باميه

در كتب طب سنتى فارسى، باميه مىنويسند به فرانسوى Gimbo و Gombaud و Ketmie comestible و به انگليسىOkra و Gumbo گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ پنيرك Malvaceae نام علمى آن Abelmoschus esculentus Moench. و مترادف آن Hibiscus esculentus L. است.

مشخصات

باميه گياهى است از خويشان نزديك پنبه و كنف. ظاهرا موطن اصلى آن افريقا و يا مناطق گرم آسيا است، ولى بههرحال به ساير مناطق دنيا رفته و در حال حاضر در اغلب كشورها و مناطق معتدله و حتى سرد كاشته مىشود. باميه اصولا يك گياه گرمسيرى است و در شرايط مناسب اقليم گرم، گياه چند ساله است، ولى در مناطق معتدل و سرد كه كاشته شود چون تحمل سرماى زمستان را ندارد به صورت گياه يكساله درمىآيد.

باميه گياهى است بلند برگهاى آن داراى بريدگى و چاكدار كه برگ را به چند قسمت تقسيم مىكند و هر قسمت از برگ نوكتيز است، شبيه برگ پنبه، گلهاى آن درشت شبيه گلهاى خانوادۀ پنيرك به رنگ زرد يا سفيد، كبسول ميوه دراز نوكتيز سبزرنگ و لعابدار. دانههاى آن بىبو. معمولا ميوههاى نارس و سبز باميه چيده شده و مصرف مىشود هم از نظر غذايى و هم براى مصارف دارويى. تكثير باميه از طريق كاشت بذر آن صورت مىگيرد كه در نواحى معتدل ايران بين اواخر فروردين تا خرداد كاشته مىشود.

معمولا بذر را يك شبانهروز خيس مىكنند و به اين ترتيب سبز شدن آن تسريع مىشود فاصلۀ بين خطوط كاشت را در حدود يك متر مىگيرند و پس از اينكه گياه سبز شد تنك كرده و فاصلۀ بين بوتههاى باميه روى خط را حدود u200a۴٠u200a-u200a٣٠u200a سانتىمتر مىگذارند. بذر بايد در عمق u200a٢u200a-u200a١u200a سانتىمتر بسته به نوع خاك زير خاك كاشته شود.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى غلاف يا ميوۀ باميه منبع غنى از لعاب و Pectin است و از نظر آهن و كلسيم نيز قابل توجه است در غلاف ميوۀ تازۀ سبز باميه در حدود u200a۵٢٠u200a واحد بين المللى ويتامين A مىباشد و به علاوه داراى تيامين، رايبوفلاوين، نياسين و سرانجام ويتامين C يا اسكوربيك اسيد است.

در هندوستان بررسىهاى شيميايى در مورد استعمال لعاب ميوۀ نارس باميه به عنوان جانشين پلاسما انجام گرفته است و اين بررسىها در مورد حيوانات شده و از لعاب ميوۀ باميه كه به طريق آزمايشگاهى تهيه مىشود براى افزايش حجم خون حيوان استفاده شده و نتايج رضايتبخشى داده است. براى تسريع در اين جانشينى مقدارى كم از خون حيوان به محلول تهيه شده اضافه شده و نتيجه سريعتر و بهتر گرفته شده است. در اين محلول كه از لعاب ميوۀ نارس باميه براى جانشينى پلاسما تهيه مىشود مواد دى-گالاگتوز ^u200a١u200a، ال-رامنوز ^u200a٢u200aو دى-گالاكتو-رونيك اسيد ^u200a٣u200a[ولث اف انديا]وجود دارد.

تمام گياه باميه معطر است و عطرى شبيه عطر ميخك از آن متصاعد مىشود و برگ و ساقههاى باميه داراى Iodineاست. دانههاى رسيدۀ آن در حدود u200a٢٢u200a-u200a١۶u200a درصد روغن دارد كه خوراكى است. در گلهاى آن دو نوع فلاونول پيگمان ^u200a۴u200aبه نام گوسىپتين ^u200a۵u200aو كوورستين ^u200a۶u200aوجود دارد.

در هريك صد گرم باميۀ خام نارس مواد زير موجود است:

آب u200a٩u200a/u200a٨٨u200a گرم، پروتئين u200a۴u200a/u200a٢u200a گرم، مواد قندى و ساير هيدراتهاى كربن u200a۶u200a/u200a٧u200a گرم، خاكستر u200a٨u200a/u200a٠u200a گرم، كلسيم u200a٩٢u200a ميلىگرم، فسفر u200a۵١u200a ميلىگرم، آهن u200a۶u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، سديم u200a٣u200a ميلىگرم، پتاسيم u200a٢۴٩u200a ميلىگرم، تيامين u200a١٧u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، رايبوفلاوين u200a٢١u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، نياسين u200a١u200a ميلىگرم، ويتامين C 31 ميلىگرم، ويتامين A u200a۵٢٠u200a واحد بين المللى.

خواص-كاربرد

باميه نارس پخته به عنوان سبزى لذيذ و مقوى است. جوشاندۀ ميوۀ نارس باميه مقوى و نرمكننده و لطيفكنندۀ پوست و مدر است. در ناراحتىهاى نزلهاى كه منجر به التهاب يك غشاى مخاطى همراه ترشح است و همچنين در موارد سوزش مجراى ادرار در موقع ادرار كردن و احساس درد در موقع ادرار و بالاخره در موارد سوزاك مفيد است. لعاب حاصل از ميوه و تخم آن نيز نرمكننده است و براى سوزاك مفيد است. از برگهاى آن به عنوان ضماد نرمكننده استفاده مىشود. تخم باميه معرق است و محرك قلبى و ضد اسپاسم است.

در چين از گل و تخم و ريشه و ميوۀ آن به عنوان دارو استفاده مىشود و نرم كننده و مدر است و براى تسهيل زايمانهاى مشكل تجويز مىشود. در استعمال خارجى ضماد آن روى انواع زخمها گذارده مىشود و التيامدهنده است. از جوشانده ميوۀ آن براى معالجه سوزاك و سوزش مجراى ادرار استفاده مىشود و از جوشانده ريشه آن براى معالجه سيفيليس استفاده مىشود. در هندوچين از ريشۀ باميه مانند جانشين خطمى استفاده مىشود. ميوۀ سبز تازۀ باميه منبع غنى ويتامين B است. شربتى از جوشاندن آن در فيليپين تهيه مىشود و براى زخم گلو و گرفتگى صدا بسيار مفيد است.

باميه از نظر طبيعت طبق نظر حكماى طب سنتى سرد و تر و ترى آن از ساير بقول بيشتر است، از نظر خواص باميه براى مزاجهاى گرم خوب است. ميوۀ نارس آن را با گوشت پخته مىخورند و در هندوستان معتقدند كه مقوى باه است. در صورتى كه اشخاص سردمزاج بخواهند باميه بخورند براى اينكه سردى آن ضرر نرساند و عوارضى ايجاد نكند بايد با ادويۀ گرم ميل كنند.