زوفـا

نام علمی: Hyssopus Officinalis L .

از خانوادهی نعناعيان Labiatae

نام انگليسي: Hyssop

نامهاي رايج: گل پونه، جسمي، حسل، زوفاي يابس، زوفا يابس (هندي)،هوسفون، زوفاي مصري.

زوفا گياهي است پايا،بسيار معطّر با شاخههاي چوبي كوتاه و چهار گوش است. داراي پا جوشهاي براقبه طول 60 ـ 30 سانتيمتر است. برگهاي سبز خط دار و كوچك به طول 3 سانتيمترو عرض 2 ـ 8 ميليمتر كه داراي كركهاي فراوان در دو طرف برگ است. گلها آبيو گاهي سفيد بدون پايه در فاصلهی ماههاي تير و مرداد ظاهر ميشود. تمام قسمتهايگياه بويي معطّر و مزهاي گس و گاهي تلخ دارد.

زوفا حاوي اسانسهاي فرّار،فلاونوييدها، مقدار كمي تانن، يك گلوكوزيد به نام هيسوپين، روغن معطّر، ساپونين،صمغ، اسيد ماليك، كولين، موادّ لعابي، موادّ پكتيني، اِل ـ پينو كامفن، فنول، پينساننو فلاوون است.

قسمتهاي مورد استفادهی درماني زوفا سر شاخههاي گلدارخشك شده و برگ گياه و گل است كه پس از جمعآوري در سايه و در حرارت کمتراز 35 درجهی سانتيگراد خشكانده ميشود.

خواصّ و اثرات دارويي: طبع زوفا گرم و خشك است.

زوفا داراي خاصيتدرماني نيرو دهنده، خلط آور، آرام بخش سرفه، مقوّي معده، حلّال، ضدّ كرم، ضدّتب، ضدّ بلغم، قاعده آور، مقوّي سينه، مُحرّك، بادشكن، قابض، تصفیه کنندهی خون،التيام بخش، ادرار آور و ضدّ اسپاسم و… است.

گياه زوفا در موارد بيماريهايسينه، رفع عوارض برونشهاي مخاطي، هيستري، آسم مرطوب افراد سالخورده، كمخوني دختران جوان (يرقان ابيض)، كوليك، از بين برنده نفخ، ناراحتي مجاريادرار، سنگ كليه، عفونتهاي ريوي، دل درد، سوءهاضمه، سرماخوردگي، ترشّحات رحمي،ضعف معده و دستگاه هضم، كم اشتهائي ناشي از عمل هضم، تبخال، درد معده ودل پيچههاي ناشي از نفخ، تأخير در وقوع قاعدگي ناشي از ضعف، روماتيسم كهنه،عوارض با منشاء كرم آسكاريس در معده، عرق شبانهی مسلولين، خنازير، يرقان، احساسچنگزدگي در سينه و آب آوردن نسوج مؤثّر است.

اساساً زوفا جهت تحريك ترشّحات معده و افزايش اشتها، دارويپيشاب آور و ضدّ اسپاسم و در برونشيت به عنوان يك ضدّ التهاب مصرف ميشود.از دم كردهی گياه جهت تسكين آسم و سرفه استفاده ميشود.

از زوفا در معالجهی سنگ و شن كليه، تبهاي اوليهی مختلفاستفاده ميشود. شربت برگ زوفا كه از يك واحد برگ خشك زوفابا 15 واحد آب مقطر و به مقدار کافی قند تهيه ميشود جهت شب كوري و اخراجاخلاط غليظ سينه مفيد است. اين شربت براي درمان آسم و برونشيت و نفخ نيزتوصيه شده است. در استعمال خارجي از ضماد و برگ زوفا جهت التيام زخم،ورم پلك و خون مردگي، تحريكات پوستي و لك صورت بر روي موضع ميمالند.

كمپرس دم كردهی زوفا اثر باز دارندهاي در رشد ويروس تبخالدر آلت تناسلي و لبها دارد.

غرغرهی دم كردهی زوفا ورم لوزهها و گلو درد را برطرف ميكند.

دم كردهی 40 تا 50 گرم سر شاخههاي گلدار زوفا در يكليتر آب جوش به مدّت 10 دقيقه در موارد گلو درد و خروسك و التهاب لثه ولرزه در استعمال خارجي به صورت غرغره و شست و شوي دهان به كار ميرود.

در صورت توّرم پلك به شكل كمپرس روي چشم قرار ميدهند و برايشست و شوي زخمها و دملها مفيد است.

معمولترين كاربرد زوفا از حيث تقويت معده و خلط آوريآن در بيماريهاي دستگاه تنفسي از قبيل زكام، برونشيت، گريپ، خروسك، آسممرطوب و سينه پهلو و… است.

به عنوان مُحرّك و مقوّي دستگاه گوارشي و ناراحتيهاي كبد وروده، و عرقهاي شبانهی مسلولين، دردهاي روده و نفخ و درد معده و ورم امعاءبه كار ميرود.

دم كردهی 20 تا 30 گرم برگ يا سر شاخههاي گلدار زوفابه مدّت نيم ساعت در يك ليتر آب جوش جهت درمان دردهاي مجاري تنفسي، تسهيلعمل هضم غذا و دفع گازهاي روده 4 تا 5 فنجان در روز تناول ميشود.