گـزنـه

نام علمی:Urtica dioica L.

از خانوادهی گزنه Urticaceae

نام انگليسي: Small nettle , Nettle

نامهاي رايج: نباتالنار، گزنهی دو پايه، هرْتيكه، انْجرهْ، قريصْ، شعرالعجوز ، گزنك، گرْزنهْ، انْجرهیْ كبير، گزنهیكوچك «گزنهی يك پايه»، «انْجرهی صغير»، «حريق»

گزنه دو پایه گياهي است پاياو با برگهاي پهن كه ارتفاع ساقهی آن به 5/1 متر (گزنه كوچك تا5/0 متر) ميرسد. برگهاي كوچكتر آن از دم برگش درازتر است. گزنهی كوچكگياهي است علفي يك ساله، خيلي كوچك كه ارتفاع آن بين 40 تا 60 سانتيمترميرسد و برگهايش كوچك است ولي برگهاي پاييني آن از دمبرگشان كوتاهترند.تمام اعضاي هوايي گياه از پرزها و تارهاي بسيار گزنده و سوزان و چسبناكپوشيده شدهاند

گزنه حاوي موسيلاژ، تانن،اسيد فورميك، گوگرد، پتاسيم و کلسیم، نیترات، نوعي گلوكوزيد قرمز کنندهی پوست، تركيباتآهن دار و هيستامين كه مادّهاي سمي است و از سر شاخههاي گياه مادّهیرنگيني به نام اورتيسين گرفته ميشود. مقدار زياد كلروفيل داشته و سمّ سوزانندهیتارهاي آن اثر دارويي كمي دارد.

قسمتهاي مورد استفادهی دارويي گزنه تمام قسمتهاي گياهجوان، شيرهی تازهی به دست آمده از گياه جوان، برگ خشك شده، ريشه و ريزومخشك شده كه برگهاي آن را از گياهان 50 ـ 30 سانتيمتري جمعآوري كرده ودر سايه در حرارت حدّاكثر 50 درجهی سانتيگراد ميخشكانند.

خواصّ و اثرات دارويي: طبع گزنه گرم و خشك است.

گزنه داراي خواصّ واثرات مدر، خون ساز، مقوّي، تقويتكننده و تونيك، مُليّن، كاهش دهندهی غلظتقند خون، قابض و قاعده آور، ضدّ انگل و کرم کش، مُحرّك روده، مسهل، ضدّ بلغم وکاهش دهندهی فشار خون است.

گزنه در مواردالتهاب كليه، وجود خون در ادرار، ناراحتيهاي زنانگي، درد نقرس، عادت ماهانهدردناك و مفرط بودن خون عادت ماهانه، يرقان، ترشّح ادرار، رفع ناراحتيهايقبل از عادت ماهيانه، ترشّحات سفيد مهبلي، تب يونجه، ناراحتيهاي كبدي، سنگكيسهی صفرا، ناراحتيهاي قلبي ناشي از جمع شدن مايع، درمان سل، سرفه، درمانناشي از كمبود ويتامين ث، تقويت جنين و سهيل زايمان، قطع خونرويهاي رحميپس از زايمان، اسهال كودكان، بواسير، اگزما، استسقا و اخراج زرداب و بلغم لزجو رفع ناراحتيهاي طحال، كليه و زخمهاي سرطاني به تنهايي يا مخلوط باگياهان ديگر استفاده ميشود.

گزنهی پخته شير مادرانرا افزايش داده و تصفیه کنندهی خون است. نيروي جنسي را زياد كرده و سينه وريه را از اخلاط خوني پاك ميكند. تخم گزنه مسهل و قاعده آور و ضدّ انگلاست. مُحرّك روده است و حركات دودي شكل روده را تقويت ميكند.

غرغرهی جوشاندهی آن در استعمال خارج در موارد گلو درد و ورملوزه مصرف ميشود در استعمال خارجي در رماتيسم مزمن، ورم پا و ضماد برگتازهی آن به صورت كوبيده شده براي بند آوردن خونريزي از بيني، تحليلآبسه، دمل و سر باز کردن دمل مفيد است.

جوشاندهی يك مشت گزنهی خرد شده در 200 گرم آب به مدّت 5دقيقه مقدار قند در ادرار مبتلايان به ديابت را كاهش ميدهد.

برگ له شدهی آن در مقدار كمي نمك اثر قاطعي در رفع زخمهايغانغرايايي و اولسرهاي چركين دارد.

عصارهی تازهی آن آفت و التهاب لثه را از بين ميبرد.

جوشانده يا خيسانده: 10 گرم ريشهی گزنه در يك ليترالكل در شيشهی شفاف 15 روز در مقابل حرارت خورشيد قرار داده و 34 قاشق سوپخوریدر 14 بطري آب وارد كرده پوست سر را به آرامي مالش دهيد براي رشد مو و عدمريزش مو مفيد است. هم چنين از گزنه در موارد استفراغ خوني، احتباسادرار، ضدّ خونريزي در زخمها، رفع سرفههاي خوني، رفع بيحسي اعضاي بدن، برونشيتو كم خوني به كار ميرود

دانهی گزنه جهت رفع درد معده، آنژين، اخلاط خوني، سرطانو بيماريهاي مربوط به طحال مصرف ميگردد.

شيرهی تازهی گزنه جهت دفع درد مفاصل در استعمال خارجيبه كار ميرود و اثر تنگ کنندهی مجاري عروق داشته و در رفع خونرويهايرحمي و خونروي در فواصل قاعدگي همراه با هموفيلي اثرات شفابخش دارد.

دم كردهی 7 ـ 10 گرم برگ گزنه قبل يا بعد از غذا جهتمداواي بيماري قند به كار ميرود.