ريحـان

نام علمی: Ocimum basilicum

از خانوادهی نعناعيان Labiatae

نام انگليسي: Basil , Sweetbasil

نامهاي رايج: صعتر هندي، ناز بویه، شاهسفرمْ، سلطان الرياحين، ضيْمران،ريحانالملك، ضميْران.

ريحان گياهي بسيار معطّراست. بلندي بوتهی يك ساله آن به 30 تا 60 سانتيمتر ميرسد. بوتهی ريحاناز شاخههاي بسياري تشكيل شده است كه بر روي آنها برگهاي بيضي شكل سبزروشن و نرم با حاشيهی دندانههاي بسيار ريز قرار گرفتهاند. خوشههايي حاويگلهاي دو لبه سفيد كوچك در نوك ساقهها از اواسط تا اواخر تابستان ظاهرميگردند. يك نوع ديگر ريحان برگهاي ارغواني و گلهاي صورتي دارد.

ريحان داراي تركيباتينظير روغن خوشبو، لينالول، استراگول، سينؤل، اوژنول، متيل كاوي كول، اوسي من، سيناماتمتيل، موادّ قليايي و آنتول و سسكي ترپن و...است.

قسمت مورد استفادهی دارويي ريحان سر شاخههاي گلدار و برگهايتازه يا خشك شدهی آن است.

خواصّ و اثرات دارويي: طبع ريحان گرم و خشك است.

ريحان داراي خواصّآرام بخش، مقوّي معده، تونيك، مقوّي، بادشكن، ضدّ تشنج، مُليّن، نرم كننده، ضدّالتهاب، ضدّ اسپاسم، مدر و شیر افزا است.

ريحان در مواردسوءهاضمه، خستگي، دل شوره، رفع سردردهاي عصبي، تقويت عسل دستگاه هضم، رفعنفخ، دلپيچه، سرگيجه، اختلالات دستگاه تنفسي، سرفه، سياه سرفه، افزايش ترشّحاتشير، سردردهاي يك طرفه (ميگرن) به شكل دم كردهی 20 تا 50 گرم در يك ليترآب مورد استفاده قرار ميگيرد.

دم كردهی 10 تا 20 گرم برگ ريحان در يك ليتر آب جوشپس از صاف كردن و افزودن شكر براي سهولت عسل دستگاه هضم و هم چنين برايدرمان حالتهاي تهوع و سرگيجه پس از هر غذا يك فنجان مصرف ميشود.

جوشاندهی 7 تا 10 گرم تخم ريحان در يك ليتر آب به عنوانداروي ضدّ اسهال و پيچش شكم استفاده ميشود.

دم كردهی 2 ـ 3 گرم از تمام قسمتهاي گياه به عنوان دارويآرام بخش، مُعرّق و درمان نزلههاي كليه ميتوان مصرف كرد.

جهت رفع بيخوابي تعدادي (6 تا 10) برگ تازهی ريحان رادر يك فنجان آب جوش وارد كرده و با عسل شيرين كنيد و بعد از غذا ازاين محلول تناول نماييد.

دم كردهی برگ ريحان و آويشن پس از مخلوط كردنبا عسل موجب رفع بيخوابي ميشود.

5 تا 6 قطره اسانس ريحان را بر روی يك حبه قند بريزيد واز آن جهت رفع تشنجات معدي و سردردهاي با منشاء ضعف عمل دستگاه هضمتناول كنيد.

جوشاندهی 25 گرم برگ خشك ريحان در 250 گرم آب به مدّتده دقيقه به صورت غرغره و شست و شوي دهان جهت درمان برفك، گلو درد وساير التهابات دهان استفاده ميشود.

گرد برگهاي خشك ريحان را چند مرتبه در روز براي باز كردنمجاري تنفسي و مداواي زكامهاي سخت در بيني بريزيد.

دانهی ريحان لعاب فراوان دارد و نرم كننده است و دررفع ورم كليه و ترشّحات زنانگي مورد استفاده قرار ميگيرد.