سانتىمتر، عموما تلخ و تونيك و مقوى و ملين هستند.

بلندى ساقه آنها u200a٢u200a-u200a۵u200a/u200a١u200a متر عموما علفى چند ساله برگهاى آنها دراز، تخممرغى، نوكتيز و موجدار هستند. گلها به رنگ سبز مايل به قرمز بهطور گروهى در امتداد قسمت فوقانى شاخه گلدهنده ظاهر مىشود. معمولا در نقاط سايهدار در جنگلها و زير سايۀ درختان و در دشتها و گودالها و گونۀ پاسيانس كبيريا Rumex Patientia در كنار جريانهاى آب و نقاط بسيار مرطوب مىرويد.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در ريشه گونه Rumex Crispus مقدارى املاح آهن و امودين ^u200a١u200aو كريزوفانيك اسيد و اسانس روغنى فرار وجود دارد.

خواص-كاربرد

از نظر طبيعت طبق نظر حكماى طب سنتى بهطور كلى سرد و خشك هستند.

خوردن آب گياه و خوردن برگ پختۀ آنكه خيلى شبيه برگ چغندر است براى ناراحتىهاى معدۀ صفراوى و رفع يبوست مفيد است. ريشۀ آن قوىتر از ريشۀ ترشكهاى برگ ترش است. خوردن گرد ريشۀ آن با نبات براى سرفه نافع است و ضماد آن براى درد مفاصل و كوفتگى اعضا و نقرس حاد مفيد مىباشد.

حماض مائى كه نام علمى آن ) Rumex Patientia( است، برگ آن شبيه برگ كاسنى و ريشۀ آن شبيه چغندر و باريكتر، تخم آن سياه كمى مايل به سرخ است، براى خفقان و آشفتگى و بههمخوردگى حال نافع است. ضماد آن براى جرب و زخمهاى بد و ورمهاى گرم نافع است و اگر تخم و برگ آن در دهان جويده شود درد دندان را ساكت مىكند و لثهها را محكم مىسازد.

جوشاندۀ u200a۵٠u200a گرم ريشه پاسيانس كبير در هزار گرم آب معرق است و ضد كمبود ويتامين C عمل مىكند.

گونۀ R. Crispus به علت آهن بيشترى كه در ريشه دارد از گرد ريشه آن براى رفع كمخونى استفاده مىشود و خوردن روزانه تا u200a٣u200a گرم آن در اينباره مفيد است. در تايوان و چين از بخور دمكردۀ گياه براى رفع ناراحتى چشم استفاده مىشود [ليو]و براى التيام زخم نيز مفيد است [استوارت]. در چين در استعمال داخلى از R. Crispus به عنوان ملين [هو]و تببر [استوارت]و بادشكن استفاده مىشود. در استعمال داخلى بايد احتياط شود زيرا گونۀ R. Crispus پوست و همچنين غشاى مخاطى سيستم را تحريك مىكند.

ريشۀ تمام پاسيانسها بهطور كلى مدر، قابض، ملين و اشتهاآور است. در رفع اسهال و خونروى از رحم، قطع اخلاط خونى، بواسير، قطع ترشحات رحمى مؤثر است.

دمكردۀ پاسيانسها: مقدار u200a٢٠u200a گرم پاسيانس را در هزار گرم آبجوش دمكرده صاف نمايند. اين دمكرده در رفع انواع بيمارىهاى پوستى نوع پسوريازيس ^u200a١u200aو جرب و سيفيليس نافع است.

جوشاندۀ ضد هرپس ^u200a٢u200a: ريشۀ فيلگوش u200a۴u200a گرم، ريشۀ پاسيانس u200a۴u200a گرم، ريشه اشنان u200a۴u200a گرم، پوست نارون u200a۴u200a گرم، ساقۀ ياسمن برى u200a۴u200a گرم، آب هزار گرم بجوشانند تا يك پنجم آن تبخير شود بعد صاف كنند و به آن u200a١٠٠u200a گرم شربت شاهتره بيفزايند و در مورد بيمارىهاى جلدى در يك شبانهروز فنجان فنجان بخورند.