كوله خاس

نام علمی: Ruscus aculeatus L.

از خانوادهی سوسنيها (لاله) Liliaceae

نام انگليسي: Butcher's brom , Wild myrtle

نامهاي رايج: آس بري، مورد اسفرم، رند، ريحانالقبور، جز جيز، كولهكيش، كوله خس.

كوله خاس درختچهاي كوتاهاز تيرهی سوسنيها و از دستهی مارچوبههاست كه ارتفاعش حدود60 سانتيمتر است. ساقهاش منشعب ساقههاي فرعي و منتهي به نوكي خار ماننداست. گلهايش كوچك و سبز رنگ و داراي دم گلي است كه به صفحات سبز رنگ وبرگ مانند چسبيده است. ميوهاش سته و گوشتي و كروي به رنگ ارغواني و بهقطر يك سانتيمتر است. گل در اواخر تابستان تا اوايل بهار باز ميشود.

كوله خاس حاوي قند، تانن، املاحمعدني، كمي اسانس، مادّهی عامل آسپاراژين (ريشه و قسمت زيرزميني گياه)، روغن،صمغ و ساپونوزيد است.

قسمت مورد استفادهی داروئي كوله خاس ريزوم (ساقهیزميني يا ريشه)، و گاهي ميوه و برگ آن است.

خواصّ و اثرات داروئي: طبع كوله خاس گرم و خشك است.

كوله خاس داراي خاصيتادرارآور، اشتهاآور، ضدّ گشادگي رگها، مقوّي معده و كبد، نشاطآور و ضدّ تشنّجاست.

كوله خاس در موارد بيماريهايمجاري ادرار، استسقا، كم خوني دختران جوان، معالجهی يرقان و اسهال، خونريزيزهدان، عفونتهاي كليوي، نقرس، بواسير، خرد كردن سنگ كليه و مثانه، افزايش ترشّحشير و عادت ماهيانهی دردناك به كار برده ميشود.

دم كردهی 20 گرم در هزار برگ آن به مدّت 20 دقيقه پس ازگذراندن از صافي و شيرين كردن با عسل به عنوان تحريك كنندهی عملكليه سه تا چهار فنجان در روز بنوشيد.

دم کردهی 20 گرم ساقهیزيرزميني كوله خاس در يك ليتر آب به مدّت 30 دقيقه پس از صاف وشيرين كردن به عنوان ادرار آور در امراض سنگ كليه و نقرس روزي سه تا چهارفنجان بنوشيد. اين دم كرده در مورد يرقان و بواسير نيز مؤثّر است. خوردنميوه و برگ كوله خاس با آب انگور براي تقويت معده و كبد و معالجهیيرقان و اسهال نافع است.

جوشاندهی ريشهی و ساقهی زيرزميني كوله خاس در مواردآب آوردن انساج، بيماريهاي مجاري ادرار و كم خوني دختران جوان نافع است.

در استعمال خارج شياف آن براي اخراج كرم معده نافع است.