كاسني

نام علمی: Cichorium intybus L.

از خانوادهی كاسني Compositae

نام انگليسي: Chicory , Succory , Wildsvccory , Common

نامهاي رايج: هندبا، كاسني تلخ، كاسني صحرايي، كاسني وحشي، هندبه،ارحل، اميرون، سوس، شكوريا، سكوثا.

كاسني گياهي پايا، علفياست كه ارتفاع آن به 5/1 متر ميرسد و روي ريشهی بزرگي قرار گرفته است.ساقهی كرك دار و سفت آن داراي شاخههاي تركه مانند سبز و خشكي است كه بهطرف بالا رفتهاند و تقريباً بدون برگ هستند. برگهاي دندانهدار پايين گياهسخت و زبر هستند و در پشت آنها كركهاي نرمي به چشم ميخورد. گلهاي بزرگ به رنگ آبي آسماني كه به شكل گل قاصد هستند، از اواخر تابستان تا اواسطپاييز شكوفه ميكنند. شكوفهها با نزديك شدن ظهر بسته ميشوند. ميوهی آن فندقه،چهار سطحي، نسبتاً مسطح و منتهي به مجموعهاي از فلسهاي بسيار کوچک است.

ريشهی كاسني شامل موادّ لعابي، اينولين، قندهاي مختلفنظير گلوكز، لولز و سوولز (Sevulose) و ساكارز، يك مادّهی رزيني، موسيلاژ، تانن و برگ كاسنيداراي گليكوزيد تلخي به نام سيكورين Cicorin يا شيكورين Chicorine و مقداري موسيلاژ، پكتين، اسانس و املاحي نظير سولفاتها وفسفاتهاي سديم، منيزيوم، پتاسيم و نيترات پتاسيم است.

قسمت مورد استفادهی كاسني برگ تازه و دانه و ريشهیخشك شدهی آن است. ريشهی كاسني را در ماههاي مهر و آبان از زمينخارج كرده به علّت طويل بودن ریشهی کاسنی خارج كردن آن نياز بهابزار و مهارت خاصي دارد.

خواصّ و اثرات دارويي: طبع كاسني سرد و مرطوب است.

كاسني داراي خواصّينظير مقوّي معده و مقوّي عمومي، تصفیه کنندهی خون، مدر، مُحرّك صفرا، مُليّن،تب بر، مقوّي جهاز هاضمه، قاعده آور، دافع سموم، اشتها آور، ضدّ ميكروب ومسهل است.

از برگ و ريشهی كاسني در موارد بياشتهايي، زردي، تقويتكنندهیدستگاه جهاز هاضمه، هيستري، آب آوردن انساج، تبهاي نوبه، در حالت ضعف، دفعرسوبات ادراري يا عفونتهاي مجاري ادراري، تبهاي مخاطي بيماريهاي مزمنپوست، نارسایی اعمال كبد، كم خوني، نقرس، رماتیسم، قولنجهاي كبد و ناراحتيهايصفراوي وجود خون در ادرار و كمك به درمان بيماري ديابت يا قند مصرف ميشود.

دم كردهی كاسني وحشي به مقدار 25 گرم در يك ليتر آبجوش در موارد انسداد مجراي طحال و كيسهی صفرا مؤثّر است.

جوشاندهی كاسني يا خوردن خام كاسني براي سياتيك مفيداست.

ريشهی كاسني براي تمام اعضاء داخلي بدن مانند قلب، جگرو معده مفيد است. ريشهی بوداده كاسني را با قهوه خرد ميكنند و مصرفمينمايند معده را تقويت ميكند. ريشهی كاسني ورمهاي التهابي لثهو دندان و خونريزيهاي آن را مداوا ميكند.

در استعمال خارجي له شدهی برگهاي تازهی كاسني به صورتماليدن موضعي به عنوان داروي معالج بواسير و قرار دادن آن روي پوست ناراحتيهايجلدي ناشي از التهابات و تحريكات سطحي را درمان ميكند. دم كردهی 20 تا 30گرم گل در يك ليتر آب و يا دم كردهی (يا جوشانده) 20 ـ 30 گرم ريشهی كاسنيدر يك ليتر آب براي تقويت معده و داروي درد كبد مصرف ميشود. ضماد كوبيدهیآن براي ورم ملتحمه و درد چشم نافع است.

دم كردهی 50 گرم از ريشه در يك ليتر آب جوش، به مقدار يكفنجان هنگام صبح و شب، براي مبتلايان به تنبلي و خستگي كبد اثر بسيار مفيددارد.

جوشاندهی 5 تا 15 گرم از ريشهی كاسني به عنوان دارويضدّ تب مصرف ميشود. دم كردهی ريشه و برگ كاسني مقوّي، مقوّي جهازهاضمه، مدر، مُليّن، صفرابر، تب بر، اشتها آور و تصفیه کنندهی خون است.