بادنجان

در كتب طب سنتى با نامهاى «بادنجان» ، «مغد» ، «وغد» و در كتب فارسى قديم «پاتنگان» آمده است. به فرانسوىMelongine و Aubergine و Melongene و به انگليسى Eggplant ناميده مىشود. گياهى است از خانوادۀ Solanaceae نام علمى آن Solanum melongena L. و مترادف آن: Solanum melongena Var esculentum Nees. است.

مشخصات

بادنجان گياهى است يكساله ساقۀ آن استوانهاى، پوشيده از كرك و پرشاخه.

برگهاى آن بيضى، نوك باريك، با كركهاى پنبهاى. گلهاى آن بنفش، ميوۀ آن اغلب دراز با رنگ بنفش تيره و سياه. بعضى از ارقام آن زرد يا سفيد است.

واريتۀ سياه آن خوردنى است و ساير واريتهها زينتى هستند. تكثير آن از طريق كاشت بذر آن در خزانه در زير شاسى در اسفند انجام مىگيرد. يك ماه بعد نهالهاى كوچك را در خزانۀ ديگرى در زير شاسى با فواصل بيشترى مىكارند و آن را در اواخر ارديبهشت به مزرعه منتقل مىكنند. بادنجان بومى هند است و از آن ديار برخاسته و به ساير مناطق رفته است و در حال حاضر در اغلب كشورها كاشته مىشود.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در برگ و شاخهها و گل بادنجان الكالوئيدسولانين ^u200a١u200aوجود دارد و همچنين در ميوۀ نارس آن نيز مشخص شده است. ولى در ميوۀ رسيدۀ آن مقدارش خيلى كم است و فقط ميوۀ رسيدۀ بادنجان خوراكى است و با توجه به اين كه در معدههاى ضعيف حتى وجود مقدار كم الكالوئيدسولانين نيز ممكن است اختلالات مسموميت ضعيفى ايجاد نمايد، لذا در مصرف و خوردن بادنجان بايد رعايت احتياط به عمل آيد. براى اين كار بادنجان را قبل از طبخ بايد به برشهايى با پوست يا بىپوست تقسيم و داخل و خارج آن را نمك پاشيد u200a٣u200a-u200a٢u200a ساعت بگذارند كه زردآب و آب سياهى كه محتوى الكالوئيد است از آن خارج شود و در خلال اين u200a٣u200a-u200a٢u200a ساعت چند بار آب آن را عوض كنند و آب تازه بريزند تا بكلى سياهآب از آن خارج شود و پس از آن پخته و مصرف كنند.

گزارش ديگرى نشان مىدهد كه در ميوۀ بادنجان وجود ترىگونلين ^u200a٢u200aو كولين ^u200a٣u200aو پروتئين ^u200a۴u200aو كلسيم و فسفر و آهن و ويتامينهاى A و B و C تأييد شده است.

از نظر مواد معدنى و ويتامينها در هريك صد گرم بادنجان رسيده مواد زير موجود است (ارقام بالا مربوط به بادنجان خام و ارقام زير مربوط به بادنجان پخته با آب كم است) :

آب u200a٩۴u200a/u200a٩٢u200a گرم، پروتئين u200a١u200a؟ ؟ ؟ ؟u200a٢u200a/u200a١u200a گرم، چربى u200a٢u200a/u200a٠u200a؟ ؟ ؟ ؟u200a٢u200a/u200a٠u200a گرم، هيدراتهاى كربن u200a٢u200a/u200a٣u200a؟ ؟ ؟ ؟u200a٧u200a/u200a۴u200a گرم، كلسيم u200a١١u200a/u200a١٢u200a ميلىگرم، فسفر u200a٢١u200a/u200a٢۶u200a ميلىگرم، آهن u200a٧u200a/u200a٠u200a؟ ؟ ؟ ؟u200a۶u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، سديم u200a١u200a/u200a٢u200a ميلىگرم، پتاسيم u200a١۵٠u200a/u200a٢١۴u200a ميلىگرم، ويتامين A u200a١٠u200a/u200a١٠u200a واحد بين المللى، تيامين u200a۵u200a/u200a٠u200a؟ ؟ ؟ ؟u200a۵u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، رايبوفلاوين u200a٠۴u200a/u200a٠u200a؟ ؟ ؟ ؟u200a٠۵u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، نياسين u200a۵u200a/u200a٠u200a؟ ؟ ؟ ؟u200a۶u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، ويتامين C 3/5 ميلىگرم.

خواص-كاربرد

ريشۀ بادنجان و شاخههاى خشك شده و برگهاى آن و گرد دم ميوۀ آنهمه قابض و بندآورندۀ خون است و براى معالجۀ احتلام در شب و خونريزيهاى رودهاى و ساير انواع خونريزيها مفيد است [استوارت].

ميوۀ بادنجان در موارد مسموميتهاى حاصل از خوردن قارچ سمى پادزهر خوبى است و آن را خنثى مىكند.

گياه بادنجان بازكنندۀ انسداد و گرفتگىهاى مجارى عروق است [هاو].

در هندوچين از بادنجان به عنوان يك داروى ملين استفاده مىشود [مىنات]و قابض است. برگها و پوست سياه ميوه ضد اسهال خونى است [پروت و هررير]. در فيليپين جوشاندۀ ريشۀ بادنجان به عنوان محرك و ضد آسم خورده مىشود. [گررو و كوى زمبينگ].

از نظر طبيعت بادنجان طبق نظر حكماى طب سنتى گرم و خيلى خشك است و از نظر خواص معتقدند كه مقوى معده و بازكنندۀ انسداد و گرفتگىهاى مجارى عروق است البته نه آن دسته گرفتگىها كه خود بادنجان عامل ايجاد آن است زيرا خود بادنجان در بيمارى كبد و طحال ايجاد انسداد مىكند. اگر با روغن سرخ شود كمى لينت دارد و با سركه قابض و مدر است و مسكن دردهاى گرم مىباشد. بدبويى زير بغل و كنج ران را رفع مىنمايد. خوردن بادنجان به تنهايى ممكن است درد پهلو، زهار، و بواسير و درد چشم سوداوى ايجاد كند به همين علت معمولا آن را با گوشت و روغن و گاهى با سركه طبخ و مىخورند. آب سياهى كه قبل از طبخ در موقع خيسانيدن از بادنجان بريده شده، خارج مىشود براى رفع و خشك كردن عرق دست و پا مفيد است و اگر دست و پا را چند بار با آن آب بشويند عرق بكلى زايل مىشود.

اگر بادنجان را بسوزانند و خاكستر آن را با سركه خمير نمايند و به زگيل بمالند زگيل كنده مىشود. و اگر بادنجان را زير آتش بگذارند تا نيمپخته شود و سپس آن را بيرون آورده و با فشار آب بگيرند و u200a٧۵u200a-u200a۵٠u200a گرم از آب آن را با u200a٣٠u200a-u200a٢۵u200a گرم شكر قهوهاى مخلوط كرده بياشامند براى تسكين درد استخوان شكسته و ضربخورده مفيد و جانشين موميايى است.

از بادنجان در برخى مناطق افريقا به عنوان ضد تشنج استفاده مىشود. موشهاى آزمايشگاهى كه تحت رژيم داروهاى تشنجزا قرار داده شده در مواردى كه در عين حال در رژيم غذايى آنها عصارۀ بادنجان نيز وارد شده است خيلى كمتر تشنج داشتهاند. در بادنجان تركيبات شيميايى به نام Scopoletin و Scoparone وجود دارد كه ظاهرا تشنج را متوقف مىكند به اين دليل بيمارى صرع و ساير ناراحتىهايى كه تشنجزا هستند بادنجان تجويز مىشود.